Du lịch Thái Nguyên - Bài 2: Định hướng chiến lược tạo sức bật của điểm đến

Định hình không gian, xác lập trọng điểm phát triển

Sau hợp nhất, không gian địa lý và nguồn tài nguyên du lịch của Thái Nguyên được mở rộng, tạo thêm cơ hội kết nối những vùng có lợi thế về cảnh quan, văn hóa, lịch sử và nông nghiệp. Từ những vùng chè nổi tiếng đến các hồ nước, di tích lịch sử cách mạng, điểm du lịch cộng đồng và không gian văn hóa của đồng bào các dân tộc, tỉnh có điều kiện phát triển hệ thống sản phẩm đa dạng, phục vụ nhiều nhóm khách.

Tuy nhiên, một không gian du lịch rộng hơn cũng đặt ra yêu cầu cao hơn về quy hoạch, tổ chức điểm đến và phân bổ nguồn lực. Nếu các khu vực phát triển riêng lẻ, thiếu kết nối và chưa xác định rõ vai trò trong tổng thể, lợi thế về tài nguyên sẽ khó chuyển hóa thành sức mạnh chung.

Hai trọng điểm là Khu du lịch Hồ Núi Cốc và Khu du lịch Hồ Ba Bể, định hướng phát triển du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, vui chơi giải trí và các dịch vụ chất lượng

Ngày 10/12/2025, Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh Thái Nguyên ban hành Đề án số 17-ĐA/TU về phát triển du lịch giai đoạn 2026-2030, hướng tới nâng cao chất lượng, hiệu quả và sức cạnh tranh, từng bước đưa du lịch trở thành một trong những ngành kinh tế mũi nhọn của tỉnh.

Đề án xác định phương châm "Hai trọng điểm, một trục động lực, một nền tảng". Hai trọng điểm là Khu du lịch Hồ Núi Cốc và Khu du lịch Hồ Ba Bể, định hướng phát triển du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, vui chơi giải trí và các dịch vụ chất lượng. Trục động lực là phát huy giá trị di sản vật thể, phi vật thể, di tích lịch sử, văn hóa và con người Thái Nguyên. Nền tảng là du lịch cộng đồng, sinh thái, văn hóa gắn với bảo vệ môi trường và nâng cao sinh kế của người dân.

Đề án đồng thời định hướng tổ chức du lịch theo năm không gian. Khu vực Hồ Núi Cốc - Hồ Ba Bể - Hồ Ghềnh Chè và các xã phía Đông dãy Tam Đảo tập trung vào nghỉ dưỡng, vui chơi giải trí, du lịch cộng đồng, sinh thái và nông nghiệp. 

Không gian phía Đông Bắc hướng tới khám phá hang động, thể thao mạo hiểm, sinh thái vùng chè và văn hóa Tày; phía Tây Bắc chú trọng du lịch về nguồn, trải nghiệm và sinh thái. Không gian trung tâm phát triển du lịch văn hóa, tâm linh, ứng dụng thực tế ảo và các hoạt động kinh tế đêm; khu vực phía Nam tập trung vào du lịch cộng đồng vùng chè, du lịch tâm linh và trải nghiệm công nghiệp kết hợp vui chơi, giải trí.

Cách tiếp cận này cho thấy định hướng phát triển không dừng ở việc khai thác từng điểm đến, mà hướng tới tổ chức các nguồn lực trong một cấu trúc có trọng tâm. Mỗi không gian cần có sản phẩm đặc trưng, đồng thời có khả năng bổ trợ cho những khu vực khác để hình thành hành trình đa dạng về nội dung và thời lượng.

Dẫu vậy, quy hoạch chỉ phát huy hiệu quả khi được cụ thể hóa bằng các dự án, nguồn lực và cơ chế phối hợp. Một không gian du lịch trên bản đồ cần trở thành hành trình có thật trong trải nghiệm của du khách, với khả năng tiếp cận thuận tiện, dịch vụ phù hợp và những giá trị đủ sức tạo dấu ấn.

Lấy văn hóa trà làm điểm tựa, mở rộng câu chuyện về xứ Trà qua những sản phẩm du lịch mới

Trong hệ thống tài nguyên của Thái Nguyên, văn hóa trà có vị trí đặc biệt. Trà vừa là sản phẩm nông nghiệp nổi tiếng, vừa gắn với tri thức canh tác, kỹ thuật chế biến, nghệ thuật thưởng trà và đời sống của cộng đồng qua nhiều thế hệ. Đây là nền tảng để tỉnh tạo dựng dấu ấn du lịch riêng, đồng thời kết nối với các giá trị văn hóa, lịch sử và sinh thái.

Chia sẻ về định hướng tổ chức Festival Trà Quốc tế - Thái Nguyên 2026, bà Hà Thị Bích Hồng, Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Thái Nguyên, Phó Trưởng ban Thường trực Ban Tổ chức Festival, nhấn mạnh: "Chúng tôi muốn kể một câu chuyện không chỉ về các sản phẩm trà nổi tiếng mà còn về vùng đất, con người và văn hóa trà đã làm nên thương hiệu Trà Thái Nguyên".

