Dự báo 4 hướng phát triển quan hệ Mỹ - Trung

Quan hệ Mỹ - Trung nhiều khả năng sẽ tiếp tục duy trì trạng thái “cạnh tranh có kiểm soát”, khó xảy ra đột phá hòa dịu nhưng cũng chưa dẫn tới đối đầu quân sự trực tiếp, tinh thần chung sẽ là kinh tế cùng sống được, nhưng chiến lược vẫn đề phòng nhau, đối đầu có lan can bảo vệ, nghĩa là vẫn cạnh tranh chiến lược quyết liệt nhưng cố gắng tránh gây ra cú sốc kinh tế không kiểm soát.

Về ngắn hạn, hai bên có thể đạt một số thỏa thuận kỹ thuật nhằm giảm căng thẳng thương mại và ổn định chuỗi cung ứng, nhất là trong các lĩnh vực đất hiếm, nông sản, fentanyl và công nghệ dân dụng. Tuy nhiên, các vấn đề cấu trúc như cạnh tranh công nghệ, địa chính trị và quân sự sẽ không được giải quyết triệt để.

Tổng thống Mỹ Donald Trump đến Bắc Kinh ngày 13/5/2026 để thực hiện chuyến thăm cấp nhà nước tới Trung Quốc. Theo lời mời của Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình, ông Trump thăm Trung Quốc từ ngày 13-15/5. Ảnh: Xinhua.

Trong trung và dài hạn, cạnh tranh chiến lược Mỹ - Trung nhiều khả năng tiếp tục gia tăng trên 4 hướng chính.

Một là, hai bên nhượng bộ dần dần với quy mô tăng nhẹ. Cụ thể, Mỹ giảm một phần thuế quan đối với hàng tiêu dùng hoặc nguyên liệu đầu vào từ Trung Quốc nhằm kiềm chế lạm phát và hỗ trợ doanh nghiệp Mỹ. Trong khi đó, Trung Quốc tiếp tục mua nông sản, năng lượng, máy bay và một số hàng hóa công nghiệp của Mỹ để giảm căng thẳng thương mại.

Hai bên sẽ duy trì dòng đầu tư và hợp tác trong các lĩnh vực ít nhạy cảm như tài chính, tiêu dùng, logistics, dược phẩm, chống biến đổi khí hậu và y tế công cộng. Trung Quốc có thể nới lỏng một số rào cản thị trường để giữ chân doanh nghiệp phương Tây. Mỹ có thể tránh các biện pháp “tách rời hoàn toàn”, thay vào đó chỉ tập trung vào “giảm rủi ro” trong các lĩnh vực công nghệ chiến lược.

Một yếu tố quan trọng thúc đẩy xu hướng này là tâm lý xã hội trong cả hai nước. Sau nhiều năm cạnh tranh căng thẳng, cả chính quyền Mỹ lẫn Trung Quốc đều hiểu rằng nếu kinh tế suy giảm sâu, thất nghiệp gia tăng và đời sống người dân khó khăn, bất mãn xã hội có thể trở thành rủi ro chính trị lớn hơn cả cạnh tranh đối ngoại.

Đặc biệt, Tổng thống Donald Trump dù theo đường lối cứng rắn với Trung Quốc, nhưng vẫn là người rất chú trọng yếu tố thị trường, việc làm và tăng trưởng kinh tế nội địa. Ông có xu hướng dùng sức ép tối đa để buộc Bắc Kinh nhượng bộ, nhưng không muốn phá vỡ hoàn toàn quan hệ kinh tế nếu điều đó gây tổn hại cho cử tri và doanh nghiệp Mỹ.

Về phía Chủ tịch Tập Cận Bình, ưu tiên hàng đầu hiện nay là ổn định tăng trưởng, duy trì việc làm và tránh bất ổn xã hội trong bối cảnh kinh tế Trung Quốc đang bước vào giai đoạn điều chỉnh khó khăn. Tuy nhiên, điểm nổi bật vẫn là Trung Quốc sẽ đẩy nhanh tự chủ công nghệ, tăng quân sự hóa, tăng liên minh phi phương Tây, chuẩn bị kịch bản đối đầu dài hạn.

