Dự kiến bỏ điểm cộng IELTS, học sinh giỏi khi xét tuyển, đua tuyển sinh bằng chất lượng

Bộ GD-ĐT công bố chiều 17/9 dự thảo thông tư sửa đổi, bổ sung một số quy định về tuyển sinh và đào tạo trình độ đại học. Một trong những nội dung đáng chú ý là đề xuất bỏ các loại điểm cộng do cơ sở đào tạo tự quy định.

Theo dự thảo, ngoài điểm ưu tiên theo khu vực, đối tượng chính sách, các trường không được cộng điểm cho thí sinh dựa trên thành tích, chứng chỉ hoặc các tiêu chí bổ sung khác. Quy định này nếu được áp dụng sẽ tác động trực tiếp đến cách nhiều trường đại học đang sử dụng IELTS, SAT, giải học sinh giỏi và các thành tích khác trong xét tuyển.

Hàng trăm thí sinh có điểm xét tuyển 30 nhờ điểm cộng

Trong mùa tuyển sinh 2026, ngoài điểm ưu tiên khu vực, đối tượng, thí sinh có thể được hưởng nhiều loại điểm cộng do các trường đại học tự quy định.

Trong đó, điểm thưởng dành cho thí sinh đạt giải học sinh giỏi quốc gia nhưng không sử dụng quyền xét tuyển thẳng có thể lên tới 3 điểm. Một số nhóm có thành tích hoặc năng khiếu đặc biệt được cộng tối đa 1,5 điểm. Thí sinh có chứng chỉ ngoại ngữ hoặc chứng chỉ quốc tế cũng có thể được cộng tới 1,5 điểm. Tổng mức điểm cộng tối đa một thí sinh có thể nhận trong mùa tuyển sinh năm nay là 3/30 điểm.

Điều này tạo ra một thực tế đáng chú ý dù cả nước chỉ có 5 thủ khoa đạt 30/30 điểm ở tổ hợp ba môn thi tốt nghiệp THPT, nhiều trường đại học vẫn ghi nhận hàng trăm thí sinh có điểm xét tuyển đạt 30 điểm, thậm chí vượt mức này sau khi cộng điểm. 

Tại Trường ĐH Y Dược TPHCM, hơn 40 thí sinh có điểm xét tuyển đạt 30 điểm nhờ điểm cộng từ chứng chỉ IELTS, trong khi số thí sinh đạt điểm tối đa bằng điểm thi chỉ 3 em.

Thí sinh dự thi tốt nghiệp THPT 2026.

Nhà trường cho biết số thí sinh sử dụng chứng chỉ ngoại ngữ, SAT để xét tuyển tăng liên tục, từ 1.367 em năm 2024 lên gần 2.300 em năm 2026. Năm nay, các chứng chỉ này được sử dụng để cộng điểm khuyến khích, tối đa 1,5 điểm.

Tại Trường ĐH Kinh tế - Luật (TPHCM), có 10.808 thí sinh nộp chứng chỉ tiếng Anh quốc tế, trong đó 9.622 em sử dụng IELTS. Đáng chú ý, 1.486 thí sinh trúng tuyển có IELTS từ 5.0 trở lên, chiếm gần 50% chỉ tiêu và đều được cộng điểm trong quá trình xét tuyển.

Trong mùa tuyển sinh 2026, hàng chục trường đại học trên cả nước sử dụng IELTS và các chứng chỉ quốc tế để cộng điểm, trong đó có nhiều trường đại học lớn.

Vì sao Bộ đề xuất bỏ điểm cộng?

Theo ông Nguyễn Tiến Thảo, Vụ trưởng Vụ Giáo dục Đại học (Bộ GD-ĐT), việc cộng điểm có thể tạo ra bất bình đẳng trong tuyển sinh, bởi cơ hội tiếp cận chứng chỉ, kỳ thi hoặc hoạt động được cộng điểm không giống nhau giữa các thí sinh, phụ thuộc vào điều kiện kinh tế, địa bàn và khả năng chi trả.

Bên cạnh đó, cùng một loại chứng chỉ nhưng mức quy đổi, mức cộng và tổ hợp áp dụng có thể khác nhau giữa các trường. Một năng lực cũng có thể được ghi nhận hai lần, vừa trong điểm xét tuyển vừa dưới dạng điểm cộng. Ở nhóm điểm cao, chỉ một phần điểm cộng nhỏ cũng có thể quyết định kết quả trúng tuyển, trong khi chưa có đủ cơ sở để khẳng định điểm cộng phản ánh tốt hơn năng lực học tập đối với chương trình đào tạo.

Theo ông Thảo, cách tiếp cận phù hợp hơn là đánh giá đúng năng lực và sử dụng kết quả đúng mục đích.

Thí sinh có chứng chỉ ngoại ngữ vẫn có thể được quy đổi vào môn ngoại ngữ trong tổ hợp xét tuyển theo quy tắc công khai hoặc sử dụng chứng chỉ để đáp ứng yêu cầu đầu vào của chương trình đào tạo bằng ngoại ngữ.

Khi đó, chứng chỉ được sử dụng như một minh chứng về năng lực có liên quan trực tiếp, thay vì trở thành một khoản điểm cộng nằm ngoài thang đo.

Nguyên tắc được đặt ra là một năng lực chỉ nên được ghi nhận một lần và theo cùng một quy tắc đối với các thí sinh.

Tuyển sinh sẽ cạnh tranh bằng chất lượng thật

Theo ông Phạm Thái Sơn, Giám đốc tuyển sinh Trường ĐH Công Thương TPHCM, nếu các trường không được tiếp tục sử dụng IELTS, giải học sinh giỏi hoặc những thành tích tương tự như một công cụ tạo lợi thế trong tuyển sinh, cuộc cạnh tranh giữa các trường sẽ dần chuyển sang chất lượng thực.

Khi không thể thu hút thí sinh bằng điểm cộng, các trường phải chứng minh chương trình đào tạo có gì hấp dẫn, học phí ra sao, học bổng thế nào, cơ sở vật chất, môi trường học tập, cơ hội việc làm, mức độ liên kết với doanh nghiệp và thương hiệu có thực sự tạo ra giá trị cho người học hay không. Đặc biệt, khâu tư vấn hướng nghiệp sẽ trở nên quan trọng hơn.

Ông Sơn cho hay, trước đây, một học sinh có thể học IELTS vì chứng chỉ này được quy đổi hoặc cộng điểm khi xét tuyển vào một số trường, ngành. Khi lợi thế điểm số không còn, học sinh sẽ phải trả lời câu hỏi: Học IELTS để làm gì? Có thực sự cần năng lực tiếng Anh cho ngành học và công việc tương lai hay không? Đây cũng là cách để việc học ngoại ngữ trở về đúng giá trị của nó.

Tuy nhiên, ông Sơn cho rằng mọi thay đổi trong chính sách tuyển sinh cần có lộ trình đủ dài để học sinh chuẩn bị. Theo ông, nếu thay đổi cách sử dụng IELTS, giải học sinh giỏi và các thành tích tương tự, nên có lộ trình khoảng ba năm, chẳng hạn áp dụng từ năm 2029. Điều quan trọng là quy định mới cần ổn định, để học sinh có thể chủ động xây dựng kế hoạch học tập ngay từ đầu THPT, thay vì liên tục chạy theo thay đổi của phương thức tuyển sinh.