Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kiến trúc Giảm thủ tục hành chính, đáp ứng yêu cầu hội nhập

"Mỗi thủ tục được cắt giảm là một chi phí được tiết kiệm"

Thực tiễn thi hành Luật Kiến trúc 5 năm qua cho thấy, một trong những bất cập, hạn chế của luật hiện hành là các quy định liên quan đến hành nghề kiến trúc như: quy định về dịch vụ kiến trúc, điều kiện hành nghề, đối tượng bắt buộc có chứng chỉ, chức danh chủ trì, yêu cầu phát triển nghề nghiệp liên tục (CPD), sát hạch, cấp, gia hạn chứng chỉ chưa được quy định theo một logic về loại, mức độ quan trọng của hoạt động hành nghề; yêu cầu về CPD cần được quy định theo hướng đa dạng các hoạt động chuyên môn để tích lũy điểm; cần có cơ chế giám sát thực hiện quy tắc ứng xử nghề nghiệp và xử lý vi phạm.

Theo Tờ trình của Chính phủ, dự thảo Luật đề xuất bãi bỏ 4 Điều; giữ nguyên 23 Điều và sửa đổi, bổ sung, chỉnh lý hoặc thay thế 14 Điều (gồm các Điều kế thừa, luật hóa quy định về phân định trách nhiệm, thẩm quyền và phân quyền, phân cấp tại Nghị định số 140/2025/NĐ-CP và Nghị định số 144/2025/NĐ-CP; kế thừa phù hợp quy định về cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh tại Nghị quyết số 66/18/2026/NQ-CP ngày 18/5/2026 của Chính phủ đối với lĩnh vực kiến trúc; đồng thời, sửa đổi, bổ sung, chỉnh lý phù hợp, đồng bộ hệ thống pháp luật và chỉnh lý, hoàn thiện các quy định có liên quan bảo đảm tổ chức thực hiện thông suốt, hiệu quả).

Toàn cảnh hội thảo. Ảnh: Thanh Chi

Trong đó, đối với hành nghề kiến trúc, dự thảo Luật hoàn thiện cơ chế hành nghề theo chuẩn quốc tế; phát triển hành nghề kiến trúc trong quá trình hội nhập một cách minh bạch, cạnh tranh.

Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung quy định liên quan đến việc cấp chứng chỉ hành nghề kiến trúc (Điều 21, Điều 25, Điều 26, Điều 27, Điều 30, Điều 31, Điều 32) từ quy định mang tính bắt buộc sang hình thức được lựa chọn (cấp chứng chỉ hoặc đáp ứng các tiêu chuẩn hành nghề quy định tại Luật), để bảo đảm vừa đơn giản hóa thủ tục hành chính (chỉ yêu cầu đáp ứng các tiêu chuẩn hành nghề), đồng thời đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế trong lĩnh vực kiến trúc (thông lệ quốc tế yêu cầu có chứng chỉ hành nghề).

Dự thảo Luật đồng thời bổ sung cơ chế quản lý hành nghề thông qua tiêu chuẩn hành nghề và cơ sở dữ liệu quốc gia về hoạt động xây dựng. Quy định này về hành nghề kiến trúc của cá nhân bảo đảm chủ trương đẩy mạnh việc quản lý hành nghề từ tiền kiểm sang hậu kiểm, đơn giản hóa trình tự thủ tục trong quản lý kiến trúc, thống nhất, đồng bộ với Luật Xây dựng, Luật Quy hoạch đô thị và nông thôn.

Hoan nghênh tinh thần đổi mới trong phương thức quản lý, cải cách thủ tục hành nghề kiến trúc sư của dự thảo Luật, Phó Tổng thư ký, Trưởng Ban Pháp chế Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) Đậu Anh Tuấn cũng nhấn mạnh, "mỗi thủ tục được cắt giảm là một chi phí được tiết kiệm, một cơ hội được mở ra, và quan trọng hơn, là một biểu hiện cụ thể của niềm tin mà Nhà nước đặt vào thị trường và người hành nghề".

Xác định rõ đối tượng cần chứng chỉ hành nghề kiến trúc

Góp ý về quy định chứng chỉ hành nghề kiến trúc sư, Phó Chủ tịch Hội Kiến trúc sư Việt Nam Đặng Kim Khôi nhấn mạnh, kiến trúc là một ngành nghề đặc thù, có sự giao thoa giữa nghệ thuật, khoa học và kỹ thuật nhằm tạo lập môi trường sống bền vững.

