Dự trữ khẩn cấp cần trong trường hợp nào? Yếu tố phù hợp với hộ gia đình

Bão lũ, ngập lụt, mất điện, gián đoạn nguồn nước hoặc sự cố khiến việc đi lại bị hạn chế đều có thể làm đảo lộn sinh hoạt thường ngày. Chuẩn bị một lượng thực phẩm, nước uống, thuốc men và vật dụng thiết yếu giúp mỗi gia đình chủ động ứng phó trong giai đoạn đầu của tình huống khẩn cấp. Tuy nhiên, mức dự trữ cần được tính toán theo điều kiện sống và nhu cầu của từng hộ.

"Rốn lũ" năm 2025 tại phường Đông Hoà, tỉnh Đắk Lắk khiến cuộc sống của người dân đảo lộn hoàn toàn. Ảnh: Báo Thanh niên

Từ ngập lụt diện rộng đến gián đoạn hệ thống thiết yếu

Dự trữ khẩn cấp không chỉ dành cho những gia đình sống ở khu vực thường xuyên xảy ra thiên tai. Ngay cả tại các đô thị, một sự cố về điện, nước, giao thông hoặc hệ thống thông tin cũng có thể khiến người dân tạm thời không thể tiếp cận những dịch vụ thiết yếu.

Thực tế tại Việt Nam cho thấy thiên tai có thể gây thiệt hại lớn và làm gián đoạn nhiều hoạt động dân sinh. Theo Cục Thống kê, năm 2025, thiên tai khiến 489 người chết và mất tích, 800 người bị thương, khoảng 340.200 ngôi nhà bị sập đổ, cuốn trôi hoặc hư hỏng. Tổng thiệt hại tài sản ước tính gần 102.665 tỷ đồng, tăng 15% so với năm trước.

Trước hết, các hộ gia đình cần tính đến nguy cơ bão lớn, mưa kéo dài, ngập lụt diện rộng, lũ quét và sạt lở đất. Khi giao thông bị chia cắt, khu dân cư cô lập hoặc vận chuyển hàng hóa đình trệ, việc tiếp cận thực phẩm, nước uống và thuốc men có thể gặp khó khăn.

Trong tình huống này, nguồn dự trữ nên có nước uống đóng chai, thực phẩm khô, đồ hộp, lương khô và thức ăn có thể dùng ngay mà không cần nấu nướng. Các gia đình cũng cần chuẩn bị thuốc đang sử dụng, dụng cụ sơ cứu, đèn pin, pin dự phòng và vật dụng phù hợp với trẻ nhỏ như bỉm, sữa, thức ăn.

Nước sinh hoạt cần được chứa trong bình hoặc can sạch, có nắp kín và bảo quản riêng với nước uống. Xà phòng, dung dịch vệ sinh tay, giấy vệ sinh, túi đựng rác và ủng cao su cũng là những vật dụng cần thiết. Không sử dụng nước lũ để ăn uống, chế biến thực phẩm nếu chưa được xử lý theo hướng dẫn của cơ quan y tế; thực phẩm đã tiếp xúc với nước lũ cần được loại bỏ.

Với khu vực có nguy cơ ngập sâu, gia đình cần xác định trước phương án sơ tán, bảo quản giấy tờ trong túi chống nước và chuẩn bị áo phao, còi cứu hộ, đèn pin cùng phương tiện hỗ trợ trẻ nhỏ. Dự trữ thực phẩm không đồng nghĩa với việc ở lại khi có cảnh báo nguy hiểm hoặc yêu cầu sơ tán.

Mất điện, mất nước kéo dài cũng có thể làm gián đoạn sinh hoạt, khiến tủ lạnh, máy bơm và thiết bị chiếu sáng ngừng hoạt động. Gia đình nên dự trữ nước uống, thực phẩm không cần bảo quản lạnh, đèn pin, đèn sạc, pin dự phòng và radio chạy pin. Khi mất điện, hạn chế mở tủ lạnh; kiểm tra kỹ thực phẩm dễ hỏng trước khi sử dụng. Máy phát điện phải đặt ngoài trời, cách xa cửa ra vào và cửa sổ, tuyệt đối không vận hành trong nhà hoặc không gian kín để tránh ngộ độc khí carbon monoxide.

Một rủi ro khác là gián đoạn Internet, viễn thông và thanh toán điện tử. Khi không truy cập được ứng dụng ngân hàng, ví điện tử hoặc dịch vụ trực tuyến, tiền mặt với các mệnh giá nhỏ sẽ giúp gia đình duy trì những giao dịch thiết yếu. Để bảo đảm liên lạc, nên có pin sạc dự phòng, radio chạy pin, danh sách số điện thoại ghi trên giấy và bản đồ ngoại tuyến. Các thành viên cũng cần thống nhất địa điểm tập trung khi mất liên lạc và một người thân ở ngoài khu vực sinh sống làm đầu mối nhận thông tin.

Trong công điện ứng phó bão số 13 năm 2025, Bộ Khoa học và Công nghệ yêu cầu doanh nghiệp viễn thông dự trữ thiết bị, nhiên liệu để duy trì máy phát điện khi mất điện lưới, đồng thời chuẩn bị phương án chuyển vùng giữa các mạng di động và bảo đảm thông tin liên lạc tại khu vực bị ảnh hưởng. Đây là một ví dụ cho thấy hạ tầng thiết yếu cũng cần có phương án dự phòng khi xảy ra thiên tai.