Bà Hà Thị Bích Hồng, Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Thái Nguyên

Theo bà Hà Thị Bích Hồng, mỗi chén trà là sự kết tinh của thiên nhiên, kinh nghiệm trồng, chế biến, chăm sóc và sự cần cù của người làm trà. Festival hướng tới đưa những giá trị ấy thành các sản phẩm du lịch - văn hóa, đóng góp thiết thực cho phát triển kinh tế địa phương.

Cách tiếp cận này mở rộng ý nghĩa của văn hóa trà trong phát triển du lịch. Trà không còn đứng riêng như một sản phẩm để thưởng thức hay mua làm quà, mà trở thành điểm khởi đầu cho hành trình khám phá vùng đất, tìm hiểu tri thức bản địa và gặp gỡ những con người tạo nên thương hiệu Trà Thái Nguyên.

Từ định hướng ấy, năm vùng chè được kết nối thành những hành trình trải nghiệm, mỗi nơi mang một câu chuyện và sắc thái riêng. Các tour được thiết kế theo hướng đặt trà trong mối quan hệ với di sản, cảnh quan, cộng đồng và đời sống địa phương, qua đó mở rộng nội dung khám phá xứ Trà.

Bên cạnh việc tổ chức tài nguyên thành những hành trình có chủ đề, kết nối giao thông cũng mở ra hướng tiếp cận mới cho du lịch Thái Nguyên. Chuyến tàu di sản Hà Nội - Thái Nguyên, dự kiến tổ chức trong khuôn khổ Festival Trà Quốc tế - Thái Nguyên 2026, là ví dụ về sự kết hợp giữa vận tải đường sắt với trải nghiệm văn hóa và tham quan.

Theo ông Phạm Văn Dũng, Phó Trưởng ban Kế hoạch Kinh doanh, Tập đoàn Đường sắt quốc gia Việt Nam, ngành đường sắt đã phát triển nhiều sản phẩm gắn với điểm đến như tàu Huế - Đà Nẵng, Hà Nội 5 cửa ô, tàu Hoa phượng đỏ và tuyến kết nối Huế với Phong Nha - Kẻ Bàng. Khi gắn với di sản và trải nghiệm đặc trưng của địa phương, hành trình bằng tàu có thể trở thành một phần của sản phẩm du lịch, mở rộng khả năng kết nối điểm đến và thị trường.

Ông Phạm Văn Dũng, Phó Trưởng ban Kế hoạch Kinh doanh, Tập đoàn Đường sắt quốc gia Việt Nam

Lợi thế gần Hà Nội cùng sức hút của văn hóa trà tạo điều kiện để Thái Nguyên phát triển các hành trình tham quan, trải nghiệm cuối tuần. Điều quan trọng là kết nối được chuyến đi với một chuỗi trải nghiệm hoàn chỉnh, để du khách không dừng lại ở việc đến một vùng chè, mà còn hiểu câu chuyện vùng đất, tri thức của người làm trà và cách văn hóa ấy hiện diện trong đời sống hôm nay.

Hạ tầng, nhân lực và liên kết quyết định sức bật

Để các định hướng quy hoạch và phát triển sản phẩm đi vào thực tiễn, hạ tầng vẫn là một trong những điều kiện quan trọng. Đề án số 17-ĐA/TU đặt ra yêu cầu quan tâm đến giao thông, điện, nước, viễn thông, y tế, vận tải và các công trình thiết yếu tại những khu vực du lịch trọng điểm.

Với địa bàn rộng, các điểm đến phân bố ở nhiều khu vực, chất lượng kết nối có ảnh hưởng trực tiếp đến thời gian di chuyển và khả năng tổ chức tour. Cùng một nguồn tài nguyên, nơi có giao thông thuận tiện, thông tin rõ ràng và dịch vụ đồng bộ thường có nhiều điều kiện hơn để tiếp cận thị trường. Ngược lại, cảnh quan hấp dẫn nhưng khó tiếp cận hoặc thiếu điều kiện lưu trú sẽ hạn chế khả năng kéo dài hành trình.

Cộng đồng tham gia làm du lịch

Nguồn nhân lực cũng là yếu tố trực tiếp tạo nên chất lượng điểm đến. Đề án đặt mục tiêu đến năm 2030, trên 70% nhân lực ngành du lịch được đào tạo; trên 80% lao động tại ban quản lý, khu, điểm du lịch và cơ quan quản lý được đào tạo chuyên sâu. Những chỉ tiêu này phản ánh yêu cầu nâng cao tính chuyên nghiệp trong một ngành mà trải nghiệm của khách được tạo nên từ nhiều khâu, từ đón tiếp, thuyết minh đến ăn nghỉ và tổ chức hoạt động.

