Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường: Tiếp thu, chỉnh lý bảo đảm chất lượng và tiến độ

Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường đã nhận được nhiều ý kiến tham gia đóng góp tâm huyết, trách nhiệm của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Cơ quan thẩm tra và của đại biểu Quốc hội tại các phiên thảo luận ở tổ và hội trường kỳ họp thứ hai, Quốc hội Khóa XVI. Cơ quan soạn thảo đã nghiêm túc tổng hợp, tiếp thu, giải trình đầy đủ các ý kiến đóng góp.

Ủy ban Thường vụ Quốc hội họp cho ý kiến về việc giải trình, tiếp thu, chỉnh lý đối với dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường, ngày 13/11. (Ảnh DUY LINH)

Đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với hậu kiểm

Nội dung về lượng hóa tiêu chí môi trường, xác định yếu tố nhạy cảm môi trường; phân cấp, phân quyền gắn với hậu kiểm; phân định thẩm quyền trong giải quyết các vấn đề môi trường liên vùng, liên tỉnh trong dự thảo Luật nhận được nhiều ý kiến tham gia đóng góp. Tiếp thu ý kiến của Chủ tịch Quốc hội, Cơ quan thẩm tra và nhiều vị đại biểu Quốc hội, Cơ quan soạn thảo đã bổ sung quy định cụ thể hơn tiêu chí môi trường trong dự thảo Luật; bổ sung một số yếu tố về di dân tái định cư, xả nước thải vào nguồn nước phục vụ mục đích cấp nước sinh hoạt, xả thải vào khu dân cư tập trung… vào yếu tố nhạy cảm về môi trường; tiếp tục phân quyền mạnh cho địa phương trong thẩm định báo cáo đánh giá tác động môi trường, cấp giấy phép môi trường; chuyển mạnh nhiều đối tượng sang đăng ký môi trường để tạo sự thông thoáng về thủ tục môi trường cho các dự án đầu tư.

Để vẫn kiểm soát chặt chẽ vấn đề môi trường, Cơ quan soạn thảo đã bổ sung các công cụ hậu kiểm, đặc biệt là việc giám sát có trọng tâm, trọng điểm, theo mức độ rủi ro và dựa trên dữ liệu; đồng thời bổ sung “địa bàn hoạt động” vào tiêu chí môi trường để phân định rõ trách nhiệm của các cơ quan Trung ương, trách nhiệm phối hợp của các cơ quan địa phương trong giải quyết các vấn đề ô nhiễm môi trường có tính liên tỉnh; trách nhiệm của địa phương khi để xảy ra ô nhiễm môi trường thuộc phạm vi trách nhiệm quản lý.

Dự thảo Luật đã quy định cụ thể hơn tiêu chí môi trường để phân loại dự án đầu tư, bảo đảm minh bạch; quy định chặt chẽ việc chỉ miễn đánh giá tác động môi trường đối với dự án thứ cấp trong khu sản xuất, kinh doanh, dịch vụ tập trung, cụm công nghiệp khi hạ tầng của khu, cụm công nghiệp đáp ứng yêu cầu bảo vệ môi trường và hoàn thành đầy đủ thủ tục môi trường. Các dự án có nguồn khí thải lớn, xử lý chất thải nguy hại, sử dụng phế liệu nhập khẩu phải được cấp giấy phép môi trường.

Đối với dự án có phạm vi, mức độ tác động liên tỉnh, liên vùng, dự thảo Luật và Nghị định đã bổ sung địa bàn hoạt động có tính liên tỉnh làm cơ sở phân định thẩm quyền thẩm định báo cáo đánh giá tác động môi trường, cấp giấy phép môi trường cùng với trách nhiệm kiểm tra, giám sát. Quy định này nhằm khắc phục những khó khăn phát sinh trong quá trình triển khai Luật số 146/2025/QH15 và Nghị quyết số 66.19/2026/NQ-CP về phân quyền cho địa phương thẩm định báo cáo đánh giá tác động môi trường, cấp giấy phép môi trường đối với các dự án liên tỉnh, như công tác kiểm tra, kiểm soát tác động môi trường giữa các địa phương, nhất là khi các địa phương không thống nhất về yêu cầu bảo vệ môi trường đối với dự án.

Để tăng cường hậu kiểm, dự thảo Luật bổ sung cơ chế giám sát nguy cơ gây ô nhiễm, suy thoái, sự cố môi trường dựa trên thông tin, dữ liệu môi trường kết hợp đánh giá tại hiện trường; phân tầng giám sát theo mức độ rủi ro và đối tượng phải quan trắc tự động, liên tục.

