Đưa AI vào trường phổ thông, chuẩn bị nguồn nhân lực số từ sớm

Bộ Giáo dục và Đào tạo vừa ban hành Quyết định số 2422/QĐ-BGDĐT về Khung nội dung giáo dục trí tuệ nhân tạo cho học sinh phổ thông.

Học sinh tiếp cận AI từ sớm nhằm hình thành năng lực số, tư duy phản biện và kỹ năng sử dụng công nghệ có trách nhiệm. Ảnh được tạo có sự hỗ trợ của AI.

Trong bối cảnh AI ngày càng hiện diện sâu trong học tập, sản xuất, kinh doanh và đời sống, khung nội dung mới không chỉ hướng đến việc giúp học sinh biết sử dụng công cụ công nghệ, mà còn hình thành khả năng hiểu AI, đánh giá kết quả do AI tạo ra, giải quyết vấn đề và sử dụng công nghệ có trách nhiệm.

Theo Bộ Giáo dục và Đào tạo, AI đang từng bước định hình lại cách con người sống, làm việc, học tập và tư duy. Giáo dục AI vì vậy có vai trò giúp học sinh thích ứng với xã hội hiện đại, phát triển năng lực ứng dụng AI trong học tập và công việc, đồng thời mở rộng khả năng tiếp nhận tri thức, sáng tạo và phát triển cá nhân.

Từ biết sử dụng đến hiểu và kiến tạo AI

Khung giáo dục AI cho học sinh phổ thông được xây dựng trên bốn mạch kiến thức chính, tương ứng với 4 miền năng lực gồm: Tư duy lấy con người làm trung tâm; đạo đức AI; các kỹ thuật và ứng dụng AI; thiết kế hệ thống AI.

Trong đó, tư duy lấy con người làm trung tâm nhấn mạnh mục tiêu công nghệ phải phục vụ con người. Học sinh được hướng dẫn xác định nhu cầu, phân tích vấn đề và đánh giá một giải pháp AI có phù hợp hay không.

Ở mạch đạo đức AI, học sinh được trang bị khả năng nhận diện những vấn đề đạo đức, pháp lý phát sinh trong quá trình sử dụng công nghệ, qua đó hình thành thói quen sử dụng AI an toàn và có trách nhiệm.

Các nội dung về kỹ thuật và ứng dụng giúp học sinh hiểu những nguyên lý cơ bản về cách AI hoạt động, đồng thời biết sử dụng công cụ AI trong thực tế. Ở mức độ cao hơn, học sinh từng bước tiếp cận việc thiết kế các hệ thống AI đơn giản và sử dụng công nghệ để giải quyết vấn đề.

Cách thiết kế này cho thấy mục tiêu giáo dục không dừng lại ở việc đào tạo người dùng công cụ. Học sinh được định hướng tiến dần từ biết sử dụng, hiểu nguyên lý đến khả năng sáng tạo cùng AI.

Đây cũng là những năng lực ngày càng cần thiết khi AI đang được ứng dụng trong nhiều hoạt động của doanh nghiệp như xử lý dữ liệu, nghiên cứu thị trường, sản xuất nội dung, chăm sóc khách hàng, quản trị và hỗ trợ ra quyết định.

Năng lực AI được hình thành từ tiểu học

Nội dung giáo dục được thiết kế theo lộ trình tăng dần qua từng cấp học.

Ở tiểu học, học sinh chủ yếu trải nghiệm những ứng dụng AI đơn giản, trực quan để hình thành khái niệm ban đầu và nhận biết vai trò của AI trong cuộc sống. Cùng với việc làm quen công nghệ, các em được giáo dục về bảo vệ dữ liệu cá nhân và tôn trọng bản quyền.

Đến trung học cơ sở, học sinh bắt đầu sử dụng công cụ AI để tạo sản phẩm số, giải quyết các vấn đề trong học tập và tiếp cận kiến thức nền tảng về nguyên lý hoạt động của AI. Ý thức về đạo đức và trách nhiệm công dân trong xã hội số cũng được đặt ra rõ hơn.

Ở trung học phổ thông, học sinh được khuyến khích khám phá, thiết kế và cải tiến các công cụ AI đơn giản thông qua dự án khoa học. Trọng tâm được chuyển sang phát triển tư duy giải quyết vấn đề, sáng tạo, làm chủ công cụ và vận dụng AI để tạo ra sản phẩm phục vụ cộng đồng, đồng thời hỗ trợ định hướng nghề nghiệp.

