Du ngoạn chợ Đồng Xuân qua không gian nghệ thuật đa giác quan

Chợ Đồng Xuân trở thành triển lãm nghệ thuật sắp đặt độc đáo trong Lễ hội Thiết kế sáng tạo Hà Nội 2026. Ảnh: Hoàng Lân.

Hành trình “đi chợ” độc đáo

Giữa những âm thanh náo nhiệt của hoạt động mua bán, những dãy hàng hóa ken dày và dòng người qua lại không ngớt, chợ Đồng Xuân đang mang đến một trải nghiệm khác biệt cho người dân và du khách trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026. Không chỉ là địa chỉ mua sắm quen thuộc của người Hà Nội, ngôi chợ hơn trăm tuổi lần đầu trở thành một không gian triển lãm nghệ thuật đa giác quan, nơi 25 nghệ sĩ và nhóm nghệ sĩ trong nước, quốc tế đưa những sáng tạo đương đại hòa vào nhịp sống thường ngày.

Đặc biệt, du khách có thể tham gia tour nghệ thuật “Chạm Đồng Xuân” với hành trình khám phá nhiều giác quan, từ tầng 1 cho đến tầng áp mái trên cùng – nơi có không gian sách lần đầu mở cửa đón công chúng do SHB đồng hành tổ chức.

khu vực đài phun nước tại nhà A. Đây là nơi hai tác phẩm của nghệ sĩ Lisa Premke (Đức) và nghệ sĩ Lê Vũ (Việt Nam). Ảnh: Hoàng Lân.

Điểm dừng chân đầu tiên của hành trình là khu vực đài phun nước tại nhà A. Đây là nơi hai tác phẩm của nghệ sĩ Lisa Premke (Đức) và nghệ sĩ Lê Vũ (Việt Nam) cùng tạo nên cuộc đối thoại thú vị giữa âm thanh, ký ức và ước vọng giao thương. Với tác phẩm sắp đặt tương tác “Ký ức vang vọng của dòng sông quá vãng”, Lisa Premke gợi lại hình ảnh dòng sông Tô Lịch từng chảy qua khu vực trước chợ. Những tia nước kết hợp với hệ thống trống tự chế tạo nên âm thanh róc rách, gợi cảm giác về dòng chảy đã mất.

Ngay dưới đáy đài phun nước, tác phẩm “Tiền” của nghệ sĩ Lê Vũ lại khai thác hình dáng đồng xu và hoa văn trên tiền giấy Việt Nam. Những chi tiết tạo hình được sắp đặt gợi nhắc tập tục ném tiền xuống giếng cầu may, gửi gắm mong ước “tiền vào như nước”, kinh doanh thuận lợi, tài lộc dồi dào của những người ngày ngày gắn bó với khu chợ. Hai tác phẩm, hai cách biểu đạt khác nhau nhưng cùng gặp nhau ở câu chuyện về lịch sử và ước vọng phồn vinh của Kẻ Chợ.

Tác phẩm này thu hút rất đông du khách dừng chân và chiêm ngưỡng. Ảnh: Hoàng Lân.

Rời khu vực đài phun nước, du khách tiếp tục khám phá những tác phẩm đưa con người trở thành trung tâm của câu chuyện nghệ thuật. Dự án nhiếp ảnh của nghệ sĩ Nguyễn Minh Hoàng cùng nhóm nhiếp ảnh gia trẻ là một điểm dừng giàu cảm xúc. Sau ba tháng ghi lại đời sống chợ, nhóm tác giả lựa chọn những hình ảnh chân thực về tiểu thương. Những bức chân dung được in theo kích thước thật, không đóng khung treo tường mà đặt trực tiếp trên các thân cột, bệ ngồi, bức tường và những vị trí sinh hoạt quen thuộc. Khi bắt gặp hình ảnh một người lao động ngay tại nơi họ thường nghỉ ngơi hay làm việc, người xem có cảm giác nhân vật vẫn đang hiện diện giữa không gian chợ.

Nhiều hình ảnh về cảnh sinh hoạt của khu chợ được trình chiếu ở khu vực đông du khách qua lại. Ảnh: Hoàng Lân.

