Dự án Stargate 500 tỉ USD của OpenAI thay hình đổi dạng ra sao?

Kế hoạch Stargate trị giá 500 tỉ USD của OpenAI nhằm đảm bảo năng lực tính toán đang được điều chỉnh lại, thậm chí một số phần đã bị hủy bỏ. Tuy nhiên, sự sẵn sàng thực hiện bất kỳ thỏa thuận nào cần thiết để đảm bảo năng lực tính toán mang lại cho OpenAI lợi thế trong cuộc đua xây dựng cơ sở hạ tầng AI.

Những tuần gần đây, OpenAI đã tạm dừng kế hoạch trung tâm dữ liệu ở Anh và Na Uy, từ bỏ kế hoạch mở rộng địa điểm chủ lực của mình ở thành phố Abilene (bang Texas, Mỹ) và chứng kiến một số nhân vật cấp cao liên quan đến Stargate rời đi để gia nhập Meta.

OpenAI từ bỏ kế hoạch mở rộng trung tâm dữ liệu chính của mình tại Abilene. Ảnh: The New York Times

Stargate được Tổng thống Mỹ Donald Trump công bố đầu năm 2025 như một liên doanh trị giá 500 tỉ USD giữa OpenAI, Oracle, quỹ MGX (UAE) và SoftBank, được thiết kế để xây dựng các trung tâm dữ liệu chuyên dụng cho OpenAI sử dụng. Ý tưởng là tập hợp vốn để giải quyết chi phí và sự phức tạp của cơ sở hạ tầng AI.

Khái niệm đó đã nhanh chóng nhường chỗ cho một cách tiếp cận linh hoạt hơn, với việc OpenAI ngày càng dựa vào các nhà cung cấp bên thứ ba, thuê dung lượng thay vì xây dựng và sở hữu các trung tâm dữ liệu riêng.

“Tôi không biết Stargate có nghĩa là gì vào thời điểm này. Tôi nghĩ đó là một thuật ngữ hoàn toàn lỗi thời hiện nay”, một người tham gia vào dự án này từ đầu nhận xét.

Tư duy đầu tư mạo hiểm của CEO OpenAI

Từ công nghệ lõi đến hợp tác, OpenAI liên tục thử nhiều hướng khác nhau cùng lúc, đặt cược song song vào nhiều lựa chọn và sẵn sàng bỏ bớt những phương án không hiệu quả để tập trung vào cái cần thiết nhất. Cách tiếp cận này được cho là chịu ảnh hưởng lớn từ tư duy đầu tư mạo hiểm của Giám đốc điều hành Sam Altman.

Trên thực tế, OpenAI đã từ bỏ liên doanh để chuyển sang hàng loạt thỏa thuận song phương quy mô lớn. Thế nhưng, các lãnh đạo OpenAI cho biết nguyên tắc cốt lõi vẫn là “xây dựng thêm năng lực tính toán”.

Oracle đóng vai trò nổi bật nhất, đồng ý cung cấp cho OpenAI 4,5 gigawatt năng lực tính toán năm ngoái theo một thỏa thuận trị giá 300 tỉ USD trong vòng 5 năm.

OpenAI đã thiết lập quan hệ đối tác với AMD, Broadcom, Nvidia, CoreWeave và Cerebras trong các thỏa thuận có thời điểm tổng giá trị cam kết lên tới hơn 1.000 tỉ USD, sau đó thu hẹp lại quy mô.

Vẫn còn những câu hỏi về việc liệu OpenAI có đủ khả năng chi trả cho cơ sở hạ tầng khổng lồ này hay không. Hôm 28/4, trang WSJ đưa tin OpenAI không đạt được các mục tiêu nội bộ về doanh thu và tăng trưởng người dùng đã dẫn đến việc giá cổ phiếu các công ty liên kết với “cha đẻ ChatGPT” giảm, gồm SoftBank, Oracle và CoreWeave. OpenAI đã phản bác rằng hoạt động kinh doanh của họ đang “rất mạnh mẽ”.

