Dự thảo Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh: Tiếp tục hoàn thiện nhằm thiết lập cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp phòng ngừa rủi ro về giá
Phát biểu giải trình các vấn đề đại biểu Quốc hội nêu, Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu nêu rõ, tiếp tục hoàn thiện dự thảo Luật với mục tiêu quan trọng nhất nhằm thiết lập các cơ chế để hỗ trợ doanh nghiệp và các chủ thể tham gia thị trường phòng ngừa rủi ro về giá và hình thành giá tham chiếu đối với mặt hàng mà Việt Nam đã có thế mạnh.
Tiếp tục Kỳ họp thứ Hai, ngày 20/11, dưới sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng, Quốc hội thảo luận về dự án Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh. Trong hai phiên họp sáng và chiều 20/11 đã có 18 lượt ý kiến đại biểu Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Luật. Các ý kiến tập trung vào các nhóm nội dung như: phạm vi quản lý, đối tượng áp dụng; tổ chức và vận hành thị trường; chính sách phát triển thị trường và chủ thể tham gia; phòng chống rủi ro giao dịch trên thị trường...
Phát biểu giải trình các vấn đề đại biểu Quốc hội nêu, Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu nêu rõ, dự thảo luật được xây dựng nhằm thể chế hóa Nghị quyết số 19 ngày 28/7/2026 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về đổi mới mô hình phát triển Việt Nam, trong đó có yêu cầu hình thành và phát triển thị trường giao dịch hàng hóa phái sinh.

Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu phát biểu giải trình, tiếp thu các ý kiến thảo luận về dự thảo Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh. (Ảnh: Cổng TTĐT Quốc hội)
Hỗ trợ doanh nghiệp và các chủ thể tham gia thị trường phòng ngừa rủi ro về giá
Phó Thủ tướng làm rõ 5 nhóm vấn đề trọng tâm mà các đại biểu quan tâm.
Vấn đề thứ nhất, về mục tiêu và sự cần thiết ban hành luật. Chính phủ thống nhất với quan điểm của các vị đại biểu Quốc hội và sẽ chỉ đạo cơ quan soạn thảo rà soát, hoàn thiện dự án luật với mục tiêu quan trọng nhất nhằm thiết lập các cơ chế để hỗ trợ doanh nghiệp và các chủ thể tham gia thị trường phòng ngừa rủi ro về giá và hình thành giá tham chiếu đối với mặt hàng mà Việt Nam đã có thế mạnh.
Vấn đề thứ hai là về bản chất của thị trường và phân công quản lý nhà nước. Theo Phó Thủ tướng, trước hết, cần khẳng định thị trường hàng hóa phái sinh được gắn trực tiếp với chuỗi sản xuất, chế biến, lưu thông, xuất nhập khẩu và giao nhận hàng hóa vật chất như sản phẩm nông sản, giá trị, quyền và nghĩa vụ của các bên tham gia giao dịch trên thị trường phụ thuộc vào giá, chỉ số giá hoặc biến động giá của các mặt hàng trong chuỗi cung ứng thực. Vì vậy, hoạt động giao dịch hàng hóa phái sinh vừa gắn với thị trường hàng hóa, vừa có đặc trưng của thị trường tài chính, phát sinh các rủi ro về giá, thanh toán, đối tác và an toàn hệ thống cần được kiểm soát và quản lý.
Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, việc xác định cơ quan quản lý không có một mô hình thống nhất mà phụ thuộc vào cấu trúc tổ chức và phân công quản lý của từng quốc gia. Tại Việt Nam, hoạt động mua bán hàng hóa được quy định tại Luật Thương mại năm 2005, trong đó Chính phủ giao Bộ Công Thương thống nhất quản lý nhà nước trong lĩnh vực chuyên ngành. Kế thừa các quy định nêu trên và tiếp thu các ý kiến của đại biểu, dự thảo lần này tiếp tục kiến nghị giao Bộ Công Thương là cơ quan đầu mối, đồng thời phân định rõ trách nhiệm phối hợp với Bộ Tài chính, Ngân hàng Nhà nước, Bộ Công an và các cơ quan có liên quan trong việc quản lý, giám sát hoạt động giao dịch hàng hóa phái sinh.