Càng đi sâu vào các tầng chợ, du khách càng có cơ hội khám phá những cách chuyển hóa chất liệu đời thường thành tác phẩm nghệ thuật. Từ vải vóc, giấy vàng mã đến những hạt đỗ vốn là hàng hóa quen thuộc, các nghệ sĩ đã tạo nên những sắp đặt giàu tính liên tưởng.

Đứng ở hành lang hay khu vực cầu thang của chợ, du khách dễ dàng bắt gặp tác phẩm “Thực vật và Động vật” (Flora and Fauna) của nghệ sĩ Phuc Van Dang, người Đan Mạch gốc Việt. Thông qua sự kết hợp các kỹ thuật dệt, in và thêu truyền thống, những họa tiết động thực vật đặc trưng của Việt Nam và Đan Mạch được đan kết trên bề mặt lụa, tạo thành một không gian nghệ thuật giàu tính xúc giác.

Ở khu vực tầng 2 và 3 của chợ, len lỏi trong các dãy hàng hóa, du khách có thể nhìn thấy tác phẩm sắp đặt và trình diễn “Hoa” của nghệ sĩ thị giác Nhật Bản Takashi Sonoda, sử dụng những sản phẩm vàng mã mua ngay tại chợ để tạo thành các bông hoa khổ lớn hiện diện trong không gian chợ.

tác phẩm “Hạt” của nghệ sĩ Lê Văn Sơn. Ảnh: Hoàng Lân

Hay tác phẩm “Hạt” của nghệ sĩ Lê Văn Sơn sử dụng các loại đỗ đen, đỗ xanh, đỗ trắng đặt trong cấu trúc giàn giáo kim loại phân tầng. Ở không gian nghệ thuật thị giác, tác phẩm “Mật mã Kẻ Chợ” của nghệ sĩ Mikael Rickman (Thụy Điển) và bức bích họa “The Bonsai” của nghệ sĩ Anpu Varkey (Ấn Độ) cũng tạo nên những điểm nhấn đáng chú ý.

Lên tầng 4 của chợ Đồng Xuân, du khách sẽ bắt gặp tác phẩm sắp đặt “Địa hình mềm” (Soft Topographies) của nghệ sĩ Marko Lulić (Áo). Tác phẩm mở rộng trải nghiệm thị giác, đưa hình khối và ngôn ngữ điêu khắc vào không gian kiến trúc quen thuộc. Bên cạnh đó, nghệ sĩ Alexander “Pug” Williams (Australia) cùng nghệ sĩ Tuấn Nị (Hà Nội) sử dụng những vật liệu phế thải như xốp, sắt thép, gỗ, đá để tạo nên tác phẩm điêu khắc âm thanh.

Từ những vật liệu tưởng chừng đã hết giá trị, bộ đôi nghệ sĩ tái hiện những âm thanh gắn với hoạt động của khu chợ, tạo nên sự cộng hưởng giữa âm thanh, vật chất và không gian. Ngoài ra, tranh tường kết hợp bưu ảnh “Cầu Đông” của nghệ sĩ Vladimír Strejček (Cộng hòa Séc) tại cầu thang số 13 cũng là một điểm nhấn trong hành trình khám phá.

nghệ sĩ Alexander “Pug” Williams (Australia) cùng nghệ sĩ Tuấn Nị (Hà Nội) sử dụng những vật liệu phế thải như xốp, sắt thép, gỗ, đá để tạo nên tác phẩm điêu khắc âm thanh. Ảnh: Hoàng Lân.

Kết thúc hành trình khám phá các tầng chợ, du khách có thể lên sân mái trên cùng – một không gian lần đầu tiên mở cửa đón công chúng. Đây là không gian sách kết hợp trải nghiệm thiết kế và đọc sách ngoài trời do ngân hàng SHB đồng hành. Từ đây, người tham quan có thể ngồi đọc sách, ngắm nhìn phố cổ từ trên cao, thưởng thức các hoạt động chơi nhạc, chiếu phim và giao lưu nghệ thuật.