OpenAI đã cắt giảm chi phí bằng cách gác lại hoặc sửa đổi kế hoạch Stargate. Thế nhưng, sự sẵn sàng đàm phán lại hoặc từ bỏ các dự án khiến các đối tác lo ngại và đặt ra câu hỏi về độ tin cậy của OpenAI.

Ban đầu, OpenAI đặt mục tiêu phát triển các trung tâm dữ liệu riêng dưới thương hiệu Stargate khi phải đối mặt với hai thách thức: chuỗi cung ứng phức tạp và sự e ngại từ các nhà cho vay về việc tài trợ cho một công ty khởi nghiệp AI thua lỗ mà không có xếp hạng tín dụng.

Liên doanh này, huy động vốn từ các đối tác hàng đầu và nhận được sự chấp thuận của Tổng thống Donald Trump, nhằm giải quyết cả hai vấn đề trên.

Kể từ đó, sự gia tăng nhu cầu về công cụ AI đã thúc đẩy các tập đoàn sản xuất chip, điện toán đám mây và cơ sở hạ tầng hành động và làm giảm bớt sự hoài nghi của nhà đầu tư.

“Chúng tôi đã tạo ra đủ nhu cầu trên thị trường và những người khác cũng tham gia. Vì vậy, chúng tôi không còn ưu tiên tự xây dựng các trung tâm dữ liệu của riêng mình”, một người tham gia dự án Stargate nói.

“Stargate là nền tảng cho chiến lược điện toán của chúng tôi. Chúng tôi đã thực hiện chính xác những gì đã hứa: đảm bảo khả năng điện toán mà OpenAI cần ở quy mô chưa từng có. Chúng tôi đã mở rộng mạng lưới đối tác rộng khắp các lĩnh vực điện toán đám mây, chip bán dẫn và cơ sở hạ tầng. Năng lực tính toán đang được đưa vào hoạt động và chúng tôi đang vượt tiến độ. Việc xây dựng ở quy mô này cho phép chúng tôi đưa AI mạnh mẽ đến tay nhiều người, doanh nghiệp và nhà phát triển hơn”, OpenAI cho biết thêm.

“Dự án Stargate đã trải qua 3 hoặc 4 phiên bản khác nhau”

Tháng 4, OpenAI đã tạm dừng một dự án trung tâm dữ liệu ở phía đông bắc nước Anh và điều chỉnh lại một dự án khác ở thị xã Narvik, Na Uy. Cả hai dự án đều được gắn nhãn là một phần của Stargate trong sự hợp tác với Nscale - công ty khởi nghiệp điện toán đám mây AI có trụ sở ở Anh.

OpenAI khiến chính phủ Anh không hài lòng khi đổ lỗi cho các quy định quá chặt chẽ và chi phí năng lượng cao là nguyên nhân khiến kế hoạch của họ bị đình trệ. Kanishka Narayan, Bộ trưởng AI của Anh, cho biết: “Điều duy nhất đã thay đổi kể từ thời điểm đưa ra những cam kết là điều kiện tài chính của OpenAI đã khác đi”.

Nscale đã đầu tư mạnh vào Narvik để chuẩn bị cho việc cho OpenAI thuê năng lực tính toán. Tuy nhiên, Microsoft đã tiếp quản phần công suất trung tâm dữ liệu ở Narvik mà trước đó OpenAI dự định thuê hoặc sử dụng.

OpenAI cho biết vẫn sẽ sử dụng năng lực tính toán ở Na Uy thông qua thỏa thuận rộng hơn với Microsoft, thay vì thuê trực tiếp từ Nscale.

Tháng trước, OpenAI đã từ bỏ kế hoạch mở rộng cơ sở ở Abilene (Mỹ), không chấp nhận lựa chọn thuê đất từ Crusoe.

Crusoe là hãng công nghệ hạ tầng chuyên xây dựng và vận hành trung tâm dữ liệu và dịch vụ điện toán đám mây tối ưu cho AI.

Theo người tham gia dự án Stargate, OpenAI đã tìm kiếm các lựa chọn rẻ hơn, gồm cả ở bang Michigan (Mỹ), bởi “tiền trên thế giới có hạn, bất kể Sam Altman nói gì và việc mở rộng có giá quá cao”.