Như vậy, giáo dục AI được triển khai theo hướng không tách rời công nghệ khỏi khả năng giải quyết các vấn đề trong thực tế.

Đối với nguồn nhân lực tương lai, đây là điểm đáng chú ý. Khi công cụ AI liên tục thay đổi, khả năng thích nghi, đặt đúng câu hỏi, kiểm chứng kết quả và sử dụng công nghệ để giải quyết vấn đề có thể quan trọng không kém việc thành thạo một phần mềm hay nền tảng cụ thể.

12 tiết AI cốt lõi mỗi lớp mỗi năm học

Một điểm đáng chú ý trong Khung nội dung giáo dục AI là thiết kế theo hướng mở, gồm nội dung cốt lõi và nội dung mở rộng.

Theo đó, nội dung cốt lõi nhằm bảo đảm những năng lực AI thiết yếu đối với mọi học sinh và được tổ chức thành các chuyên đề giáo dục AI bắt buộc với thời lượng 12 tiết/lớp/năm học.

Bên cạnh các chuyên đề này, những môn học và hoạt động giáo dục khác tiếp tục tạo cơ hội để học sinh củng cố, vận dụng và phát triển kiến thức, kỹ năng AI.

Phần nội dung mở rộng do các cơ sở giáo dục chủ động lựa chọn, tổ chức tùy theo nhu cầu, năng lực của học sinh, định hướng giáo dục và điều kiện thực tế.

Đáng chú ý, khung nội dung không phụ thuộc vào một loại phần cứng, phần mềm hay nền tảng công nghệ cụ thể và sẽ được rà soát, cập nhật định kỳ theo sự phát triển của khoa học, công nghệ.

Cách tiếp cận này giúp hạn chế nguy cơ giáo dục AI bị bó hẹp vào việc dạy sử dụng một công cụ cụ thể - điều đặc biệt quan trọng trong lĩnh vực có tốc độ thay đổi nhanh như trí tuệ nhân tạo.

Đưa đạo đức và trách nhiệm vào năng lực công nghệ

Cùng với kỹ năng công nghệ, một trong những điểm xuyên suốt của khung giáo dục AI là yếu tố đạo đức và trách nhiệm.

Các vấn đề liên quan đến quyền riêng tư, dữ liệu cá nhân, tính công bằng, định kiến của thuật toán, bản quyền và tác động xã hội của AI được lồng ghép trong quá trình học.

Quan điểm được xác định là công nghệ phục vụ con người. Vì vậy, người học không chỉ cần biết một hệ thống AI có thể làm được gì, mà còn phải nhận thức được giới hạn, rủi ro và trách nhiệm khi sử dụng công nghệ.

Đây cũng là vấn đề đang ngày càng được đặt ra trong môi trường kinh doanh. Khi doanh nghiệp ứng dụng AI vào vận hành và ra quyết định, năng lực công nghệ phải đi cùng khả năng quản trị dữ liệu, bảo vệ thông tin, tôn trọng quyền sở hữu trí tuệ và kiểm soát các rủi ro phát sinh.

Việc đưa những nội dung này vào giáo dục từ phổ thông vì thế không chỉ tạo kỹ năng sử dụng AI, mà còn góp phần hình thành ý thức của người sử dụng và người kiến tạo công nghệ trong tương lai.

Chuẩn bị năng lực cho thị trường lao động mới

Khung nội dung giáo dục AI được thiết kế liên thông với Chương trình giáo dục phổ thông môn Tin học, kế thừa nền tảng khoa học máy tính và tư duy giải quyết vấn đề, đồng thời mở rộng sang những nội dung như học máy, học sâu, AI tạo sinh, khai thác dữ liệu và sáng tạo các giải pháp thông minh.

Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng cho biết quá trình xây dựng khung có tham khảo chương trình của các nước tiên tiến và Khung năng lực trí tuệ nhân tạo dành cho học sinh phổ thông của UNESCO, trên cơ sở điều chỉnh phù hợp với bối cảnh Việt Nam.

Trong bối cảnh AI đang dần trở thành một công cụ làm việc phổ biến, yêu cầu của nguồn nhân lực cũng có sự thay đổi. Người lao động tương lai không chỉ cần khả năng vận hành công nghệ mà còn phải biết "cộng tác" với AI, đánh giá thông tin, kiểm soát đầu ra và chịu trách nhiệm đối với cách thức sử dụng công nghệ. Do đó, việc hình thành những năng lực này từ trường phổ thông tạo thêm nền tảng để học sinh thích ứng với sự thay đổi của nghề nghiệp và thị trường lao động trong nền kinh tế số.