Hai là, Trung Quốc và Mỹ tiếp tục cạnh tranh mãnh liệt về công nghệ và chuỗi cung ứng. Mỹ sẽ tiếp tục thúc đẩy tách rời có chọn lọc khỏi Trung Quốc trong các lĩnh vực nhạy cảm như chip, trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu và công nghệ quốc phòng. Trong khi đó, Trung Quốc sẽ đẩy nhanh chiến lược tự chủ công nghệ và mở rộng ảnh hưởng tại Nam bán cầu.

Ba là, tiếp tục cạnh tranh địa chính trị và quân sự tại khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương. Mỹ sẽ củng cố mạng lưới đồng minh nhằm kiềm chế Trung Quốc, còn Bắc Kinh tiếp tục mở rộng hiện diện quân sự ở Biển Đông và quanh đảo Đài Loan.

Bốn là, hai nước tiếp tục cạnh tranh về mô hình trật tự thế giới. Mỹ dưới thời Tổng thống Trump thể hiện xu hướng “đơn cực thực dụng”, sử dụng sức mạnh kinh tế và quân sự để áp đặt trật tự. Trong khi đó, Trung Quốc thúc đẩy mô hình đa cực và mở rộng ảnh hưởng thông qua thương mại, đầu tư và hạ tầng.

Dù vậy, cả hai bên đều có động lực tránh xung đột quân sự trực tiếp vì hậu quả kinh tế và chiến lược sẽ rất lớn. Quan hệ Mỹ - Trung do đó có thể bước vào trạng thái “Chiến tranh Lạnh kiểu mới”, với cạnh tranh kéo dài nhưng vẫn duy trì đối thoại hạn chế nhằm quản lý khủng hoảng.

Tổng thống Mỹ Donald Trump được Phó Chủ tịch Trung Quốc Hàn Chính đón tại sân bay quốc tế Bắc Kinh ngày 13/5/2026. Ảnh: Getty Images.

Hướng phát triển quan hệ mà Trung Quốc muốn Mỹ đồng thuận

Trao đổi với phóng viên Tiền Phong gần đây, một nhà ngoại giao trẻ của Trung Quốc nói rằng, Trung Quốc muốn Mỹ cùng xây dựng 5 trụ cột.

Một là, hai bên tôn trọng lợi ích cốt lõi, nguyên tắc chính và lằn ranh đỏ của mỗi nước, không lật kèo, không khiêu khích mà cùng chung sống hòa bình.

Hai là, không để những bất đồng, khác biệt trở thành vực sâu xa cách, mà tìm cách xây cầu để tiến về phía nhau. Để làm điều này, cần trao đổi nhiều hơn, đối thoại nhiều hơn và tham vấn nhiều hơn; khi có khác biệt lớn, khi có sự cố thì bình tĩnh cùng giải quyết.

Ba là, thúc đẩy hợp tác cùng có lợi trong nhiều lĩnh vực cả mới lẫn cũ như kinh tế, thương mại, nông nghiệp, biến đổi khí hậu, AI, phòng chống ma túy, tư pháp, khoa học công nghệ… Để làm điều này, cần tận dụng tối đa các cơ chế hiện hành và được khôi phục gần đây.

Bốn là, cùng gánh vác trách nhiệm với tư cách là các nước lớn. Cụ thể, tăng cường phối hợp và hợp tác trong các vấn đề quốc tế và khu vực, đồng thời cung cấp nhiều hàng hóa công hơn cho thế giới; duy trì các sáng kiến của mình, phối hợp và kết nối chúng với nhau.

Năm là, thúc đẩy giao lưu nhân dân. Cụ thể, tăng các chuyến bay, thúc đẩy hợp tác du lịch, mở rộng trao đổi địa phương, tăng cường hợp tác giáo dục và hợp tác về các vấn đề liên quan người khuyết tật…