Vấn đề thứ ba, về mô hình Sở Giao dịch hàng hóa, Trung tâm thanh toán bù trừ. Chính phủ thống nhất rằng Nhà nước phải kiểm soát chặt chẽ các thiết chế trọng yếu của thị trường, tuy nhiên kiểm soát bằng pháp luật và cơ chế giám sát không đồng nhất với việc Nhà nước phải nắm giữ phần vốn chi phối. Kinh nghiệm quốc tế có nhiều mô hình tổ chức sở hữu và vận hành Sở Giao dịch hàng hóa và Trung tâm thanh toán bù trừ trong đó có cả các mô hình thuộc sở hữu nhà nước kết hợp với sở hữu công tư và mô hình thuộc sở hữu của tư nhân hoàn toàn. Theo đó, Chính phủ sẽ tiếp tục chỉ đạo nghiên cứu kỹ lưỡng kinh nghiệm quốc tế và điều kiện thực tiễn của Việt Nam để hoàn thiện mô hình phù hợp với yêu cầu phát triển của đất nước.

Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu phát biểu giải trình, tiếp thu các ý kiến thảo luận về dự thảo Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh. (Ảnh: Cổng TTĐT Quốc hội)
Vấn đề thứ tư, về cơ chế quản trị rủi ro Trung tâm thanh toán bù trừ và bảo vệ nhà đầu tư. Đây là nội dung được nhiều đại biểu quan tâm, vì vậy Chính phủ sẽ chỉ đạo cơ quan soạn thảo hoàn thiện các cơ chế quản trị rủi ro, đồng thời làm rõ trách nhiệm can thiệp của cơ quan quản lý nhà nước trong trường hợp khẩn cấp, đồng thời bám sát nguyên tắc chủ thể gây rủi ro phải chịu trách nhiệm trước, không chuyển tổn thất một cách tùy tiện sang nhà đầu tư hoặc ngân sách nhà nước.
Đối với việc chuyển ngoại tệ phục vụ ký quỹ thanh toán và kết nối chia sẻ dữ liệu, dự thảo luật sẽ được hoàn thiện, đảm bảo đồng bộ với pháp luật chuyên ngành. Đối với các ý kiến liên quan đến chứng thư kho điện tử, cơ chế đảm bảo tài sản, trách nhiệm của đơn vị vận hành kho và kiểm định hàng hóa, Chính phủ sẽ chỉ đạo hoàn thiện theo hướng tăng cường tính xác thực, minh bạch, khả năng liên thông dữ liệu và đảm bảo an toàn cho hàng hóa, tài sản của các chủ thể khi tham gia thị trường.
Vấn đề thứ năm, về giao dịch thỏa thuận trực tiếp hay giao dịch OTC và hoạt động của tổ chức tín dụng trên thị trường. Dự thảo luật được xây dựng theo hướng bao quát cả thị trường hàng hóa phái sinh tập trung và các giao dịch thỏa thuận trực tiếp. Việc đưa các giao dịch thỏa thuận trực tiếp vào phạm vi điều chỉnh của dự án luật nhằm xác lập nguyên tắc minh bạch và quản trị rủi ro để đảm bảo yêu cầu quản lý nhà nước trong lĩnh vực chuyên ngành. Đối với hoạt động của tổ chức tín dụng và chi nhánh ngân hàng nước ngoài trên thị trường hàng hóa phái sinh, Chính phủ sẽ chỉ đạo cơ quan soạn thảo hoàn thiện, đảm bảo phù hợp với pháp luật về các tổ chức tín dụng.
"Để tiếp tục hoàn thiện dự án Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh, Chính phủ sẽ chỉ đạo Bộ Công Thương cùng các bộ, ngành liên quan phối hợp chặt chẽ với Ủy ban Kinh tế và Tài chính, cùng các cơ quan của Quốc hội tiếp thu tối đa ý kiến của các đại biểu, rà soát đồng bộ với các luật có liên quan và hoàn thiện trình Quốc hội xem xét, thông qua tại kỳ họp thứ 3", Phó Thủ tướng cho biết.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng điều hành nội dung thảo luận về dự án Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh, ngày 20/11/2026. (Ảnh: Cổng TTĐT Quốc hội)
Phát triển thị trường hàng hóa phái sinh an toàn, hiệu quả
Điều hành và kết luận nội dung thảo luận về dự án Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng cho biết, qua thảo luận tại tổ và tại hội trường, các đại biểu cơ bản tán thành sự cần thiết ban hành luật để hỗ trợ phòng ngừa rủi ro về giá, phát triển thị trường hàng hóa phái sinh an toàn, hiệu quả.
