Du lịch địa chất - Hướng đi bền vững cho Cao nguyên đá Đồng Văn

Hội thảo khoa học của Đề tài.

Đây là một trong số ít những công viên địa chất trên thế giới lưu giữ được tính liên tục, hoàn chỉnh, đồng thời bảo tồn nguyên vẹn được các phức hệ hóa thạch đặc trưng, minh chứng cho các giai đoạn kiến tạo và phát triển của Trái Đất. Xuất phát từ thực tiễn đó, cuối năm 2023, nhóm nghiên cứu là các nhà khoa học thuộc Viện Khoa học Địa chất và Khoáng sản đã đề xuất UBND tỉnh Hà Giang cũ, nay là tỉnh Tuyên Quang triển khai Đề tài khoa học “Nghiên cứu điều tra giá trị khoa học về di sản địa chất ở một số đoạn đường mở mới hoặc mở rộng phục vụ bảo tồn và phát huy giá trị Công Viên địa chất toàn cầu Cao nguyên đá Đồng Văn” mã số ĐTCN.HG 04/2023. Đây là đề tài Khoa học đầu tiên về Di sản địa chất mà Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh đặt hàng với Viện Khoa học Địa chất và Khoáng sản.

Mục tiêu của Đề tài nhằm nghiên cứu, điều tra bổ sung và xác định giá trị khoa học các di sản địa chất kiểu cổ sinh, địa tầng, cổ môi trường tại một số khu vực trên vùng công viên địa chất. Xây dựng hoàn thiện cơ sở dữ liệu số và hệ thống bản đồ chuyên môn cho các điểm di sản địa chất mới, tạo nền tảng quan trọng cho công tác quản lý và khai thác giá trị địa chất. Thực hiện chuyển hóa các giá trị khoa học thành sản phẩm du lịch, thúc đẩy sự phát triển bền vững của Cao nguyên đá Đồng Văn. Ngoài ra, kết quả nghiên cứu của Đề tài cũng là tài liệu quan trọng để tỉnh Tuyên Quang phục vụ công tác tái đánh giá tư cách thành viên mạng lưới Công viên địa chất toàn cầu UNESCO của Cao nguyên đá Đồng Văn vào năm 2026.

Tiến sỹ Nguyễn Đức Phong – Viện Khoa học địa chất và Khoáng sản, Chủ nhiệm Đề tài và các cộng sự nghiên cứu các giá trị địa chất tại xã Sà Phìn, tỉnh Tuyên Quang.

Ngược dòng lịch sử, cách đây 252 triệu năm trước, Cao nguyên đá Đồng Văn đã chứng kiến những sự kiện lớn nhất trong lịch sử hình thành của Trái Đất, đánh dấu bằng cuộc tuyệt chủng hàng loạt cuối kỷ Permian, khi gần 90% sự sống trên hành tinh biến mất. Tại Lũng Cẩm, những “cuốn sách đá” như một cuốn nhật ký cổ xưa đã ghi lại từng bước của sự tuyệt chủng và sự phục hồi của sự sống sau đó. Khu vực này là một phòng thí nghiệm tự nhiên để nghiên cứu các quá trình địa chất, sinh học và môi trường, thu hút sự quan tâm của các nhà khoa học quốc tế.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trần Tân Văn - Nguyên Viện trưởng Viện Khoa học Địa chất và Khoáng sản đánh giá đề tài được thực hiện đúng thời điểm, kịp thời. Qua đó đã đánh giá lại, hoàn thiện và bổ sung thêm về giá trị khoa học địa chất ở Cao nguyên đá Đồng Văn, đặc biệt từ góc độ di sản và khai thác các giá trị di sản phục vụ phát triển kinh tế - xã hội, phục vụ phát triển du lịch, giáo dục. Từ kết quả của đề tài có thể mở rộng hơn quy mô tầm cỡ để trở thành một trung tâm thông tin khoa học, giáo dục cộng đồng về sự tuyệt diệt sinh giới, về các sự kiện biến đổi khí hậu trong quá khứ, là địa chỉ giáo dục khoa học, vui chơi giải trí cho nhân dân và du khách khi đến Cao nguyên đá Đồng Văn.

Một nhiệm vụ quan trọng của đề tài là thiết kế các bản vẽ mô hình cho 3 điểm di sản địa chất tiêu biểu và triển khai xây dựng mô hình thực tế để phát huy giá trị điểm di sản ranh giới thời địa tầng P/T ở thôn Pù Trừ Lủng, xã Sà Phìn. Mô hình gồm các khối đá có cấu trúc răng cưa ở phía trên, tượng trưng cho hóa thạch Răng nón. Đây là biểu tượng cho hai loài quan trọng để xác định ranh giới P-T cách nay 252 triệu năm.

Khối đá giữa tái hiện hình ảnh chân thực các lớp đá vôi phân lớp tại Lũng Cẩm với hai vạch ranh giới định danh P và T. Mô hình còn là một công cụ giáo dục và là điểm nhấn quan trọng, thu hút du khách trong và ngoài nước, đồng thời quảng bá giá trị địa chất và văn hóa của Công viên địa chất toàn cầu Cao nguyên đá Đồng Văn.

Mẫu vật địa chất được tìm thấy trên Cao nguyên đá Đồng Văn.

Theo ông Nguyễn Thanh Giang – Phó Trưởng ban Quản lý Công viên địa chất toàn cầu Cao nguyên đá Đồng Văn khẳng định: Không dừng lại ở việc bổ sung cơ sở dữ liệu khoa học, những phát hiện và sản phẩm của đề tài còn đặt nền móng cho việc xây dựng các điểm tham quan, giáo dục trải nghiệm, giúp mỗi di sản địa chất trở thành một câu chuyện sống động về lịch sử Trái đất. Đây cũng sẽ là nguồn tư liệu quan trọng để tỉnh Tuyên Quang tiếp tục khẳng định vị thế của Công viên Địa chất toàn cầu UNESCO Cao nguyên đá Đồng Văn trong lần tái đánh giá sắp tới.

Trên cơ sở kết quả nghiên cứu, nhóm nghiên cứu đề nghị tỉnh Tuyên Quang và các ngành sớm triển khai thực hiện các phương án bảo tồn đối với các di sản tiểu biểu có giá trị khoa học cao. Thành lập các khu vực bảo tồn nghiêm ngặt tại những điểm có nguy cơ suy thoái do tác động nhân sinh và tự nhiên; lắp đặt hệ thống biển báo, bảng chỉ dẫn khoa học tại các điểm di sản mới phát lộ. Sớm đưa mô hình khai thác giá trị di sản địa chất vào thực tiễn. Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số vào việc bảo tồn và giám sát các hóa thạch đã lộ diện.

Mẫu vật địa chất được tìm thấy trên Cao nguyên đá Đồng Văn.

Giữ gìn quá khứ để kiến tạo tương lai, kết nối giá trị khoa học với phát triển bền vững chính là con đường để những di sản vô giá của Cao nguyên đá Đồng Văn tiếp tục được bảo tồn, lan tỏa và trở thành trung tâm giáo dục, nghiên cứu và khám phá khoa học cho các thế hệ hôm nay và mai sau.