Đưa cà phê Lâm Đồng vào phân khúc cao cấp

Ông Võ Đình Danh sản xuất cà phê đặc sản trên vùng cà phê lâu đời Đức Lập

Tìm giá trị hạt cà phê

Nắng đứng bóng trên sân phơi, ông Võ Đình Danh, ở xã Đức Lập, cúi người bốc 1 nắm cà phê trên giàn phơi đưa lên mũi ngửi thật sâu rồi im lặng vài giây, như để chắc chắn rằng mẻ phơi này đang cho chất lượng tốt nhất.

Ông Danh năm nay gần 50 tuổi, sinh ra và lớn lên ở xã Đức Lập, vùng cà phê được trồng từ rất sớm ở Tây Nguyên. Năm 2012, khi giá cà phê rơi xuống mức thấp, cũng là thời điểm ông Danh mày mò đi tìm hướng phát triển bền vững cho cây cà phê. Ông tham gia các hội thảo về phát triển cà phê do tỉnh tổ chức. Tại đây, lần đầu tiên, ông nghe đến cà phê chất lượng cao, cà phê đặc sản, những khái niệm khi ấy còn rất xa lạ với phần lớn nông dân.

Trở về sau hội thảo, ông không có nhiều tài liệu, cũng không ai hướng dẫn cụ thể. Thông tin về cà phê đặc sản khi đó rất ít. Ông phải tự mày mò, tự thử. Ông bắt đầu bằng những mẻ cà phê rất nhỏ, hái chín, sơ chế thử nghiệm theo nhiều cách. Vụ đầu tiên, sau bao công sức, sau những thất bại vì thử nghiệm bất thành, ông chỉ thu được 70 kg cà phê thành phẩm.

Ông mang số cà phê ấy xuống TP Hồ Chí Minh, tìm đến những người am hiểu để cùng rang, xay, nếm thử. Những buổi nếm thử đầu tiên ấy, với ông không đơn thuần là kiểm tra chất lượng, mà là lần đầu tiên ông đối diện nghiêm túc với chính sản phẩm mình làm ra.

3 năm liền, ông Danh ăn ngủ với cà phê thực hiện hàng trăm cách sơ chế theo cách: thử - sai - điều chỉnh. Từ tái canh giống mới, chăm sóc vườn cây, thời điểm thu hái, đến cách sơ chế, phơi, lưu kho. Khi đã định hình được cách làm, giới thiệu sản phẩm ra thị trường và được chấp nhận, ông mới nghĩ đến chuyện tăng số lượng.

Xây dựng quy trình “dễ làm với nông dân”

Để hình thành vùng nguyên liệu đủ lớn, năm 2013, ông Danh thành lập Hợp tác xã (HTX) Nông lâm nghiệp Đắk Mil. HTX tập hợp những người sản xuất cà phê trên địa bàn để cùng làm cà phê chất lượng cao. Ông Danh trực tiếp tập huấn, chuyển giao các quy trình sản xuất mà mình đã tìm tòi, thử nghiệm cho các thành viên cùng thực hiện. Quy trình ấy bắt đầu từ giống, cách chăm sóc vườn cây, thu hái cà phê chín đến sơ chế, phơi trên sàn lưới, lưu kho đúng kỹ thuật, nhằm tạo ra sản phẩm chất lượng, đồng nhất.

Các thành viên HTX áp dụng quy trình canh tác theo hướng hữu cơ: để cỏ tự nhiên, bón phân xong mới làm cỏ, duy trì thảm cỏ giữ ẩm để đất hạn chế rửa trôi. Khi đã có quy trình, HTX tổ chức các lớp học nếm thử cà phê để mỗi thành viên tự kiểm tra lại toàn bộ quá trình sản xuất của mình. Biết mình đang ở đâu, biết cần điều chỉnh chỗ nào để tạo ra hạt cà phê chất lượng.

Đến năm 2017, HTX tham gia sâu vào chuỗi sản xuất cà phê phân khúc cao cấp. Mỗi năm, HTX sản xuất khoảng 40 tấn cà phê đặc sản, chất lượng cao. Giá thu mua cà phê nhân tăng từ 30 - 40% so với giá thị trường. Cà phê Lâm Đồng hiện có khoảng 328.000 ha, sản lượng niên vụ 2025 - 2026 khoảng 1 triệu tấn. Hơn 98% sản lượng xuất khẩu là cà phê nhân xô. Bên cạnh đó, tình trạng thu hái quả xanh để chạy theo sản lượng hoặc do thiếu lao động thời vụ vẫn diễn ra phổ biến, làm giảm giá trị hạt cà phê. Đây là rào cản lớn khiến cà phê Lâm Đồng khó vươn lên phân khúc đặc sản, nơi giá trị được quyết định bằng chất lượng và thương hiệu. Trong bối cảnh ấy, cách làm của HTX Nông lâm nghiệp Đắk Mil đang gợi mở một hướng đi bền vững và hiệu quả, từng bước bước vào phân khúc cao cấp.

Đức Hùng .