Du lịch vũ trụ và môi trường: Nhìn lại chuyến bay đưa ca sĩ Katy Perry lên rìa không gian

Một năm sau chuyến bay vũ trụ gây chú ý của Katy Perry, mạng xã hội lại tranh cãi khi nữ ca sĩ xuất hiện tại các sự kiện môi trường. Nhưng nhiều lời chỉ trích đang bỏ qua một chi tiết quan trọng: tên lửa New Shepard của Blue Origin sử dụng loại nhiên liệu được xem là “sạch” nhất trong công nghệ tên lửa hiện nay.

Chuyến bay lịch sử có nữ ca sĩ Katy Perry

Ngày 14.4.2025, chuyến bay NS-31 của Blue Origin - chuyến bay đưa Katy Perry lên rìa không gian - sử dụng động cơ BE-3PM chạy bằng hydro và oxy lỏng (hydrolox).

Đây là một trong những loại nhiên liệu tên lửa được xem là “sạch” nhất hiện nay, vì phản ứng cháy tạo ra chủ yếu là hơi nước và không phát thải CO₂ trực tiếp trong quá trình bay. Điều đó không có nghĩa du lịch vũ trụ hoàn toàn thân thiện với môi trường. Nhưng câu chuyện về chuyến bay NS-31 phức tạp hơn nhiều so với những lời châm biếm đang lan truyền trên mạng.

Du lịch vũ trụ đã trở thành một ngành công nghiệp

Chỉ trong hơn một thập kỷ, du hành vũ trụ đã chuyển từ giấc mơ khoa học viễn tưởng sang một ngành công nghiệp đang phát triển nhanh chóng.

Các công ty tư nhân như Blue Origin hay SpaceX đang mở ra thị trường du lịch vũ trụ thương mại, nơi hành khách có thể bay lên rìa không gian trong vài phút.

Sứ mệnh NS-31 của Blue Origin diễn ra ngày 14.4.2025, kéo dài khoảng 11 phút và đưa phi hành đoàn vượt qua đường Kármán - ranh giới của không gian ở độ cao khoảng 100 km.

Chuyến bay này cũng gây chú ý vì phi hành đoàn toàn nữ, lần đầu tiên kể từ chuyến bay đơn của nữ phi hành gia Liên Xô Valentina Tereshkova năm 1963.

6 thành viên của sứ mệnh gồm: ca sĩ Katy Perry; nhà báo và nhà từ thiện Lauren Sánchez; nhà hoạt động nhân quyền Amanda Nguyễn; người dẫn chương trình Gayle King; nhà khoa học NASA kiêm doanh nhân Aisha Bowe; nhà sản xuất phim Kerianne Flynn.

6 người phụ nữ trên chuyến bay New Shepard của Blue Origin - Ảnh: Blue Origin

Đây là chuyến bay thứ 11 chở người của hệ thống New Shepard, loại tên lửa du lịch vũ trụ do Blue Origin phát triển.

Cuộc đua tên lửa tái sử dụng

Một thay đổi lớn của ngành không gian trong thập kỷ qua là tái sử dụng tên lửa.

Trong các chương trình vũ trụ trước đây, hầu hết tên lửa được thiết kế chỉ sử dụng một lần. Sau khi phóng, nhiều bộ phận bị bỏ lại hoặc rơi xuống đại dương.

New Shepard được phát triển theo hướng khác. Theo Blue Origin, gần 99% khối lượng khô của hệ thống có thể được tái sử dụng, bao gồm booster, capsule, động cơ, cánh ổn định và dù hạ cánh.

Booster của hệ thống này có thể bay tới 25 lần với rất ít sửa chữa, giúp giảm nhu cầu khai thác nguyên liệu và chi phí sản xuất.

Đây cũng là một phần của cuộc cạnh tranh giữa Jeff Bezos và Elon Musk trong cuộc đua tên lửa tái sử dụng, nơi SpaceX hiện đang dẫn trước với booster Falcon 9 từng bay hơn hai chục lần.

