Du lịch cộng đồng tạo động lực giảm nghèo ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số

Các thành viên Tổ hợp tác du lịch cộng đồng làng Chăm, xã Châu Phong thêu khăn Matơra, sản phẩm được nhiều du khách yêu thích. Ảnh: Mỹ Xuyên

Mở đường phát triển bền vững

Sau khi sắp xếp, hợp nhất đơn vị hành chính, không gian phát triển du lịch của tỉnh An Giang được mở rộng, tạo điều kiện kết nối các hệ sinh thái sông nước, cảnh quan tự nhiên và không gian văn hóa của cộng đồng các dân tộc. Sự giao thoa văn hóa đó đang tạo nên nguồn tài nguyên nhân văn phong phú để phát triển những sản phẩm du lịch đặc trưng. Trong đó, du lịch cộng đồng được xem là hướng đi phù hợp, bởi người dân vừa là chủ thể bảo tồn văn hóa, vừa trực tiếp tổ chức các hoạt động phục vụ du khách và hưởng lợi từ du lịch. Mô hình này không chỉ góp phần khai thác hiệu quả tài nguyên bản địa mà còn tạo động lực để cộng đồng nâng cao ý thức bảo vệ môi trường, gìn giữ phong tục, tập quán và nghề truyền thống.

Tại làng Chăm xã Châu Phong, tỉnh An Giang, nhiều giá trị văn hóa truyền thống được gìn giữ, từ thánh đường, nhà sàn, nghề dệt thổ cẩm đến ẩm thực Halal và phong tục, tập quán đặc trưng. Hiện nay, các tour, tuyến du lịch cộng đồng tại xã Châu Phong từng bước được đưa vào khai thác, mang đến cho du khách nhiều trải nghiệm đặc sắc. Du khách có thể tham quan quy trình sản xuất tung lò mò (lạp xưởng bò) của hộ kinh doanh Anas; thưởng thức bánh bò nướng (Ha cô) của nghệ nhân Rô Phi Á; trải nghiệm nghề dệt thổ cẩm tại cơ sở của ông Mohamad; tìm hiểu và chụp ảnh tại phòng cưới truyền thống của đồng bào Chăm được phục dựng.

Qua đó, những giá trị văn hóa bản địa được giới thiệu sinh động, đồng thời tạo thêm sinh kế cho người dân. Bà Ysa, thành viên Tổ hợp tác du lịch cộng đồng làng Chăm, xã Châu Phong chia sẻ, gia đình bà có thêm điều kiện cải thiện kinh tế nhờ bán các sản phẩm thổ cẩm cho du khách, nhất là khách quốc tế. Những sản phẩm thủ công truyền thống như khăn Matơra được nhiều người yêu thích, giúp các gia đình trong làng có thêm nguồn thu nhập.

Ông Trần Quang Tuấn, du khách đến từ thành phố Hồ Chí Minh cho rằng: “Trải nghiệm tại làng Chăm Châu Phong mang lại nhiều cảm xúc thú vị, bởi du khách có cơ hội hiểu hơn về văn hóa, phong tục và cuộc sống của đồng bào nơi đây. Nếu được đầu tư và quảng bá tốt hơn, du lịch cộng đồng ở Châu Phong sẽ có sức hút đối với nhiều du khách trong và ngoài nước”.

Những trải nghiệm tưởng như bình dị ấy lại tạo nên sức hấp dẫn riêng của du lịch cộng đồng. Quan trọng hơn, nguồn thu từ các dịch vụ, sản phẩm du lịch được phân bổ trực tiếp đến người dân, tạo thêm việc làm và khuyến khích cộng đồng chủ động gìn giữ những giá trị văn hóa truyền thống.

Ông Nguyễn Thanh Minh, Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Châu Phong cho biết, địa phương xác định, bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa đồng bào Chăm gắn với phát triển kinh tế - xã hội là nhiệm vụ quan trọng. Xã tập trung tuyên truyền, nâng cao nhận thức của người dân về giữ gìn văn hóa dân tộc; đồng thời vận động khôi phục các nghề truyền thống như dệt thổ cẩm, đan, thêu, móc... nhằm tạo ra những sản phẩm đặc trưng phục vụ du khách.

Ông Minh cho biết thêm, địa phương cũng định hướng phối hợp với các ngành chức năng xây dựng dự án phát triển làng nghề gắn với du lịch làng Chăm Châu Phong. Đây được kỳ vọng sẽ tạo thêm sinh kế, góp phần nâng cao thu nhập và từng bước cải thiện đời sống người dân.

