Dữ liệu dùng chung – nền móng của quản trị đô thị thông minh

Dữ liệu đất đai được rà soát, cập nhật trên môi trường số. Ảnh: Mạnh Vũ

Khi dữ liệu đất đai, dân cư, giao thông, y tế, giáo dục... được chuẩn hóa, liên thông và khai thác hiệu quả, chính quyền có thêm công cụ để điều hành chính xác, nhanh chóng; người dân, doanh nghiệp được hưởng những dịch vụ công thuận tiện hơn.

Từ “có dữ liệu” đến dữ liệu thực sự phục vụ điều hành

Mới đây Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng, Trưởng ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, chủ trì phiên họp đầu tiên của Ban Chỉ đạo sau khi kiện toàn theo Quyết định số 208-QĐ/TW của Bộ Chính trị.

Báo cáo tại phiên họp cho thấy, việc triển khai Chính phủ số, Đề án 06 tiếp tục mang lại hiệu quả thiết thực. Trong đó, chúng ta đã tích hợp 8 nhóm thông tin, giấy tờ trên VNeID, trong đó có 18,9 triệu tài khoản hưởng an sinh xã hội, 25,8 triệu giấy phép lái xe, 24,2 triệu thông tin tình trạng hôn nhân.

Đồng thời, hoàn thành đồng bộ 8/12 cơ sở dữ liệu trọng yếu và 69/104 cơ sở dữ liệu chuyên ngành về Trung tâm Dữ liệu quốc gia; cơ sở dữ liệu đảng viên quản lý trên 5,3 triệu hồ sơ, làm sạch 99,83%. Cùng với đó là đồng bộ 148 triệu thuê bao vào cơ sơ dữ liệu quốc gia về dân cư, hoàn thành xử lý SIM rác, không chính chủ.

Cán bộ cơ sở trực tiếp rà soát, cập nhật dữ liệu đất đai trên môi trường số. Ảnh: Mạnh Vũ

Còn tại thành phố Hà Nội, thành phố đã hoàn thành thu thập dữ liệu từ 13/13 nguồn ưu tiên vào Kho dữ liệu dùng chung; triển khai các kịch bản phân tích phục vụ quản lý đất đai, quy hoạch, doanh nghiệp, giám sát dịch tễ và quản lý học đường. Trung tâm Giám sát, điều hành thông minh đã tích hợp dữ liệu của 126 xã, phường trên bản đồ số, xây dựng các bảng điều hành phục vụ theo dõi tình hình kinh tế - xã hội và công tác chỉ đạo, điều hành.

Trong lĩnh vực đất đai, thành phố đã xây dựng cơ sở dữ liệu đối với 3.770.751 thửa đất, trong đó 2.553.383 thửa đạt tiêu chí “Đúng - Đủ - Sạch - Sống”; thực hiện đối khớp thông tin của 3.317.442 thửa đất với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư.

Đặc biệt, nền tảng tích hợp, chia sẻ dữ liệu (LGSP) của thành phố đã kết nối với 28 hệ thống, cơ sở dữ liệu quốc gia, bộ, ngành và 31 hệ thống của thành phố. Đồng thời ghi nhận trên 86 triệu giao dịch, tỷ lệ thành công đạt 92,63%. Trong giải quyết thủ tục hành chính, thành phố đã hoàn thành kết nối kỹ thuật với 13/13 cơ sở dữ liệu, trong đó 03 cơ sở dữ liệu về dân cư, hộ tịch điện tử và đăng ký doanh nghiệp đã được khai thác trực tiếp để xác thực, tự động điền và tái sử dụng thông tin.

Nền tảng HanoiWork đã hình thành 183 không gian làm việc với khoảng 84.860 tài khoản cán bộ, công chức, viên chức; ghi nhận 9.163 luồng quy trình phê duyệt, hỗ trợ phối hợp xử lý công việc, giao nhiệm vụ và theo dõi tiến độ thực hiện trên môi trường số.

Phó Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Trương Việt Dũng cho biết, những kết quả này cho thấy Hà Nội đang từng bước chuyển từ tư duy “mỗi ngành một cơ sở dữ liệu” sang tư duy dữ liệu có khả năng kết nối, chia sẻ và phục vụ nhiều mục tiêu quản lý.

Ý nghĩa của việc này không chỉ nằm ở công nghệ. Khi dữ liệu dân cư có thể kết nối với dữ liệu đất đai, dữ liệu đất đai liên thông với quy hoạch; dữ liệu giao thông được kết nối với hệ thống điều hành; dữ liệu y tế, giáo dục được chuẩn hóa và khai thác đúng mục đích, bức tranh về đô thị trở nên đầy đủ hơn. Cơ quan quản lý có thể ra quyết định dựa trên thông tin cập nhật; người dân không phải nhiều lần cung cấp những thông tin mà cơ quan nhà nước đã có và được phép khai thác.

Đó là nền tảng để hình thành quản trị đô thị thông minh, trong đó dữ liệu không chỉ phục vụ báo cáo mà trực tiếp tham gia vào quá trình phát hiện vấn đề, phân tích, dự báo, ra quyết định và giám sát kết quả.