Một sản phẩm kiến trúc không đơn thuần chỉ là một công trình xây dựng mà còn gắn liền với sự an toàn, tiện nghi của cộng đồng và kéo dài hàng trăm năm. Chính vì tầm quan trọng đó, chứng chỉ hành nghề kiến trúc được coi như một “hợp đồng bảo hiểm năng lực” trước xã hội và là “tấm bằng thông hành” vĩnh viễn của kiến trúc sư.

KTS Đặng Kim Khôi - Phó Chủ tịch Hội Kiến trúc sư Việt Nam phát biểu

Tuy nhiên, thực tiễn cũng cho thấy, cần có sự phân định rõ ràng về đối tượng cần chứng chỉ hành nghề, bởi lẽ, không phải kiến trúc sư nào ra trường cũng cần có chứng chỉ hành nghề kiến trúc sư. Phó Chủ tịch Hội Kiến trúc sư Việt Nam cho rằng, loại giấy tờ này chỉ nên tập trung vào những người giữ vai trò chủ trì, lãnh đạo văn phòng kiến trúc, những người trực tiếp ký tên vào đồ án để chịu trách nhiệm pháp lý và kỹ thuật trước xã hội cho đồ án của mình.

Theo Phó Chủ tịch Hội Kiến trúc sư Việt Nam, cần duy trì chứng chỉ hành nghề chuẩn mực, nhằm đáp ứng Thỏa thuận thừa nhận lẫn nhau về dịch vụ kiến trúc trong ASEAN, tạo điều kiện cho kiến trúc sư Việt Nam hành nghề quốc tế.

Chủ tịch Hội Tư vấn xây dựng Việt Nam Nguyễn Thị Duyên phát biểu

Chia sẻ quan điểm trên, Chủ tịch Hội Tư vấn xây dựng Việt Nam Nguyễn Thị Duyên đề nghị làm rõ đối tượng cần chứng chỉ hành nghề kiến trúc.

Từ thực tiễn hoạt động xây dựng, Chủ tịch Hội Tư vấn xây dựng Việt Nam cho biết, chỉ nhóm chủ trì, chủ nhiệm công trình xây dựng mới cần có chứng chỉ hành nghề; còn các đối tượng tham gia hành nghề thông thường khác (gọi là nhóm tham gia) thì không cần chứng chỉ hành nghề. Bên cạnh đó, việc yêu cầu kinh nghiệm 3 năm nên tính là 3 năm tham gia lĩnh vực thay vì 3 năm sau khi tốt nghiệp đại học.

Một trong những nội dung được các đại biểu tập trung thảo luận là đề xuất bãi bỏ thủ tục sát hạch chứng chỉ hành nghề nhằm đơn giản hóa thủ tục và giảm chi phí xã hội trong hoạt động kiến trúc. Ở góc độ quản lý, đại diện Bộ Xây dựng cho rằng, việc bỏ sát hạch là để bảo đảm sự đồng bộ với Luật Xây dựng và thực hiện chủ trương cải cách thủ tục hành chính của Chính phủ.

Tuy nhiên, dưới góc độ chuyên môn, Phó Chủ tịch Hội Kiến trúc sư Việt Nam Đặng Kim Khôi bày tỏ quan ngại, bỏ thủ tục sát hạch chứng chỉ hành nghề có thể tiềm ẩn rủi ro rất lớn về chất lượng chuyên môn và cản trở hội nhập quốc tế.

"Sát hạch là khâu bắt buộc để đánh giá năng lực thực tiễn của kiến trúc sư hành nghề, do vậy, cần nghiên cứu có giải pháp thay thế". Nhấn mạnh điều này, Phó Chủ tịch Hội Kiến trúc sư Việt Nam đề xuất, thay vì bỏ hoàn toàn thủ tục sát hạch, cần có quy trình giám sát liên tục, chặt chẽ, nghiêm túc trong suốt quá trình hành nghề của kiến trúc sư.

ĐBQH hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại Trần Việt Anh lưu ý, sửa đổi quy định về chứng chỉ hành nghề trong Luật Kiến trúc cần tính đến yếu tố công bằng trong hội nhập. Theo đại biểu, cần nghiên cứu, cân nhắc kỹ lưỡng để tránh tình trạng “bảo hộ ngược” do trong nước nới lỏng các quy định, điều kiện về hành nghề, tạo thuận lợi cho kiến trúc sư nước ngoài vào Việt Nam hành nghề trong khi kiến trúc sư trong nước lại gặp phải trở ngại, hạn chế khi ra nước ngoài hành nghề do thiếu các tiêu chuẩn, chứng chỉ hành nghề chuẩn mực tương đương.