Khi văn hóa trở thành sinh kế

Không chỉ An Giang, nhiều địa phương ở Đồng bằng sông Cửu Long đang khai thác thế mạnh văn hóa các dân tộc để hình thành những sản phẩm du lịch đặc trưng. Tại Vĩnh Long, văn hóa Khmer là nguồn tài nguyên quan trọng để phát triển du lịch văn hóa, tâm linh và cộng đồng. Làng Văn hóa du lịch Khmer Vĩnh Long kết nối nhiều điểm đến, trong đó có danh thắng Ao Bà Om, chùa Âng, Bảo tàng Văn hóa dân tộc Khmer và các không gian trình diễn nghệ thuật truyền thống. Đến đây, du khách có thể thưởng thức âm nhạc ngũ âm, các điệu múa dân gian, tìm hiểu nghề thủ công, trải nghiệm làm cốm dẹp và thưởng thức ẩm thực Khmer. Những sản phẩm này vừa tạo trải nghiệm đặc trưng cho du khách, vừa mở thêm cơ hội việc làm, tăng thu nhập cho người dân địa phương.

Trong chuỗi sản phẩm này, Ao Bà Om là điểm đến nổi bật. Không gian danh thắng với mặt nước rộng, những động cát nhấp nhô và hàng trăm cây cổ thụ tạo nên cảnh quan đặc trưng. Nhiều cây có bộ rễ trồi lên mặt đất với hình thù kỳ lạ, góp phần tạo nên vẻ đẹp riêng của danh thắng.

Điều đáng ghi nhận là từ khi các hoạt động của Làng Văn hóa du lịch Khmer Vĩnh Long được đẩy mạnh, người dân địa phương có thêm cơ hội tham gia trực tiếp vào chuỗi dịch vụ du lịch. Bà Thạch Thị Rơi, người Khmer sinh sống tại phường Nguyệt Hóa, tỉnh Vĩnh Long cho biết, sau khi được tập huấn kỹ năng làm du lịch và đón tiếp khách, bà nhận thức rõ hơn về vai trò của việc phát triển du lịch gắn với bảo tồn di sản văn hóa. Trung bình khoảng 3 buổi mỗi tuần, bà cùng gia đình tham gia trình diễn làm cốm dẹp, đặc sản của đồng bào Khmer và trình diễn nghệ thuật múa dân gian Rô băm tại Bảo tàng Văn hóa dân tộc Khmer Vĩnh Long. Hoạt động này giúp gia đình có thêm nguồn thu nhập ổn định.

Theo ông Dương Hoàng Sum, Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Vĩnh Long, thời gian qua, Vĩnh Long đã phát huy các sản phẩm du lịch dựa trên văn hóa bản địa, nhất là văn hóa của cộng đồng các dân tộc. Phát triển du lịch gắn với văn hóa Khmer không chỉ đóng góp cho kinh tế mà còn mang ý nghĩa xã hội sâu sắc, tạo việc làm, nâng cao thu nhập cho người dân, nhất là đồng bào dân tộc thiểu số; đồng thời góp phần gìn giữ nghệ thuật, lễ hội và các giá trị truyền thống cho thế hệ trẻ.

Du lịch cộng đồng có đặc điểm quan trọng, là dựa vào chính nguồn lực của địa phương và sự tham gia trực tiếp của người dân. Du khách đến không chỉ để tham quan mà còn trải nghiệm, tương tác và hòa mình vào đời sống cộng đồng. Vì vậy, mỗi hộ dân tham gia đều có thể trở thành một “mắt xích” trong chuỗi giá trị du lịch, từ lưu trú, ẩm thực, hướng dẫn, vận chuyển đến sản xuất và bán các sản phẩm thủ công.

Từ làng Chăm Châu Phong đến không gian văn hóa Khmer ở Vĩnh Long, những mô hình bước đầu cho thấy một hướng đi giàu triển vọng, lấy văn hóa làm nền tảng, cộng đồng làm chủ thể, du lịch làm động lực tạo sinh kế. Đây cũng là cách để những giá trị truyền thống không chỉ được lưu giữ trong ký ức mà tiếp tục hiện diện trong đời sống đương đại, trở thành nguồn lực thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, góp phần giảm nghèo bền vững ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số.