Tuy nhiên, Hà Nội cũng đang đứng trước một yêu cầu lớn hơn: dữ liệu phải “sống” và phải tạo ra giá trị. Đây là sự thay đổi rất quan trọng về tư duy quản trị. Một cơ sở dữ liệu dù lớn đến đâu nhưng không được cập nhật, không kết nối được với hệ thống khác hoặc không tạo ra thông tin phục vụ quyết định thì giá trị quản trị vẫn hạn chế. Ngược lại, một hệ thống dữ liệu được chuẩn hóa, cập nhật liên tục và chia sẻ đúng thẩm quyền có thể giúp chính quyền nhìn thấy những vấn đề của đô thị gần như theo thời gian thực, từ đó chuyển từ quản lý phản ứng sang quản trị chủ động.

Bảo đảm an toàn dữ liệu là yêu cầu xuyên suốt

Lực lượng Công an phường sử dụng dữ liệu dân cư để hỗ trợ thân nhân liệt sĩ. Ảnh: TT

Cùng với chuẩn hóa và kết nối, một trụ cột không thể tách rời là an toàn dữ liệu. Dữ liệu càng được kết nối, chia sẻ và khai thác rộng rãi thì yêu cầu bảo vệ dữ liệu càng cao. Đặc biệt với các dữ liệu nền tảng như dân cư, đất đai, y tế, giáo dục, tài chính..., việc phân quyền khai thác, xác định rõ trách nhiệm của từng cơ quan, đơn vị và bảo đảm dữ liệu được sử dụng đúng mục đích phải được đặt ngay từ khâu thiết kế hệ thống.

Theo Phó Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Trương Việt Dũng, thành phố nhận diện một nút thắt lớn về nguồn nhân lực chuyên sâu như quản trị, phân tích dữ liệu, trí tuệ nhân tạo và an toàn thông tin đang rất thiếu thốn, đội ngũ kiêm nhiệm là chủ yếu.

Để giải quyết triệt để tồn tại, UBND thành phố đã chỉ đạo hoàn thành dứt điểm Kế hoạch số 220/KH-UBND về tích hợp, di trú và chuẩn hóa dữ liệu vào Kho dữ liệu dùng chung thành phố. Trong 13 nguồn dữ liệu ưu tiên, 10 nguồn đã hòa thành, 3 nguồn còn lại gồm thu ngân sách, đất đai - địa chính - môi trường, quản lý văn bản và điều hành bắt buộc hoàn thành trước ngày 30-8 vừa qua.

Đối với khoảng 80 cơ sở dữ liệu thuộc Phụ lục II, các đơn vị phải phân loại cụ thể và xây dựng phương án tạo lập rõ ràng về nguồn lực lẫn tiến độ. Kho dữ liệu dùng chung theo kiến trúc Data Lakehouse phải xong trước ngày 30-10-2026. Trung tâm Dữ liệu thành phố đạt tiêu chuẩn Tier 3 phải vận hành trong quý I năm 2027.

Thành phố chuyển sang thước đo thực chất là dữ liệu có được khai thác phục vụ chỉ đạo, điều hành, giải quyết thủ tục hành chính và người dân hay không, thay vì đếm số cơ sở dữ liệu đã xây hay số bản ghi số hóa. Mọi nguồn dữ liệu phải tuân thủ nguyên tắc “đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, dùng chung” và cập nhật liên tục để không thành dữ liệu chết.

Phó Chủ tịch UBND thành phố Trương Việt Dũng cho biết, để bứt phá, thành phố ưu tiên triển khai hạ tầng số dùng chung mang tính quyết định. Trước hết là hạ tầng dữ liệu phục vụ trí tuệ nhân tạo thông qua việc hoàn thành Trung tâm Dữ liệu thành phố đúng hạn, đồng thời thu hút đầu tư vào các Trung tâm Dữ liệu và Trung tâm dữ liệu trí tuệ nhân tạo tư nhân quy mô lớn tại Khu Công nghệ cao Hòa Lạc.

Đông đảo người dân tham gia rà soát thông tin đất đai, góp phần xây dựng cơ sở dữ liệu. Ảnh: PV

Bên cạnh đó, thành phố phải thực chất hóa chiến lược bán dẫn. Hà Nội đã định vị rõ vai trò trong chuỗi cung ứng, nhưng thực tế chưa có động thái nào rõ ràng để phát triển ngành công nghệ cao này. Sở Khoa học và Công nghệ có nhiệm vụ xây dựng phương án triển khai cụ thể cho hạ tầng dữ liệu và chiến lược bán dẫn trước ngày 31-12-2026, kiến tạo để công nghệ gặp gỡ bài toán thực tiễn của nền kinh tế.

Một đô thị thông minh không phải là đô thị có thật nhiều thiết bị, màn hình hay phần mềm. Trong đó cốt lõi hơn, đó là đô thị có dữ liệu được tổ chức tốt, được chia sẻ đúng cách và được chuyển hóa thành năng lực quản trị. Từ chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ đến cách Hà Nội đang triển khai Kho dữ liệu dùng chung cho thấy một hướng đi ngày càng rõ: lấy dữ liệu làm nền móng, kết nối làm phương thức, công nghệ và trí tuệ nhân tạo làm công cụ, còn hiệu quả phục vụ người dân và doanh nghiệp là thước đo cuối cùng.

Khi những dữ liệu quan trọng của đô thị được chuẩn hóa, liên thông và bảo vệ an toàn, Hà Nội sẽ có thêm một “hệ thần kinh số” để nhìn nhận đầy đủ hơn những vận động của thành phố, nâng cao chất lượng dự báo, điều hành và cung cấp dịch vụ công. Đó cũng là nền tảng để Hà Nội từng bước hiện thực hóa mục tiêu xây dựng một đô thị thông minh, hiện đại, quản trị hiệu quả và lấy người dân làm trung tâm.