Tiếp thu ý kiến của đại biểu Quốc hội, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã hoàn thiện quy định về phân cấp, phân quyền theo hướng phân định rõ nhiệm vụ, thẩm quyền, trách nhiệm giữa Trung ương, cấp tỉnh và cấp xã, phù hợp mô hình chính quyền địa phương 2 cấp; gắn phân cấp với điều kiện thực hiện, năng lực chuyên môn, nguồn lực, kiểm tra, giám sát và trách nhiệm giải trình. Hoàn thiện quy định về xây dựng hệ thống thông tin, cơ sở dữ liệu môi trường thống nhất, đồng bộ, liên thông từ Trung ương đến địa phương.

Đối với trách nhiệm trong xử lý ô nhiễm môi trường liên vùng, liên tỉnh, dự thảo Luật đã được chỉnh lý theo hướng quy định rõ trách nhiệm của Chủ tịch Ủy ban nhân dân các cấp trong kiểm soát, xử lý ô nhiễm thuộc phạm vi quản lý và báo cáo cơ quan có thẩm quyền đối với vấn đề ô nhiễm liên tỉnh, xuyên biên giới; quy định cơ chế phối hợp giữa các cơ quan, địa phương trong quản lý chất lượng môi trường nước mặt, không khí và xử lý các vấn đề môi trường liên vùng, liên tỉnh. Các quy định chi tiết được cụ thể hóa trong dự thảo Nghị định.

Tháo gỡ các điểm nghẽn,tăng cường quản lý hoạt động quan trắc môi trường

Một trong những vấn đề nhiều đại biểu Quốc hội quan tâm, kiến nghị là tháo gỡ các điểm nghẽn trong quản lý chất thải; kiểm soát, cải thiện ô nhiễm môi trường không khí, nước; tăng cường quản lý hoạt động quan trắc môi trường.

Tiếp thu ý kiến xác đáng của nhiều vị đại biểu Quốc hội, Cơ quan soạn thảo đã tiếp tục chỉnh lý các quy định về quản lý chất thải tạo thuận lợi cho các hoạt động tái chế, tái sử dụng, thúc đẩy kinh tế tuần hoàn; trao mạnh quyền chủ động cho địa phương để phù hợp với hạ tầng kỹ thuật. Bổ sung quy định quản lý chất lượng nước mặt theo lưu vực, kiểm soát khả năng chịu tải của từng thông số ô nhiễm; luật hóa công cụ kiểm kê khí thải, vùng phát thải thấp, bổ sung nội dung của kế hoạch quản lý chất lượng môi trường không khí để tăng cường bảo vệ theo phương thức quản lý tổng hợp. Đặc biệt, dự thảo Luật đã được bổ sung các quy định về trách nhiệm nhằm bảo đảm tính chính xác, khách quan, toàn vẹn của dữ liệu quan trắc; xây dựng cơ sở dữ liệu môi trường thống nhất, dùng chung để thực hiện chuyển đổi số trong quản lý môi trường.

Về quản lý chất thải rắn sinh hoạt, tái chế, tiếp thu ý kiến của đại biểu Quốc hội, dự thảo Luật đã quy định thống nhất nguyên tắc phân loại chất thải rắn sinh hoạt hướng đến tái chế, tái sử dụng, giảm chôn lấp, phù hợp với hạ tầng thu gom, vận chuyển, xử lý; giao Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quyết định phương thức, lộ trình phù hợp với điều kiện địa phương và bảo đảm thu gom, xử lý riêng sau phân loại. Quy định về quản lý chất thải được hoàn thiện theo hướng ưu tiên giảm phát sinh, tái sử dụng, tái chế, thu hồi năng lượng, hạn chế chôn lấp trực tiếp; phân định rõ chất thải, phế liệu và vật liệu tái chế.

Đối với trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất, nhập khẩu (EPR), dự thảo Luật bổ sung trách nhiệm pháp lý của tổ chức được ủy quyền thực hiện trách nhiệm tái chế và quy định chuyển tiếp đối với các khoản đóng góp tài chính phát sinh từ năm 2026 trở về trước. Dự thảo Nghị định quy định lộ trình chuyển tiếp đối với một số nhóm sản phẩm, bao bì chưa có đủ hạ tầng tái chế và cơ chế bảo lưu khối lượng nghĩa vụ chưa thực hiện được đối với nhóm sản phẩm, bao bì đặc thù.

Đối với kiểm soát ô nhiễm không khí, trên cơ sở các quy định về Kế hoạch quốc gia về quản lý chất lượng không khí của Luật Bảo vệ môi trường năm 2020, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã tiếp thu, bổ sung trong dự thảo Nghị định quy định chi tiết thi hành Luật quy định về cơ chế phối hợp liên ngành là một nội dung chính của Kế hoạch. Đồng thời, Bộ cũng đã bổ sung trong dự thảo Luật quy định về kiểm kê phát thải, dự báo ô nhiễm, trách nhiệm quản lý chất lượng môi trường không khí và nguyên tắc thiết lập, quản lý vùng phát thải thấp. Trên cơ sở đó, dự thảo Nghị định đã quy định chi tiết về tiêu chí, biện pháp áp dụng; giao Ủy ban nhân dân cấp tỉnh xác định phạm vi, đối tượng, lộ trình, biện pháp kiểm soát phát thải và trình Hội đồng nhân dân quyết định, bảo đảm phù hợp quy hoạch đô thị, tổ chức giao thông và kế hoạch quản lý chất lượng môi trường không khí.

