Dự trữ khí đốt của Đức trước 'bài kiểm tra' an ninh năng lượng mùa đông

Các quan sát viên cho rằng nguồn cung khí đốt của Đức nhìn chung vẫn ổn

Theo tờ báo DW, mức dự trữ khí đốt của Đức giảm mạnh trong mùa đông năm nay đã làm nổi bật những rủi ro tiềm ẩn đối với an ninh năng lượng của nền kinh tế lớn nhất châu Âu. Dù vậy, giới chức và các chuyên gia cho rằng hệ thống năng lượng của Đức hiện ổn định hơn nhiều so với giai đoạn khủng hoảng sau xung đột Ukraine, nhờ đa dạng hóa nguồn nhập khẩu, mở rộng hạ tầng LNG và tăng cường kết nối đường ống.

Tuy nhiên, bài toán tái bổ sung dự trữ, biến động giá khí đốt và chuyển dịch sang năng lượng sạch vẫn đặt ra những thách thức chiến lược trong trung và dài hạn.

CÚ SỐC UKRAINE VÀ BÀI TOÁN THOÁT PHỤ THUỘC KHÍ ĐỐT NGA

Đầu tháng 2, truyền thông Đức đồng loạt cảnh báo về tình trạng suy giảm nhanh dự trữ khí đốt do thời tiết lạnh kéo dài. Tạp chí Focus mô tả “đợt rét đang nuốt chửng dự trữ khí đốt”, trong khi kênh truyền hình NTV cho rằng lượng dự trữ hiện tại về lý thuyết chỉ đủ dùng thêm khoảng sáu tuần nếu điều kiện bất lợi tiếp diễn.

Sự lo ngại này phản ánh một trong những thách thức lớn nhất của nền kinh tế lớn nhất châu Âu kể từ sau khi xung đột Nga-Ukraine bùng nổ năm 2022. Khi chiến sự xảy ra, Berlin đã đưa ra quyết định chiến lược là ngừng mua dầu và khí đốt từ Nga - nguồn cung chiếm tỷ trọng lớn trong cơ cấu năng lượng của Đức trước đó.

Quyết định này ban đầu bị hoài nghi vì nguy cơ gây gián đoạn nguồn cung, đẩy giá năng lượng tăng vọt và làm suy yếu sức cạnh tranh công nghiệp của Đức. Tuy nhiên, chỉ trong vòng một năm, Berlin đã chứng minh khả năng thích ứng đáng kể.

Một trong những trụ cột chính là đa dạng hóa nguồn nhập khẩu. Khí đốt Nga được thay thế bằng nguồn cung từ Mỹ, Na Uy và các đối tác khác. Đồng thời, các tuyến nhập khẩu được tái cấu trúc, với vai trò ngày càng lớn của khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) vận chuyển bằng đường biển.

Đáng chú ý, các cảng tiếp nhận LNG mới đã được lên kế hoạch, phê duyệt và đưa vào vận hành với tốc độ kỷ lục - một minh chứng cho khả năng điều chỉnh chính sách và hạ tầng năng lượng trong bối cảnh khủng hoảng. Đây được coi là một trong những bước chuyển chiến lược quan trọng nhất của Đức trong chính sách năng lượng thời hậu phụ thuộc Nga.

Mùa đông năm nay được đánh giá là khắc nghiệt nhất trong nhiều năm tại Đức, khiến tốc độ rút khí từ kho dự trữ tăng mạnh và làm dấy lên lo ngại về an ninh năng lượng. Tuy nhiên, giới chức và các cơ quan quản lý khẳng định rằng nguồn cung hiện vẫn nằm trong tầm kiểm soát.

Bà Susanne Ungrad, người phát ngôn Bộ Kinh tế và Năng lượng Đức, cho biết nguồn cung khí đốt “được đảm bảo”, nhờ hạ tầng LNG phát triển mạnh tại Đức và châu Âu, cùng nguồn cung chủ yếu từ khí đốt đường ống của Na Uy.

Theo các chuyên gia, ngay cả khi mùa đông khắc nghiệt hơn, hệ thống vẫn có thể đảm bảo nguồn cung trong điều kiện bình thường. Rủi ro lớn hơn lại nằm ở những cú sốc bất thường như sự cố đường ống, gián đoạn vận chuyển hoặc các sự kiện an ninh. Điều này cho thấy an ninh năng lượng không chỉ là bài toán thị trường mà còn là vấn đề địa chính trị và an ninh quốc gia.

Mức dự trự khí đốt của Đức. Nguồn: Gas Infrastructure Europe

CƠ CHẾ DỰ TRỮ VÀ NGHỊCH LÝ GIÁ NĂNG LƯỢNG

Một điểm đáng chú ý trong hệ thống năng lượng của Đức là cách vận hành các kho dự trữ khí đốt. Nhập khẩu diễn ra tương đối ổn định quanh năm, trong khi nhu cầu tiêu thụ lại biến động mạnh theo mùa.