Độc đáo không gian nghệ thuật trên sân mái

“Chạm Đồng Xuân” là một trong những điểm nhấn độc đáo của Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026. Theo giám tuyển Nguyễn Anh Tuấn, Giám đốc nghệ thuật Heritage Art Space, trước khi triển lãm hình thành, nhóm giám tuyển và nghệ sĩ đã dành nhiều thời gian khảo sát, nghiên cứu đời sống tại chợ. Không chỉ tìm hiểu lịch sử, kiến trúc, các nghệ sĩ trong nước và quốc tế còn quan sát hoạt động giao thương, phỏng vấn tiểu thương, ghi lại những âm thanh, hình ảnh và câu chuyện diễn ra mỗi ngày.

Giám tuyển Nguyễn Anh Tuấn chia sẻ về các tác phẩm tại "Chạm Đồng Xuân". Ảnh: Hoàng Lân.

Giám tuyển Nguyễn Anh Tuấn chia sẻ, yêu cầu đặt ra với các nghệ sĩ là tác phẩm phải lấy chất liệu từ chính đời sống chợ Đồng Xuân hoặc có sự gắn kết, hòa hợp, đối thoại với không gian này. Nghệ thuật cần được hình thành trên cơ sở hiểu về ngôi chợ, từ kiến trúc, hàng hóa đến những con người đang làm nên sức sống của nơi đây. Vì thế, chữ “chạm” trong tên gọi triển lãm không chỉ là sự tiếp xúc về mặt thị giác hay vật lý, mà còn là sự kết nối với những lớp ký ức, văn hóa và sinh kế của cộng đồng. Mỗi tác phẩm là một cách kể chuyện về Đồng Xuân, giúp người xem nhận ra những giá trị đôi khi bị khuất lấp sau nhịp sống buôn bán thường nhật.

Rời Đồng Xuân sau hành trình từ tầng 1 lên sân mái, du khách có thể mang theo nhiều hơn những bức ảnh đẹp hay ấn tượng về các tác phẩm nghệ thuật. Đó còn là cảm nhận về một Kẻ Chợ giàu sức sống, nơi những con người bình dị, hàng hóa quen thuộc, âm thanh giao thương và ký ức đô thị cùng tạo nên một di sản sống. Ở đó, quá khứ không nằm yên trong những câu chuyện lịch sử mà tiếp tục hiện diện, vận động và tỏa sáng trong đời sống Hà Nội hôm nay.

Không gian nghệ thuật trên khu vực áp mái của chợ Đồng Xuân lần đầu tiên cho du khách đến trải nghiệm. Ảnh: Hoàng Lân.

Ban tổ chức cho biết, từ ngày 15-11 đến khi kết thúc Lễ hội, sân mái còn trở thành điểm hẹn văn hóa với nhiều hoạt động dành cho người dân và du khách. Đáng chú ý là cuộc thi thời trang mix & match “Market to Mode”, nơi các bạn trẻ sử dụng những món hàng tại Đồng Xuân làm chất liệu sáng tạo trang phục, thể hiện cá tính và góc nhìn riêng về thời trang.

Việc đưa không gian đọc sách, nghệ thuật và thời trang lên sân mái cho thấy nỗ lực mở rộng chức năng của một không gian thương mại truyền thống. Đại diện SHB cho biết, đơn vị mong muốn kết nối các nguồn lực văn hóa, tri thức và sáng tạo với đời sống kinh tế hiện đại, đưa di sản đến gần hơn với công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ.

Đây là khu vực để người dân và du khách có thể trải nghiệm các hoạt động như đọc sách, chơi cờ... Ảnh: Hoàng Lân.

Trong tổng thể Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026, tour “Chạm Đồng Xuân” không chỉ là một sản phẩm tham quan mới mà còn gợi mở cách thức phát huy giá trị di sản đô thị. Khi nghệ thuật được đặt trong chính không gian sinh hoạt, giao thương và có sự tham gia của cộng đồng, một khu chợ truyền thống có thể trở thành điểm đến văn hóa, nơi ký ức được tiếp nối bằng những sáng tạo mới.