Trong quá trình xây dựng dự thảo Luật, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề xuất phương án chỉ không cho phép dự án mới, dự án mở rộng xả nước thải khi nguồn nước không còn khả năng chịu tải đối với tất cả các thông số bắt buộc đánh giá, nhằm tháo gỡ vướng mắc trong thực tiễn, bảo đảm hài hòa giữa yêu cầu bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế-xã hội trong bối cảnh mục tiêu tăng trưởng hai con số. Tuy nhiên tại phiên thảo luận tổ và tại Hội trường, nhiều đại biểu Quốc hội tiếp tục có ý kiến đề nghị cần thực hiện nguyên tắc kiểm soát ô nhiễm môi trường nước mặt theo từng thông số ô nhiễm, không vì tập trung phát triển kinh tế-xã hội mà tiếp tục làm gia tăng nguy cơ ô nhiễm nguồn nước.

Tiếp thu ý kiến nêu trên, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã chỉnh lý nội dung quy định tại khoản 2 Điều 7 Luật Bảo vệ môi trường theo hướng kiểm soát hoạt động xả thải theo từng thông số đã công bố khả năng chịu tải; không cho phép xả nước thải có thông số đã hết khả năng chịu tải vào nguồn tiếp nhận không còn khả năng chịu tải với thông số đó, trừ trường hợp chủ dự án, cơ sở có phương án xử lý đáp ứng yêu cầu về chất lượng nước mặt.

Đại biểu Quốc hội phát biểu đóng góp ý kiến cho dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường. (Ảnh DUY LINH)

Phân bổ hạn ngạch phát thải khí nhà kính và vận hành thị trường các bon

Về vấn đề này, cơ quan soạn thảo tiếp tục quy định kỳ báo cáo kiểm kê khí nhà kính cấp cơ sở là 2 năm một lần theo quy định hiện hành, hoàn thiện quy định về trách nhiệm của các chủ thể tham gia thị trường các bon, cơ chế bảo vệ lợi ích công, quản lý tài chính, thuế; bảo đảm tính thống nhất, đáp ứng yêu cầu quản lý trao đổi quốc tế tín chỉ các bon, thực hiện cam kết quốc tế và bảo vệ lợi ích quốc gia.

Đối với đề nghị xác định tín chỉ các bon, hạn ngạch phát thải là quyền tài sản, Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ tiếp tục nghiên cứu, đánh giá tác động chính sách để đề xuất phương án phù hợp.

Bên cạnh đó, Cơ quan soạn thảo cũng đã nghiêm túc thực hiện chỉ đạo của Ủy ban Thường vụ Quốc hội rà soát và thể chế hóa đầy đủ các văn bản mới của Đảng vào dự thảo Luật, đặc biệt là Kết luận số 75-KL/TW về bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu trong thời kỳ mới, Chỉ thị số 15-CT/TW về an ninh môi trường; rà soát bảo đảm tính thống nhất của dự thảo Luật với các dự thảo luật có liên quan đang trình Quốc hội tại Kỳ họp thứ hai, Quốc hội Khóa XVI.

Đồng thời, thực hiện Nghị quyết số 79-NQ/TW ngày 6/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế Nhà nước, để thuận lợi cho việc rà soát, sắp xếp lại các quỹ tài chính nhà nước ngoài ngân sách, Cơ quan soạn thảo đề xuất bổ sung trong dự thảo Luật quy định thẩm quyền giải thể Quỹ Bảo vệ môi trường Việt Nam, Quỹ Bảo vệ môi trường cấp tỉnh; cơ chế chuyển tiếp trong trường hợp giải thể quỹ để bảo đảm tính ổn định trong thực hiện chính sách về bảo vệ môi trường.

Chiều 13/11, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã họp cho ý kiến về việc giải trình, tiếp thu, chỉnh lý đối với dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường.

Trên cơ sở kết quả phiên họp, Ủy ban Thường vụ Quốc hội thống nhất trình Quốc hội xem xét, thông qua dự thảo luật sau khi được tiếp thu, chỉnh lý theo kết luận của Ủy ban Thường vụ Quốc hội. Chính phủ chịu trách nhiệm toàn diện đối với việc tiếp thu, chỉnh lý, hoàn thiện dự thảo luật cả về nội dung chính sách và kỹ thuật lập pháp, bảo đảm chất lượng và tiến độ trình Quốc hội xem xét, quyết định vào cuối kỳ họp.