Dự thảo Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi) Nên quy định 'cứng' việc thành lập Hội đồng phổ biến, giáo dục pháp luật ở cấp xã?

Lấp khoảng trống pháp lý về phổ biến, giáo dục pháp luật ở cơ sở

Với việc vận hành chính quyền địa phương 2 cấp, hiện chưa có quy định tạo cơ sở pháp lý cho việc thành lập và triển khai các hoạt động của Hội đồng phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật (PBGDPL) tại các bộ, cơ quan trung ương và ở cấp xã khi các cơ quan, địa phương thực sự cần thiết để phát huy vai trò của tổ chức phối hợp liên ngành ở cấp mình trong công tác PBGDPL, đồng thời nâng cao trách nhiệm của người đứng đầu bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan, tổ chức ở trung ương và chính quyền cấp xã trong lãnh đạo, chỉ đạo và chịu trách nhiệm về kết quả thực hiện công tác PBGDPL thuộc phạm vi quản lý.

Các đại biểu tham dự phiên họp tại hội trường về dự án Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi), chiều 9/8. Ảnh: Khánh Duy

Theo báo cáo của Chính phủ, hiện nay cấp xã được giao nhiều nhiệm vụ, nhất là các nhiệm vụ phân cấp, phân quyền được đẩy mạnh cho cấp xã, mặc dù Luật chưa quy định về Hội đồng phối hợp PBGDPL cấp xã, nhưng xuất phát từ nhu cầu thực tế và quy định tại Quyết định số 26/2025/QĐ-TTg của Thủ tướng quy định về thành phần và nhiệm vụ, quyền hạn của Hội đồng phối hợp PBGDPL, đã có 1.293/3.321 đơn vị cấp xã đã thành lập Hội đồng (chiếm gần 40% tổng số đơn vị cấp xã). Một số địa phương như: Đồng Nai, Cà Mau, Lạng Sơn, Lào Cai, Sơn La, Nghệ An, Quảng Trị, Quảng Ninh đã thành lập Hội đồng phối hợp PBGDPL tại 100% đơn vị cấp xã. Với quy mô quản lý, lãnh thổ, dân cư được mở rộng và khối lượng nhiệm vụ hiện nay của cấp xã, yêu cầu tăng cường công tác truyền thông, PBGDPL cho người dân, doanh nghiệp hướng mạnh về cơ sở, cần thiết quy định linh hoạt để có cơ sở pháp lý cho địa phương triển khai cơ chế phối hợp liên ngành qua Hội đồng, bảo đảm phù hợp với yêu cầu phân cấp, phân quyền, địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm.

Để lấp khoảng trống pháp lý này, dự thảo luật quy định: Hội đồng phối hợp PBGDPL có thể được thành lập ở bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan, tổ chức ở Trung ương do người đứng đầu cơ quan, tổ chức đó quyết định. Hội đồng phối hợp PBGDPL có thể được thành lập ở cấp xã do Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã quyết định theo hướng dẫn của Ủy ban nhân dân cấp tỉnh.

Qua thảo luận về quy định Hội đồng phối hợp PBGDPL, đa số ý kiến tán thành với quy định của dự thảo Luật vì cơ bản phù hợp với chủ trương sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy, thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, bảo đảm tính chủ động, linh hoạt trong tổ chức thực hiện. Công tác PBGDPL không phải là nhiệm vụ của riêng một cơ quan mà là nhiệm vụ liên ngành, cần có sự phối hợp của chính quyền, Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị xã hội và các cơ quan có liên quan. Sau khi tổ chức lại đơn vị hành chính, quy mô địa bàn dân cư và nhiệm vụ của chính quyền cấp xã đều tăng lên, yêu cầu PBGDPL ở cơ sở cũng ngày càng lớn. Do đó, nhiều ý kiến cho rằng, dự thảo Luật cần quy định “cứng” việc thành lập Hội đồng phối hợp PBGDPL ở cấp xã thay vì quy định: Hội đồng phối hợp PBGDPL “có thể” được thành lập ở cấp xã do Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã quyết định theo hướng dẫn của Ủy ban nhân dân cấp tỉnh. Quy định này đảm bảo thống nhất với Trung ương và cấp tỉnh, lấp khoảng trống pháp lý trong PBGDPL cấp xã, nâng cao hiệu quả của công tác PBGDPL nói chung từ Trung ương đến cơ sở.

