Dự báo mùa mưa ở cao nguyên Trung Bộ có thể kết thúc sớm hơn bình thường

Ngày 17-6, Bộ NN&MT tổ chức họp báo thường kỳ cung cấp nhiều thông tin quan trọng, đặc biệt là về khả năng xảy ra El Ninõ rất mạnh trong năm 2026.

Lượng mưa giảm, có thể xảy ra khô hạn trên diện rộng

Bà Đặng Thanh Mai, Phó Cục trưởng Cục Khí tượng Thủy văn, cho biết theo kết quả theo dõi, giám sát của ngành Khí tượng Thủy văn, hiện tượng El Ninõ đã chính thức hình thành, dự báo tiếp tục mạnh lên trong nửa cuối năm 2026 và có khả năng kéo dài sang đầu năm 2027.

“Xác suất xuất hiện El Ninõ rất mạnh hiện được đánh giá ở mức khoảng 60-65%”, bà Mai nhấn mạnh. Bà cũng dự báo El Ninõ sẽ có diễn biến tương tự El Ninõ năm 2023 và có cường độ tương đương sự kiện El Ninõ 2015-2016, đồng thời có thể nằm trong nhóm các đợt El Ninõ mạnh nhất kể từ năm 1950.

Thứ trưởng Bộ NN&MT Đặng Ngọc Điệp chủ trì buổi họp báo.

Nếu kịch bản này xảy ra, Việt Nam có nguy cơ đối mặt với nền nhiệt cao hơn trung bình nhiều năm từ 0,5-1,5°C; riêng giai đoạn tháng 10 đến tháng 12-2026 nhiệt độ có thể cao hơn từ 1,0-2,0°C.

Do vậy, trong các tháng còn lại của mùa hè năm 2026, khu vực Bắc Bộ và Trung Bộ có khả năng xuất hiện nhiều đợt nắng nóng hơn trung bình nhiều năm và có thể ghi nhận các giá trị nhiệt độ vượt lịch sử.

Bên cạnh đó, El Ninõ thường gây thiếu hụt lượng mưa trên hầu hết các vùng của cả nước, phổ biến từ 25-50%, rõ rệt nhất tại Duyên hải Nam Trung Bộ, Cao nguyên Trung Bộ và Nam Bộ. Vì thế, nguy cơ xảy ra khô hạn cục bộ hoặc trên diện rộng là rất cao, đặc biệt tại những khu vực có nhu cầu sử dụng nước lớn cho sản xuất và sinh hoạt.

Số đợt không khí lạnh giảm, lượng mưa thiếu hụt trên diện rộng, đặc biệt tại Trung Bộ, Nam Bộ, làm gia tăng nguy cơ hạn hán, thiếu nước và xâm nhập mặn trong các tháng cuối năm 2026 và đầu năm 2027.

Mặc dù lượng mưa có xu thế giảm nhưng vẫn có thể xuất hiện những hiện tượng mưa cực đoan và thiết lập các kỷ lục mới về lượng mưa trong thời gian ngắn. Thực tế cho thấy, trận mưa lớn lịch sử xảy ra tại Quảng Ninh vào cuối tháng 7-2015 diễn ra trong điều kiện El Ninõ.

Tương tự, đợt lũ lớn, lũ lịch sử tại các tỉnh Quảng Nam - Quảng Ngãi vào cuối tháng 9-2009 sau bão số 9 (Ketsana) cũng xảy ra trong bối cảnh El Ninõ hoạt động. Vì vậy, đại diện Cục Khí tượng thủy văn lưu ý không thể chủ quan với nguy cơ thiên tai trong thời gian tới.

Chủ động ứng phó với El Ninõ

Thông tin thêm, ông Mai Văn Khiêm, Giám đốc Trung tâm Dự báo Khí tượng thủy văn quốc gia, cho biết đến nay hầu hết các cơ quan khí tượng của các quốc gia trên thế giới đều đã công bố và xác nhận hiện tượng El Ninõ đã hình thành, đồng thời tiếp tục theo dõi để đưa ra các cảnh báo tiếp theo.

Liên quan đến nguy cơ này, đầu tháng 6 vừa qua, Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc đã có thông tin và đánh giá về các rủi ro do El Ninõ gây ra, đồng thời lưu ý các quốc gia cần xây dựng các kế hoạch ứng phó từ sớm đối với những tác động của hiện tượng này.

Về các tác động dự kiến, ông Khiêm cho biết, theo kinh nghiệm chuyên môn và các kết quả đánh giá hiện nay, khu vực Bắc Trung Bộ và Trung Trung Bộ, lượng mưa trong mùa mưa sắp tới có khả năng suy giảm.

Một cánh đồng lúa bỏ không vì hạn hán tại Trung Bộ vào tháng 4-2024. Ảnh: Tiến Thoại

Đối với khu vực cao nguyên Trung Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long, tình trạng hạn hán, xâm nhập mặn và thiếu nước gần như chắc chắn sẽ xảy ra và có khả năng nghiêm trọng hơn mức trung bình nhiều năm. Đặc biệt, mùa mưa ở cao nguyên Trung Bộ có khả năng kết thúc sớm hơn bình thường. Do đó, ngay từ bây giờ cần tính toán các phương án sản xuất phù hợp cho các vụ hè thu sắp tới, đặc biệt là việc thích ứng với nguy cơ thiếu hụt lượng mưa.

“Chúng ta đều biết rằng trong các đợt El Ninõ trước đây, hạn hán và xâm nhập mặn đã gây ra những thiệt hại rất lớn. Tuy nhiên, trong đợt El Ninõ giai đoạn 2019 - 2020, nhờ có các thông tin dự báo sớm, Chính phủ, Bộ NN&MT cùng các địa phương đã chủ động điều chỉnh kế hoạch sản xuất, trong đó có việc điều chỉnh lịch thời vụ, rút ngắn và bố trí sớm hơn vụ lúa thứ ba. Nhờ những giải pháp chủ động đó, thiệt hại đã giảm đáng kể so với các đợt El Ninõ trước đây”, ông Khiêm nói.

Tiếp tục thông tin, ông Mai Văn Khiêm cho biết, El Ninõ không chỉ ảnh hưởng đến Việt Nam mà còn tác động đến nhiều quốc gia trên thế giới. Tại nhiều khu vực ở châu Á, châu Úc và châu Phi, nguy cơ hạn hán và thiếu nước đang được cảnh báo ở mức cao. Điều này sẽ ảnh hưởng đến nhiều quốc gia có thế mạnh về sản xuất nông nghiệp như Ấn Độ, Thái Lan và nhiều nước khác.

Ví dụ, phía Thái Lan đã bắt đầu triển khai các kế hoạch ứng phó với El Ninõ, trong đó đặc biệt chú trọng việc tích trữ nguồn nước trên hệ thống sông Mê Kông. Những động thái này cũng có thể ảnh hưởng đến lượng nước về Đồng bằng sông Cửu Long của Việt Nam trong thời gian tới.

“Tất cả các vấn đề nêu trên hiện đang được Cục Khí tượng Thủy văn rà soát, đánh giá theo chỉ đạo của lãnh đạo Bộ để tham mưu các báo cáo phục vụ công tác chỉ đạo điều hành và xây dựng các kế hoạch ứng phó từ sớm”, ông Khiêm nhấn mạnh.