Đào tạo cần gắn với đặc thù từng loại hình. Nhân lực tại cơ sở lưu trú cần kỹ năng phục vụ và quản trị; hướng dẫn viên cần kiến thức về lịch sử, văn hóa địa phương; người dân làm du lịch cộng đồng cần được trang bị kỹ năng đón khách, giới thiệu sản phẩm, bảo đảm vệ sinh và tổ chức trải nghiệm. Chất lượng dịch vụ chỉ có thể cải thiện đồng đều khi các chủ thể cùng tham gia vào chuỗi giá trị du lịch.

Một yêu cầu khác là tăng cường liên kết giữa các ngành và giữa các địa phương. Du lịch gắn với giao thông, nông nghiệp, môi trường, văn hóa, ẩm thực và lưu trú; vì vậy, hiệu quả của một sản phẩm phụ thuộc vào khả năng phối hợp giữa nhiều bên. Liên kết vùng cũng cần được đặt trên cơ sở mỗi điểm đến có giá trị bổ trợ, lịch trình thuận tiện và cơ chế phối hợp rõ ràng.

Cùng với đó, chuyển đổi số có thể giúp mở rộng khả năng tiếp cận thông tin, hỗ trợ du khách tìm kiếm dịch vụ và giúp doanh nghiệp kết nối khách hàng. Đề án định hướng số hóa dữ liệu du lịch, phát triển bản đồ số, tiện ích di động và ứng dụng những công nghệ như thực tế ảo, trí tuệ nhân tạo. Hiệu quả của quá trình này cần được nhìn từ khả năng cung cấp thông tin chính xác, cập nhật, thuận tiện và có ích cho người sử dụng.

Phát triển du lịch xanh cũng là yêu cầu xuyên suốt. Cảnh quan thiên nhiên, nguồn nước, rừng và không gian văn hóa cộng đồng chính là nền tảng tạo nên sức hấp dẫn của Thái Nguyên. Việc bảo vệ môi trường, kiểm soát chất thải và giữ gìn các giá trị bản địa có ý nghĩa trực tiếp đối với khả năng duy trì sức hút của điểm đến trong dài hạn.

Chuyển tiềm năng thành năng lực cạnh tranh

Theo mục tiêu của Đề án số 17-ĐA/TU, đến năm 2030, Thái Nguyên phấn đấu đón ít nhất 12 triệu lượt khách, gồm 11 triệu lượt khách nội địa và 1 triệu lượt khách quốc tế; tổng thu từ hoạt động du lịch đạt trên 25.000 tỷ đồng mỗi năm. Tỉnh cũng đặt mục tiêu tạo việc làm cho khoảng 10.000 lao động, phát triển thêm ít nhất 300 cơ sở lưu trú, trong đó có ít nhất 5 khách sạn đạt tiêu chuẩn 4 - 5 sao.

Để đạt được những mục tiêu này, phát triển du lịch cần được đánh giá bằng cả quy mô lẫn chất lượng tăng trưởng. Lượng khách và doanh thu là những chỉ số quan trọng, nhưng thời gian lưu trú, mức chi tiêu, tỷ lệ khách quay lại, chất lượng dịch vụ và thu nhập của cộng đồng cũng phản ánh năng lực thực sự của điểm đến.

Với Thái Nguyên, văn hóa trà có thể tạo nên dấu ấn nhận diện, trong khi cảnh quan sinh thái, di tích lịch sử và văn hóa cộng đồng mở rộng không gian trải nghiệm. Các tour kết nối vùng chè, Chuyến tàu di sản Hà Nội - Thái Nguyên và định hướng tổ chức năm không gian du lịch là những biểu hiện cụ thể của nỗ lực chuyển tài nguyên thành sản phẩm.

Du khách trải nghiệm làm chè cùng bà con

Tuy nhiên, sức bật của điểm đến không được quyết định bởi số lượng chương trình được công bố, mà bởi khả năng vận hành thực tế, chất lượng trải nghiệm và giá trị kinh tế tạo ra. Các định hướng chiến lược cần được triển khai nhất quán, gắn với nguồn lực, trách nhiệm và hiệu quả có thể đo lường; doanh nghiệp và cộng đồng cần có vị trí thực chất trong quá trình phát triển.

Điều quan trọng hơn cả là giữ được mối quan hệ hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế, bảo tồn văn hóa và bảo vệ môi trường. Khi người dân có cơ hội tham gia và hưởng lợi từ du lịch, những giá trị làm nên bản sắc địa phương mới có thêm động lực được gìn giữ và tiếp nối.

Từ câu chuyện về một chén trà đến những hành trình nối vùng chè với di sản, thiên nhiên và đời sống cộng đồng, Thái Nguyên đang có cơ hội kể một câu chuyện rộng hơn về chính mình. Định hướng chiến lược tạo ra khung phát triển; sức bật của điểm đến sẽ được quyết định bởi khả năng biến khung định hướng ấy thành những trải nghiệm có chất lượng, có bản sắc và đủ sức thuyết phục du khách quay trở lại.