Microsoft đã tiếp nhận năng lực tính toán dư thừa của Crusoe tại Abilene. Một nguồn tin thân cận với Crusoe nói Microsoft là một khách thuê tốt hơn vì đáng tin cậy hơn.

Một người thân cận với Microsoft cho biết quyết định của họ “giúp đỡ những người cảm thấy thất vọng và bị OpenAI lừa dối trong các dự án”.

“Dự án Stargate đã trải qua 3 hoặc 4 phiên bản khác nhau, tôi không biết hiện tại nó là gì. Tôi không thể nói cho bạn biết. Có lẽ nó chưa từng thực sự tồn tại ngay từ đầu”, nguồn tin này nói thêm.

Stargate chưa biến mất nhưng đã tiến hóa

Khi Stargate ra mắt, OpenAI đặt mục tiêu đạt được công suất 10 gigawatt, tương đương khoảng 10 nhà máy điện hạt nhân, với chi phí khoảng 500 tỉ USD vào cuối thập kỷ này. Hiện tại, công ty đặt mục tiêu vượt qua con số đó, tuyên bố đã đảm bảo được hơn 8 gigawatt công suất và dự báo sẽ chi hơn 600 tỉ USD trước năm 2030.

Điều đó đồng nghĩa OpenAI chi tiêu vượt xa các đối thủ như Anthropic và xAI của Elon Musk. Cam kết của OpenAI tương tự Amazon, Google, Microsoft và Meta - những gã khổng lồ công nghệ tạo ra hàng chục tỉ USD lợi nhuận hàng năm.

SoftBank, nhà tài trợ tài chính chính của liên doanh Stargate ban đầu, đang xây dựng các trung tâm dữ liệu riêng nhưng chúng vẫn chưa đi vào hoạt động. Năng lực tính toán từ một dự án trung tâm dữ liệu của SoftBank ở bang Ohio (Mỹ) cuối cùng có thể thuộc về OpenAI sau quá trình đấu thầu, theo trang FT.

“Stargate chưa biến mất nhưng đã tiến hóa và giờ mỗi người có thể hiểu Stargate theo cách riêng. Theo một nghĩa nào đó, bất kỳ năng lực tính toán nào liên quan đến SoftBank hoặc Oracle đều có thể được xem là Stargate”, theo một nguồn tin thân cận với SoftBank.

Thuật ngữ Stargate đã mất ý nghĩa khi bị đội ngũ chính sách và quan hệ công chúng của OpenAI sử dụng như khái niệm bao trùm cho toàn bộ việc xây dựng hạ tầng, theo một người tham gia dự án. Ý tưởng cho rằng việc thuê một trung tâm dữ liệu ở châu Âu nằm trong phạm vi Stargate là “không đúng sự thật”, họ nói.

OpenAI đi trước thời đại

Việc OpenAI đẩy mạnh xây dựng cơ sở hạ tầng có thể mang lại cho họ lợi thế. Ông Dario Amodei, Giám đốc điều hành Anthropic, từng chỉ trích OpenAI vì những kế hoạch quá liều lĩnh của họ. Song khi những hạn chế về năng lực tính toán bắt đầu ảnh hưởng đến khả năng đáp ứng nhu cầu sử dụng các mô hình Claude của Anthropic đang tăng nhanh, Dario Amodei đã phê duyệt hàng trăm tỉ USD chi tiêu trong tháng 4.

Denise Dresser: OpenAI hành động sớm và nhanh hơn người khác. Ảnh: Bloomberg

Những động thái của OpenAI có thể mang tính đi trước thời đại, miễn là công ty có thể đáp ứng được các cam kết chi tiêu khổng lồ của mình.

Trong bức thư gửi cho nhân viên bán hàng hồi đầu tháng 4, bà Denise Dresser, Giám đốc doanh thu OpenAI, viết: “Chúng tôi sớm nhận ra rằng nhu cầu về sức mạnh tính toán đang tăng rất nhanh theo cấp số nhân, nên đã hành động sớm và nhanh hơn người khác. Nhờ vậy, hiện tại chúng ta có lợi thế vững chắc so với đối thủ”.