Cháy nổ hoặc sự cố buộc phải sơ tán khẩn cấp lại đòi hỏi cách chuẩn bị khác. Mỗi gia đình nên có một ba lô gọn nhẹ, dễ mang theo, gồm giấy tờ, tiền mặt, thuốc thiết yếu, nước uống, thực phẩm ăn liền, quần áo và vật dụng cho trẻ nhỏ. Khi có sự cố, ưu tiên thoát nạn an toàn, không mất thời gian thu gom tài sản hoặc quay lại nhà lấy đồ.

Mức dự trữ cần phù hợp với từng hộ gia đình

Mốc 72 giờ, tương đương 3 ngày, thường được sử dụng làm thời gian tham khảo khi xây dựng bộ dự trữ khẩn cấp. Tuy nhiên, đây không phải tiêu chuẩn bắt buộc áp dụng giống nhau cho mọi hộ gia đình. Lượng dự trữ cần căn cứ vào nguy cơ tại nơi sinh sống, số lượng thành viên, khả năng tiếp cận cứu trợ và điều kiện bảo quản.

Với những gia đình sống ở khu vực trũng thấp, ven sông hoặc nơi thường xuyên xảy ra ngập lụt, nguồn nước sạch, thực phẩm ăn liền và vật dụng vệ sinh cần được ưu tiên. Những hộ ở miền núi có nguy cơ lũ quét, sạt lở cần tính đến khả năng bị cô lập do đường giao thông hư hỏng. Trong khi đó, gia đình ở đô thị có thể tập trung nhiều hơn vào phương án ứng phó mất điện, mất nước, gián đoạn thanh toán và sơ tán khi xảy ra cháy nổ.

Quy mô và đặc điểm thành viên cũng ảnh hưởng trực tiếp đến cơ cấu dự trữ. Gia đình có trẻ sơ sinh, trẻ nhỏ cần chuẩn bị sữa, thức ăn phù hợp, bỉm, thuốc và dụng cụ vệ sinh. Người cao tuổi hoặc người mắc bệnh cần có thuốc sử dụng thường xuyên theo hướng dẫn của bác sĩ, cùng hồ sơ sức khỏe và thông tin liên hệ cơ sở y tế. Những vật dụng này không thể dễ dàng thay thế bằng thực phẩm thông thường.

Về nước, Tổ chức Y tế Thế giới đưa ra mức tham khảo tối thiểu 15 lít/người/ngày trong hoạt động ứng phó nhân đạo, bao gồm các nhu cầu thiết yếu như uống, nấu ăn và vệ sinh cơ bản. Đây là mức phục vụ công tác ứng phó tại khu vực bị ảnh hưởng, không phải yêu cầu mọi hộ gia đình phải mang theo hoặc tích trữ toàn bộ lượng nước này tại nhà. Mỗi gia đình cần tính riêng nhu cầu nước uống, chế biến thực phẩm và vệ sinh, đồng thời bảo đảm nguồn nước được chứa trong dụng cụ sạch, có nắp đậy.

Bên cạnh nguồn dự trữ tại nhà, mỗi gia đình nên có một túi sinh tồn gọn nhẹ để mang theo khi sơ tán. Hai nhóm vật dụng này có mục đích khác nhau: thùng dự trữ phục vụ sinh hoạt khi phải ở lại nơi cư trú, còn ba lô sinh tồn giúp các thành viên nhanh chóng rời khỏi khu vực nguy hiểm.

Việc dự trữ cũng cần gắn với khả năng luân chuyển hàng hóa. Nên ưu tiên thực phẩm gia đình thường sử dụng, có thời hạn bảo quản phù hợp; kiểm tra định kỳ nước uống, thuốc men, pin và thiết bị; sử dụng trước những sản phẩm sắp hết hạn và bổ sung lượng đã dùng. Không nên mua quá nhiều hàng hóa vượt nhu cầu hoặc bảo quản thực phẩm không đúng cách.

Quan trọng hơn, nguồn dự trữ chỉ phát huy tác dụng khi đi cùng kế hoạch ứng phó. Các thành viên cần biết vị trí đặt túi sinh tồn, nơi cất giấy tờ, số điện thoại khẩn cấp và địa điểm tập kết nếu phải sơ tán. 

Tại Việt Nam, tổng đài khẩn cấp quốc gia 112 tiếp nhận thông tin về sự cố, thiên tai, thảm họa và yêu cầu trợ giúp trên phạm vi toàn quốc, hoạt động 24/7. Người dân cũng cần theo dõi cảnh báo của cơ quan chức năng và không ở lại khu vực nguy hiểm chỉ vì đã chuẩn bị đủ thực phẩm, nước uống.

Dự trữ khẩn cấp không nhằm thay thế hoạt động cứu hộ, cứu trợ hay hệ thống cung ứng thiết yếu. Đây là bước chuẩn bị giúp mỗi hộ gia đình giảm phụ thuộc vào nguồn cung bên ngoài trong giai đoạn đầu của sự cố, đồng thời có thêm thời gian để bảo đảm an toàn cho các thành viên.