Vào mùa hè, nhu cầu thấp, phần khí đốt nhập khẩu dư thừa sẽ được đưa vào kho dự trữ hoặc xuất khẩu. Ngược lại, vào mùa đông, các kho dự trữ đóng vai trò quan trọng trong việc bổ sung nguồn cung và ổn định thị trường.

Tuy nhiên, cơ chế này đang gặp thách thức lớn từ biến động giá. Mùa hè năm ngoái, giá khí đốt tăng cao bất thường, đến mức giá mua vào mùa hè cao hơn giá bán vào mùa đông - một hiện tượng được gọi là “chênh lệch giá mùa hè/mùa đông âm”.

Trong điều kiện bình thường, doanh nghiệp sẽ mua khí đốt giá thấp vào mùa hè, lưu trữ và bán ra vào mùa đông với giá cao hơn. Nhưng khi cấu trúc giá bị đảo ngược, động lực kinh tế của việc lưu trữ bị suy yếu, khiến doanh nghiệp không mặn mà nạp đầy kho dự trữ.

Giới chức Đức nhấn mạnh rằng việc nạp đầy kho dự trữ phải dựa trên cơ chế thị trường, và nhà nước chỉ can thiệp khi thực sự cần thiết để bảo đảm an ninh nguồn cung mà không làm suy giảm trách nhiệm của các bên tham gia thị trường. Đây là một nguyên tắc chính sách quan trọng trong bối cảnh chuyển đổi năng lượng và cải cách thị trường điện - khí tại châu Âu.

Theo ông Olaf Geyer, yếu tố then chốt là cấu trúc giá bán buôn, đặc biệt là chênh lệch giữa giá mùa hè và mùa đông. Nếu chênh lệch này đủ lớn, doanh nghiệp mới có động lực kinh tế để lưu trữ khí đốt.

Ngoài ra, các chuyên gia kêu gọi tăng tính linh hoạt của hệ thống, bao gồm mở rộng dung lượng lưu trữ, quản lý nhu cầu phía người tiêu dùng và tăng khả năng điều chỉnh phụ tải. Đây là những yếu tố quan trọng để nâng cao khả năng chống chịu trước các cú sốc cung cầu.

Song song với đó, chuyển dịch sang năng lượng sạch vẫn là ưu tiên chiến lược. Điện khí hóa hoạt động sưởi ấm, phát triển năng lượng tái tạo và cải thiện hiệu quả năng lượng được xem là những giải pháp lâu dài để giảm phụ thuộc vào khí đốt và củng cố an ninh năng lượng.

Sản lượng khí đốt tự nhiên nhập khẩu từ Nga, Na Uy, Bỉ và Hà Lan (tính bằng gigawat giờ/ngày). Nguồn: Federal Network Agency.

BÀI HỌC AN NINH NĂNG LƯỢNG TỪ ĐỨC

Trường hợp của Đức cung cấp nhiều bài học quan trọng cho các nền kinh tế đang chuyển đổi, đặc biệt là các quốc gia đang phát triển và các nền kinh tế phụ thuộc lớn vào nhập khẩu năng lượng.

Thứ nhất, đa dạng hóa nguồn cung là yếu tố sống còn. Việc thay thế nhanh chóng khí đốt Nga bằng LNG và nguồn cung từ các đối tác khác cho thấy tầm quan trọng của chiến lược chuỗi cung ứng năng lượng linh hoạt và đa cực.

Thứ hai, hạ tầng năng lượng có vai trò quyết định. Khả năng xây dựng và đưa vào vận hành các cảng LNG trong thời gian kỷ lục cho thấy đầu tư hạ tầng không chỉ là vấn đề kinh tế mà còn là vấn đề an ninh quốc gia.

Thứ ba, cơ chế thị trường cần được duy trì, nhưng phải có công cụ điều tiết linh hoạt để xử lý các tình huống cực đoan. Việc để thị trường quyết định nạp đầy kho dự trữ giúp duy trì hiệu quả kinh tế, nhưng cũng đặt ra rủi ro nếu cấu trúc giá bị bóp méo trong khủng hoảng.

Cuối cùng, chuyển dịch năng lượng không thể tách rời khỏi chiến lược an ninh năng lượng. Việc mở rộng năng lượng tái tạo và điện khí hóa không chỉ nhằm giảm phát thải mà còn giúp giảm phụ thuộc vào nguồn cung bên ngoài và tăng khả năng tự chủ chiến lược.

Mùa đông năm nay là một bài kiểm tra quan trọng đối với hệ thống năng lượng của Đức. Dù dự trữ khí đốt giảm xuống mức thấp đáng lo ngại, hệ thống vẫn được đánh giá đủ khả năng đảm bảo nguồn cung trong điều kiện bình thường. Tuy nhiên, bài toán tái bổ sung dự trữ, biến động giá và chuyển dịch sang năng lượng sạch sẽ tiếp tục là những thách thức chiến lược định hình chính sách năng lượng của Đức trong những năm tới.

Trọng Hoàng