ĐBQH Hoàng Thị Thu Trang (Nghệ An) phát biểu. Ảnh: Hồ Long

Thực tế cho thấy, từ khi thực hiện chính quyền 2 cấp đến nay, tư pháp cấp xã được tăng thêm nhiều nhiệm vụ, thẩm quyền. Theo ĐBQH Hoàng Thị Thu Trang (Nghệ An), về tổ chức bộ máy, tư pháp hiện chỉ là một bộ phận của Văn phòng Ủy ban nhân dân cấp xã, trách nhiệm và khối lượng PBGDPL ở cấp xã rất lớn, nếu coi là nhiệm vụ riêng của công chức tư pháp vừa trực tiếp tham mưu, điều hòa, phối hợp, vừa trực tiếp tổ chức thực hiện PBGDPL thì khó đáp ứng được nhu cầu. Do đó, việc thành lập Hội đồng phối hợp PBGDPL cấp xã là nhu cầu khách quan và cần được luật hóa. “Luật quy định bắt buộc phải thành lập Hội đồng phối hợp PBGDPL cấp xã trên phạm vi toàn quốc” - đại biểu Hoàng Thị Thu Trang đề nghị.

Tránh hành chính hóa công tác phổ biến, giáo dục pháp luật

Hoạt động PBGDPL nhằm bảo đảm quyền tiếp cận thông tin pháp luật, quyền tham gia góp ý, phản ánh, kiến nghị về chính sách, pháp luật; tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo để tạo điều kiện cho người dân, doanh nghiệp tiếp cận pháp luật trên môi trường số; góp phần xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật. Tuy nhiên, ĐBQH Chamaléa Thị Thủy (Khánh Hòa) cũng chỉ ra thực tế, không ít hoạt động PBGDPL vẫn còn nặng về hình thức. Nhiều hội nghị, nhiều tài liệu, nhiều báo cáo được triển khai nhưng hiệu quả đến với người dân chưa thực sự tương xứng. Trong khi đó, điều mà người dân cần không phải là được nghe trình bày, mà họ cần được hướng dẫn cụ thể khi họ gặp vướng mắc trong cuộc sống hằng ngày. Hiệu quả của PBGDPL không nằm ở số lượng hoạt động mà ở mức độ thay đổi nhận thức và hành vi của người dân. Nhấn mạnh điều này, đại biểu đề nghị Ban soạn thảo nghiên cứu cần xây dựng cơ chế đánh giá thực chất, hiệu quả PBGDPL, gắn công tác này với giải quyết những vấn đề cụ thể, thiết thực của người dân là mục tiêu mà chúng ta cần hướng đến và đạt được.

ĐBQH Chamaléa Thị Thủy (Khánh Hòa) phát biểu. Ảnh: Hồ Long

“Pháp luật chỉ thực sự có ý nghĩa khi đi vào đời sống và PBGDPL không chỉ là truyền đạt mà làm cho người dân hiểu, tin và làm theo pháp luật. Dự thảo luật lần này không chỉ là một bước hoàn thiện về mặt thể chế mà còn là một bước tiến thực chất để pháp luật đến gần hơn với người dân, đặc biệt là những người dân đang sinh sống ở vùng sâu, vùng xa, vùng khó khăn, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi” - đại biểu Chamaléa Thị Thủy (Khánh Hòa) nhấn mạnh.

Đánh giá cao cách tuyên truyền, PBGDPL của tỉnh trong thời gian qua, ĐBQH Phạm Văn Hòa (Đồng Tháp) chia sẻ: “Cảnh sát giao thông, công an đi tuyên truyền ở trường học, sinh viên về trật tự, an toàn giao thông đường bộ để cho các em đi học và ra đường không chạy hàng đôi, hàng ba, không chạy xe phân khối lớn; đưa việc tuyên truyền về phòng, chống ma túy vào trong nhà trường để giáo dục học sinh, sinh viên. Chúng ta tuyên truyền những điểm đặc thù, cốt lõi như thế thì mới tốt, mới đúng”. Việc sửa đổi Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật lần này, cần có tư duy đổi mới hơn trong nội dung, hình thức tuyên truyền, lấy người dân làm trung tâm, quan trọng là người dân thẩm thấu được để chấp hành và thực hiện hiện tốt quy định pháp luật.

ĐBQH Phạm Văn Hòa (Đồng Tháp) phát biểu. Ảnh: Hồ Long

Cần nhấn mạnh rằng, địa bàn cấp xã là nơi sát dân nhất, gần dân nhất, nơi diễn ra mọi sinh hoạt, ứng xử hàng ngày. Do đó việc quy định “cứng” thành lập Hội đồng PBGDPL ở cấp xã ngay trong luật này là điều rất cần thiết. Việc luật hóa thiết chế điều phối đủ mạnh ở cơ sở để gắn kết chặt chẽ pháp luật với các chuẩn mực đạo đức, sẽ góp phần nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật của người dân, xây dựng một xã hội an toàn ngay từ cơ sở.