Dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi) của Việt Nam phù hợp với định hướng của WHO

Tham dự cuộc họp báo của Bộ Y tế chiều 27/10 về dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi), TS Angela Pratt, Trưởng Đại diện Tổ chức Y tế thế giới (WHO) tại Việt Nam, cho biết WHO ủng hộ các nỗ lực nhằm tăng cường khả năng tiếp cận hoạt động ghép mô, tạng một cách có đạo đức, nhưng việc bảo vệ người hiến phải luôn được đặt lên hàng đầu.

TS Angela Pratt - Trưởng Đại diện Tổ chức Y tế thế giới (WHO) tại Việt Nam cho rằng dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi) của Việt Nam nhìn chung phù hợp với định hướng trong hướng dẫn của WHO và thông lệ quốc tế. Ảnh: Trần Minh

Bảo đảm hiến tặng tự nguyện, tiếp cận công bằng

Theo TS Angela Pratt, các nguyên tắc chính trong hiến, ghép mô, tạng bao gồm: Việc hiến phải mang tính tự nguyện và dựa trên sự đồng thuận hợp lệ; tạng, mô và tế bào không được trở thành hàng hóa; các quốc gia cần tăng cường hoạt động hiến tặng hợp pháp, đặc biệt thông qua việc củng cố các hệ thống quốc gia.

Bên cạnh đó, việc tiếp cận phải bảo đảm công bằng, không được quyết định bởi khả năng chi trả hoặc những yếu tố không phù hợp khác. Quản trị chặt chẽ, giám sát đầy đủ về mặt pháp lý cũng rất cần thiết. Các quốc gia cần hướng tới khả năng tự chủ cao hơn, đồng thời vẫn bảo đảm công bằng.

"Đây là một lĩnh vực mà WHO đang tích cực triển khai trên phạm vi toàn cầu, bởi ngày càng có nhiều quốc gia và các quốc gia thành viên của WHO quan tâm đến việc củng cố hệ thống quốc gia của mình về hiến mô, tạng", TS Angela Pratt nói.

Bà đồng thời bày tỏ sự hoan nghênh đối với những cải cách được đề xuất trong hệ thống hiến mô, tạng của Việt Nam, nhằm đưa cách tiếp cận của Việt Nam phù hợp với các chuẩn mực quốc tế và thực hành tốt nhất.

Bảo vệ chặt chẽ khi hiến mô, tạng ở trẻ em

Chia sẻ về khuyến nghị của WHO đối với việc hiến tạng ở trẻ em, bà Angela Pratt cho biết WHO ủng hộ việc tạo điều kiện cho hoạt động hiến, ghép nhằm cứu sống người bệnh, bao gồm cả việc hiến tặng phù hợp có sự tham gia của trẻ em. 

Tuy nhiên, lợi ích tốt nhất của trẻ phải được đặt lên hàng đầu, đồng thời cần có các biện pháp bảo vệ hết sức chặt chẽ về sự đồng thuận, tính tự nguyện, giám sát đạo đức độc lập, phòng ngừa ép buộc và bóc lột, cũng như bảo đảm chất lượng và an toàn.

Theo bà, cần phân biệt rõ giữa hiến tạng khi còn sống và hiến sau khi chết. Việc hiến bộ phận cơ thể khi còn sống ở người chưa thành niên chỉ nên được xem xét trong những trường hợp đặc biệt. Trong khi đó, hiến mô tái sinh như tế bào gốc tạo máu có thể được chấp nhận trong phạm vi gia đình, khi không có người hiến trưởng thành phù hợp và đáp ứng đầy đủ các điều kiện bảo vệ.

Đối với trẻ em, các biện pháp bảo vệ cần bao gồm cung cấp thông tin phù hợp với độ tuổi; bảo đảm sự đồng ý thực chất của trẻ và sự cho phép của cha mẹ hoặc người giám hộ; bảo đảm rõ ràng quyền từ chối hoặc rút lại sự đồng ý; có tư vấn, đánh giá độc lập; đồng thời áp dụng các biện pháp bảo vệ mạnh mẽ trước sự ép buộc, áp lực từ gia đình, thương mại hóa và buôn bán.

Việc người chưa thành niên hiến sau khi chết có thể được chấp nhận về mặt đạo đức trong khuôn khổ một hệ thống quản lý chặt chẽ.

Chia sẻ kinh nghiệm tại Australia, bà Pratt cho biết nước này cho phép người chưa thành niên bày tỏ nguyện vọng hiến mô, tạng sau khi chết thông qua hệ thống đăng ký tự nguyện, đi kèm sự tham gia của gia đình, đánh giá chuyên môn và cơ chế giám sát chặt chẽ. Một số quốc gia khác cũng có cách tiếp cận tương tự.