Nhiều nhà khoa học cho rằng công nghệ vũ trụ vẫn có vai trò quan trọng trong việc giải quyết khủng hoảng môi trường - Ảnh: Blue Origin

Nhiên liệu hydro - “sạch” hơn nhưng chưa hoàn hảo

New Shepard sử dụng động cơ BE-3PM, chạy bằng hydro lỏng và oxy lỏng. Phản ứng cháy của hydro và oxy tạo ra hơi nước, gần như không phát thải carbon dioxide trực tiếp trong quá trình bay. So với nhiều loại tên lửa khác, hệ nhiên liệu này có một số lợi thế môi trường rõ rệt: không tạo muội than như nhiên liệu dầu hỏa; không tạo oxit nhôm như tên lửa nhiên liệu rắn; phát thải khí nhà kính trực tiếp thấp hơn.

Chính vì vậy, hydrolox thường được xem là loại nhiên liệu hóa học “sạch” nhất trong công nghệ tên lửa hiện nay. Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa các chuyến bay vũ trụ hoàn toàn thân thiện với môi trường.

Khi tên lửa vẫn để lại dấu chân khí hậu

Các nghiên cứu khí hậu cho thấy khí thải ở độ cao lớn có thể có tác động lâu dài hơn so với phát thải gần mặt đất.

Muội than từ tên lửa trong tầng khí quyển cao có thể gây hiệu ứng làm ấm mạnh. Một nghiên cứu năm 2022 của University College London cho thấy tác động làm nóng của muội than ở tầng cao có thể mạnh gấp hàng trăm lần so với phát thải tương tự ở độ cao thấp. Ngoài ra, dấu chân môi trường của du lịch vũ trụ không chỉ đến từ chuyến bay, mà còn từ: quá trình sản xuất nhiên liệu; chế tạo tên lửa; vận hành bãi phóng.

Chuyến bay có Amanda Nguyễn - người phụ nữ gốc Việt đầu tiên bay vào không gian

Không gian vẫn có thể giúp cứu Trái đất

Dù vậy, nhiều nhà khoa học cho rằng công nghệ vũ trụ vẫn có vai trò quan trọng trong việc giải quyết khủng hoảng môi trường. Các vệ tinh quan sát Trái Đất đang giúp theo dõi biến đổi khí hậu, nạn phá rừng và sự thay đổi của đại dương.

Tại hội nghị khí hậu COP26, phi hành gia Anh Tim Peake từng nói rằng việc sử dụng không gian cho khoa học có thể mang lại lợi ích trực tiếp cho Trái đất.

Ngoài câu chuyện công nghệ, sứ mệnh NS-31 còn mang ý nghĩa khác. Trong đó, Amanda Nguyễn trở thành người phụ nữ gốc Việt đầu tiên bay vào không gian, bên cạnh vai trò sáng lập tổ chức Rise và hoạt động nhân quyền. Nữ ca sĩ Katy Perry khi đó chia sẻ rằng chuyến bay là cách để truyền cảm hứng cho thế hệ trẻ.

“Từ nhỏ tôi đã tin rằng không có gì nằm ngoài trí tưởng tượng của mình”, cô viết trên mạng xã hội khi đó.

Katty Perry đang gây chú ý vì hẹn hò với cựu Thủ tướng Canada Justin Trudeau - Ảnh: BACKGRID

Một năm sau: câu chuyện vẫn chưa kết thúc

Một năm sau chuyến bay, khi cái tên Katy Perry bất ngờ xuất hiện trong các tranh luận về môi trường trên mạng, câu chuyện NS-31 lại được nhắc lại - lần này với nhiều tranh luận và góc nhìn trái chiều. Nhưng thực tế cho thấy bức tranh phức tạp hơn nhiều so với những tiêu đề mỉa mai.

Du lịch vũ trụ vừa là biểu tượng của tham vọng công nghệ, vừa là một ngành công nghiệp vẫn đang phải tìm cách giảm dấu chân môi trường của mình.

Nhật Hạ