Dự thảo Quy chế tuyển sinh đại học 2026: Bảo đảm công bằng và thực chất

Sinh viên Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2. Ảnh: NTCC

Dự thảo được xây dựng, cập nhật trên các nguyên tắc xuyên suốt là bảo đảm công bằng, khách quan, công khai, minh bạch và quyền lợi chính đáng của người dự tuyển.

Tuyển chọn đúng năng lực người học

Trao đổi về những nội dung điều chỉnh trọng tâm trong Dự thảo Quy chế tuyển sinh đại học năm 2026, GS.TS Nguyễn Tiến Thảo - Vụ trưởng Vụ Giáo dục Đại học (Bộ GD&ĐT) nhấn mạnh, đổi mới tuyển sinh đại học là yêu cầu tất yếu, xuất phát từ vai trò nòng cốt của giáo dục đại học trong phát triển nguồn nhân lực trình độ cao, bồi dưỡng nhân tài, thúc đẩy khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Nhắc lại tinh thần Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị, GS.TS Nguyễn Tiến Thảo cho rằng, tuyển sinh đại học cần đổi mới theo hướng đánh giá đúng năng lực người học, đồng thời bảo đảm kiểm soát thống nhất chuẩn đầu vào của các ngành đào tạo. Đây là yếu tố quan trọng nhằm nâng cao chất lượng đào tạo và đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.

Cùng với đó, Luật Giáo dục đại học số 125/2025/QH15 đã quy định rõ việc tuyển sinh phải bảo đảm các nguyên tắc công bằng, khách quan, công khai, minh bạch; việc điều chỉnh chính sách tuyển sinh cần có lộ trình phù hợp, không gây xáo trộn lớn và bảo đảm quyền lợi của người dự tuyển.

Trên cơ sở các định hướng chính trị và pháp lý nêu trên, Bộ trưởng Bộ GD&ĐT ban hành Quy chế tuyển sinh các trình độ của giáo dục đại học. Đây được xem là nền tảng quan trọng để Bộ GD&ĐT sửa đổi, bổ sung Quy chế tuyển sinh trình độ đại học các ngành đào tạo và tuyển sinh trình độ cao đẳng Giáo dục Mầm non theo hướng tuyển chọn đúng người học, kiểm soát chặt chẽ và từng bước nâng cao chất lượng đầu vào.

Theo GS.TS Nguyễn Tiến Thảo, các nội dung điều chỉnh trong dự thảo Quy chế lần này tập trung vào toàn bộ quy trình tuyển sinh, từ nguồn tuyển, phương thức xét tuyển đến cơ chế kiểm soát đầu vào toàn diện hơn. Quy chế hướng tới việc bảo đảm thực chất các nguyên tắc công bằng, khách quan, minh bạch; đồng thời góp phần giảm chi phí, tiết kiệm nguồn lực xã hội, giảm áp lực cho thí sinh và gia đình.

Đáng chú ý, dự thảo cũng làm rõ hơn mối quan hệ giữa quyền lợi và trách nhiệm của thí sinh khi tham gia xét tuyển, đồng thời tăng cường quyền tự chủ gắn với trách nhiệm giải trình của các cơ sở giáo dục đại học. Về tổng thể, những điều chỉnh này hướng tới mục tiêu ổn định, bền vững và nâng cao hiệu quả công tác tuyển sinh trong những năm tới.

Tán thành với 8 điểm mới được điều chỉnh, bổ sung trong dự thảo Quy chế tuyển sinh, PGS.TS Nguyễn Văn Thụ – Trưởng phòng Đào tạo Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2 cho rằng, dự thảo thể hiện rõ nỗ lực đổi mới theo hướng chặt chẽ, minh bạch và nâng cao chất lượng đầu vào.

Việc quy định mỗi cơ sở giáo dục đại học sử dụng tối đa 5 phương thức xét tuyển, thí sinh đăng ký không quá 10 nguyện vọng sẽ góp phần tinh gọn hệ thống tuyển sinh, giảm áp lực và hạn chế tình trạng “nhiễu” thông tin đối với người học. Quy định tổng điểm cộng không quá 3 điểm, trong đó mỗi thành phần tối đa 1,5 điểm, giúp bảo đảm sự công bằng giữa các nhóm thí sinh, tránh lạm dụng điểm ưu tiên.