Về phạm vi điều chỉnh, đối tượng áp dụng và quản lý nhà nước, các đại biểu đề nghị làm rõ quy định về thị trường giao ngay tập trung, giao dịch phi tập trung, qua và không qua tổ chức trung gian, quan hệ với pháp luật chuyên ngành, xác định rõ cơ quan chịu trách nhiệm chính và cơ chế giám sát liên ngành, nhất là giữa Bộ Công Thương, Bộ Tài chính và Ngân hàng Nhà nước Việt Nam.
Về tổ chức và vận hành thị trường, còn có ý kiến khác nhau về mô hình sở hữu Sở Giao dịch hàng hóa, Trung tâm thanh toán bù trừ. Các ý kiến đề nghị so sánh các phương án, làm rõ vai trò của Nhà nước, khả năng tận dụng hạ tầng hiện có, xác định rõ điều kiện thành lập, tư cách pháp lý, quyền và nghĩa vụ của 2 thiết chế; tính độc lập, giới hạn sở hữu, kiểm soát quyền chi phối và xung đột lợi ích; làm rõ điều kiện, quyền, nghĩa vụ và cơ chế quản lý thành viên thị trường; gắn quyền tự quản với sự giám sát của cơ quan nhà nước.
Về chính sách phát triển thị trường và chủ thể tham gia, các đại biểu đề nghị phát triển sản phẩm gắn với hàng hóa có thế mạnh của Việt Nam, bảo đảm điều kiện về giá tham chiếu, kho, bãi giao nhận; làm rõ cách đánh giá kết quả, xác định trách nhiệm khi doanh nghiệp nhà nước giao dịch, phòng ngừa rủi ro và phạm vi hoạt động của tổ chức tín dụng; phân loại, làm rõ quyền, nghĩa vụ và bảo vệ nhà đầu tư, nhất là nhà đầu tư không chuyên nghiệp và tách biệt tài sản khách hàng.
Đối với cơ chế thử nghiệm có kiểm soát, các ý kiến đề nghị làm rõ phạm vi, đối tượng, thời hạn, giới hạn rủi ro và cơ chế bảo vệ người tham gia.
Về an toàn thị trường và liên thông qua biên giới, các ý kiến đề nghị làm rõ việc quản lý ký quỹ, sử dụng quỹ hỗ trợ thanh toán, thứ tự bù đắp tổn thất khi mất khả năng thanh toán; làm rõ quan hệ của quy định về thanh toán bù trừ, xử lý tài sản với pháp luật về phục hồi, phá sản; hoàn thiện cơ chế quản trị rủi ro, bảo đảm hệ thống hoạt động liên tục, tăng cường cảnh báo sớm, phòng ngừa thao túng, gian lận; xác định rõ căn cứ, thẩm quyền, phạm vi, thời hạn và cơ chế kiểm soát, can thiệp khẩn cấp, bảo vệ quyền tài sản; giám sát đối với đối tác liên thông, kiểm soát dòng tiền ngoại hối, bảo vệ dữ liệu và phòng, chống rửa tiền; hoàn thiện cơ chế xử lý vi phạm, giải quyết tranh chấp và bồi thường thiệt hại.
Phó Chủ tịch Quốc hội cho biết, Văn phòng Quốc hội sẽ phối hợp với Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính tổng hợp đầy đủ ý kiến tại tổ và tại hội trường để gửi Chính phủ; đề nghị Chính phủ chỉ đạo Bộ Công Thương chủ trì, phối hợp với các cơ quan thẩm tra và các cơ quan liên quan nghiên cứu, tiếp thu, giải trình đầy đủ ý kiến đại biểu phát biểu tại tổ và tại hội trường, nhất là các vấn đề còn có ý kiến khác nhau; bổ sung, đánh giá tác động, làm rõ cơ sở lựa chọn các phương án, chính sách và điều kiện thi hành luật; rà soát toàn diện dự thảo luật, bảo đảm thể chế hóa đầy đủ các chủ trương có liên quan của Đảng, thống nhất với hệ thống pháp luật và phù hợp với các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên.
"Chính phủ sẽ có báo cáo giải trình, tiếp thu ý kiến đại biểu Quốc hội gửi đến các vị đại biểu Quốc hội để nghiên cứu, đồng thời tiếp tục hoàn thiện dự thảo luật và hồ sơ dự án luật, báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến trước khi trình Quốc hội tiếp tục xem xét tại kỳ họp tiếp theo", Phó Chủ tịch Quốc hội thông tin.
