Dự thảo Quy chế tuyển sinh đại học 2026:Siết điều kiện, tăng trách nhiệm lựa chọn của thí sinh

Những thay đổi này đặt ra yêu cầu, trách nhiệm cao hơn đối với thí sinh trong việc chủ động lựa chọn ngành, trường phù hợp, đồng thời cũng làm dấy lên không ít băn khoăn về cơ hội trúng tuyển.

Thí sinh tham gia Ngày hội tư vấn xét tuyển đại học năm 2025 tại Đại học Bách khoa Hà Nội. Ảnh: Minh Khang

Vì sao giới hạn số lượng nguyện vọng?

So với quy chế hiện hành, dự thảo Quy chế tuyển sinh đại học năm 2026 được xây dựng theo hướng kiểm soát chặt chẽ hơn nhằm nâng cao chất lượng nguồn tuyển, cũng như bảo đảm hiệu quả của các phương thức xét tuyển. Trong đó, đề xuất giới hạn số lượng nguyện vọng đăng ký của mỗi thí sinh là nội dung thu hút sự quan tâm lớn nhất.

Theo dự thảo, mỗi thí sinh được đăng ký tối đa 10 nguyện vọng trong một đợt xét tuyển. Riêng các chương trình đào tạo giáo viên, việc xét tuyển chỉ áp dụng đối với các nguyện vọng từ 1 đến 3. Lý giải về sự điều chỉnh này, Vụ trưởng Vụ Giáo dục đại học (Bộ Giáo dục và Đào tạo) Nguyễn Tiến Thảo cho biết, thống kê các năm gần đây cho thấy, hơn 98% thí sinh trúng tuyển ở các nguyện vọng dưới 10. Việc để mở số lượng nguyện vọng như trước không làm tăng đáng kể cơ hội trúng tuyển, nhưng lại gây quá tải cho hệ thống xét tuyển và phát sinh chi phí xã hội lớn.

Cùng với việc giảm nguyện vọng, dự thảo cũng “siết” điều kiện xét tuyển bằng học bạ. Thay vì chỉ dựa vào kết quả lớp 12 như phổ biến trước đây, việc xét tuyển học bạ sẽ sử dụng điểm trung bình chung của 6 học kỳ trung học phổ thông, với tổ hợp tối thiểu 3 môn, bắt buộc có toán hoặc ngữ văn và môn này phải chiếm ít nhất một phần ba tổng điểm.

Theo Vụ Giáo dục đại học, phương thức xét tuyển học bạ đã được áp dụng hơn 10 năm và chiếm khoảng 40% tổng số thí sinh trúng tuyển. Tuy nhiên, cách làm cũ chưa phản ánh đầy đủ quá trình học tập của học sinh và có nguy cơ làm giảm vai trò của năm học lớp 12. Việc bổ sung điều kiện điểm thi tốt nghiệp được xem là “ngưỡng bảo đảm chất lượng”, giúp thí sinh có hành trang kiến thức vững vàng hơn.

Một điểm mới khác trong dự thảo là mỗi cơ sở đào tạo chỉ được sử dụng tối đa 5 phương thức tuyển sinh, không bao gồm xét tuyển thẳng. Theo ông Nguyễn Tiến Thảo, thời gian qua, nhiều trường sử dụng tới hàng chục phương thức khác nhau, nhưng phần lớn thí sinh trúng tuyển vẫn tập trung ở một số phương thức quen thuộc. Việc tinh gọn phương thức nhằm giúp thí sinh, phụ huynh dễ tiếp cận thông tin, đồng thời giảm sự rối rắm và lãng phí nguồn lực.

Dự thảo cũng điều chỉnh quy định về điểm cộng trong xét tuyển. Tổng điểm cộng không vượt quá 3 điểm theo thang điểm 30; mỗi loại điểm thành phần tối đa 1,5 điểm. Chứng chỉ ngoại ngữ chỉ được sử dụng một lần, hoặc để quy đổi điểm môn ngoại ngữ, hoặc để cộng điểm thưởng. Cách làm này nhằm bảo đảm nguyên tắc công bằng, hạn chế tình trạng thí sinh có nhiều lợi thế được cộng điểm quá lớn so với mặt bằng chung.

Mong có thêm “độ mở” trong năm đầu triển khai

Dù đồng tình với mục tiêu nâng cao chất lượng và tính công bằng trong tuyển sinh, nhiều thí sinh, phụ huynh và nhà giáo cho rằng, các điều chỉnh mới đòi hỏi sự chuẩn bị kỹ lưỡng hơn ngay từ đầu năm học lớp 12.

Học sinh lớp 12 Trường Trung học phổ thông Trần Hưng Đạo - Thanh Xuân Nguyễn Hoàng Nam chia sẻ, em ủng hộ việc giảm nguyện vọng để tránh đăng ký dàn trải. Tuy nhiên, mức 10 nguyện vọng vẫn khá ít trong bối cảnh đây là năm đầu tiên áp dụng giới hạn, trong khi kỳ tuyển sinh đại học năm 2026 đã đến gần. Em mong việc điều chỉnh được thực hiện theo lộ trình để thí sinh không bị áp lực tâm lý.

Còn theo bà Trần Thị Thùy Anh, phụ huynh học sinh Trường Trung học phổ thông Quang Trung - Đống Đa, nhiều gia đình vẫn quen với tâm lý đăng ký nhiều nguyện vọng để “phòng xa”, nên khi quy chế thay đổi, công tác tư vấn, định hướng cần được triển khai sớm và thống nhất. Bày tỏ sự ủng hộ chủ trương giới hạn nguyện vọng nhằm buộc thí sinh cân nhắc kỹ hơn, song nhiều phụ huynh cũng mong các trường phổ thông tăng cường hoạt động hướng nghiệp, giúp học sinh sớm nhận diện năng lực, sở thích và định hướng nghề nghiệp, thay vì chỉ tập trung khi đã cận kề thời điểm đăng ký.

Trong khi đó, hiệu trưởng nhiều trường phổ thông nhìn nhận, việc siết điều kiện xét tuyển học bạ, yêu cầu thí sinh đạt ngưỡng điểm nhất định trong kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông là cần thiết để bảo đảm chất lượng đầu vào. Điều này cũng góp phần đưa học sinh trở lại với việc học tập toàn diện, hạn chế tâm lý chủ quan khi chỉ dựa vào học bạ. Tuy nhiên, theo một số hiệu trưởng, cùng với việc điều chỉnh quy chế, cần phát huy rõ hơn vai trò của giáo viên chủ nhiệm và giáo viên hướng nghiệp trong việc đồng hành cùng học sinh. Khi thầy cô nắm sát năng lực, kết quả học tập và định hướng của từng em, việc tư vấn lựa chọn ngành, trường sẽ thực chất hơn, giúp thí sinh tự tin ngay cả khi số nguyện vọng bị giới hạn.

Theo kế hoạch, Bộ Giáo dục và Đào tạo sẽ tiếp tục lấy ý kiến góp ý dự thảo đến ngày 6-2, làm cơ sở hoàn thiện và công bố sớm để áp dụng trong kỳ tuyển sinh đại học năm 2026.

Thống Nhất