Theo PGS.TS Nguyễn Văn Thụ, đáng chú ý, đề xuất yêu cầu thí sinh xét học bạ phải đạt từ 16 điểm trở lên ở 3 môn trong tổ hợp xét tuyển theo kết quả thi tốt nghiệp THPT được đánh giá là bước đi cần thiết. Quy định này vừa bảo đảm chuẩn đầu vào tối thiểu, vừa góp phần nâng cao chất lượng đào tạo, tạo sự tương thích giữa các phương thức xét tuyển, hướng tới tuyển chọn đúng người học, đúng năng lực.

Hoạt động tư vấn tuyển sinh của Trường Đại học Thủ đô Hà Nội. Ảnh: Sỹ Điền

Đồng thuận từ nhà trường đến học sinh

Qua nghiên cứu dự thảo Quy chế tuyển sinh mới, bà Hà Thị Thu – Hiệu trưởng Trường THCS & THPT Bá Thước (Thanh Hóa) cho rằng, các quy định điều chỉnh sẽ buộc các trường đại học phải thay đổi chiến lược tuyển sinh, đồng thời đặt ra yêu cầu cao hơn đối với người học trong quá trình học tập và thi tốt nghiệp THPT.

Những quy định mới đồng nghĩa việc “nâng điểm” hay “làm đẹp” học bạ sẽ không còn phát huy tác dụng nếu không có sự tương đồng với kết quả Kỳ thi tốt nghiệp THPT. Một học bạ có điểm tổng kết cao nhưng kết quả thi thực tế thấp dưới ngưỡng quy định sẽ không đủ điều kiện xét tuyển đại học, qua đó bộc lộ rõ sự chênh lệch giữa điểm số và năng lực thực chất của học sinh.

Theo bà Hà Thị Thu, cơ chế đối sánh giữa học bạ và kết quả thi tốt nghiệp được đánh giá là giải pháp kỹ thuật hiệu quả nhằm khắc phục tình trạng thành tích ảo. Quy định này góp phần đưa hoạt động dạy và học ở bậc phổ thông trở về đúng giá trị cốt lõi, chú trọng chất lượng thực, đồng thời tạo nền tảng bền vững cho công tác tuyển sinh và đào tạo ở bậc đại học.

Từ góc độ người học, Nguyễn Minh Huy - học sinh lớp 12 Trường THPT Kim Anh (Hà Nội), bày tỏ sự đồng tình với các quy định được nêu trong dự thảo Quy chế tuyển sinh đại học mới. Những điều chỉnh trong dự thảo thể hiện rõ tinh thần công bằng, minh bạch, góp phần tạo lập môi trường cạnh tranh lành mạnh cho thí sinh. Khi các tiêu chí được siết chặt và thống nhất, học sinh sẽ ý thức rõ rằng chỉ có kiến thức, năng lực thật mới giúp mình đạt được cơ hội vào đại học.

Theo Minh Huy, quy chế mới cũng giúp bảo vệ quyền lợi chính đáng của những học sinh có năng lực học tập tốt, học đều và nghiêm túc. Những em này sẽ không còn lo lắng bị mất cơ hội xét tuyển trước các trường hợp có học bạ đẹp nhưng kiến thức không tương xứng. Đồng thời, các quy định mới còn góp phần định hướng học sinh học tập toàn diện, chú trọng cả quá trình lẫn kết quả cuối cùng.

Ở góc nhìn của học sinh lớp 12, Minh Huy kỳ vọng, khi dự Quy chế tuyển sinh được hoàn thiện và chính thức ban hành sẽ tạo động lực tích cực, giúp học sinh xác định rõ mục tiêu học tập, chủ động ôn luyện, chuẩn bị tốt hơn cho Kỳ thi tốt nghiệp THPT và chặng đường học tập ở bậc giáo dục đại học.

Minh Phong