Đưa các anh hùng liệt sĩ trở về bằng trách nhiệm, lương tri, sức mạnh thời đại

Đó là: không một sự hy sinh nào bị lãng quên; tìm kiếm, xác định danh tính và đưa các liệt sĩ trở về là trách nhiệm thiêng liêng, mệnh lệnh của lương tri và phải được thực hiện bằng quyết tâm chính trị cao nhất, phương pháp khoa học hiện đại nhất.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm phát biểu động viên lực lượng tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ tại công viên Lê Thị Riêng. Ảnh: Thống Nhất

Không một người con nào của Tổ quốc bị lãng quên

Công viên Lê Thị Riêng hôm nay là một không gian xanh giữa lòng Thành phố Hồ Chí Minh năng động, hiện đại. Nhưng sâu trong lòng đất nơi đây là một phần ký ức thiêng liêng và đau thương của dân tộc. Đó là nơi những chiến sĩ giải phóng quân, chiến sĩ biệt động thành và những người hoạt động cách mạng kiên trung đã chiến đấu, hy sinh trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân năm 1968.

Đứng trên mảnh đất ấy, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã gọi những người đã ngã xuống là “những ngọn gió làm nên bão táp cách mạng Việt Nam”, là những thành tố “làm nên dáng đứng Việt Nam, xây nên Thành đồng Tổ quốc”. Đó không chỉ là sự tôn vinh, mà còn là một cách nhìn sâu sắc về vai trò của mỗi con người trong dòng chảy lớn lao của lịch sử dân tộc.

Lịch sử không chỉ được làm nên bởi những chiến thắng đã được ghi vào sách vở, bởi những tên tuổi được biết đến rộng rãi, mà còn được viết bằng sự hy sinh thầm lặng của biết bao con người chưa được biết tên, chưa được xác định danh tính, thậm chí chưa được trở về với quê hương, gia đình.

Như Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đã xúc động khẳng định, các anh, các chị “không chỉ hóa thân vào lòng đất, mà còn hóa thân vào nền hòa bình, vào sự thống nhất, vào sự phát triển, thịnh vượng, vào niềm tin và tương lai của đất nước”. Đó là sự hóa thân bất tử. Chính vì thế, tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ là trách nhiệm thiêng liêng của Đảng, Nhà nước và Nhân dân trước Tổ quốc; là lương tri, tình cảm và nguyện vọng sâu xa của mỗi người Việt Nam.

Mỗi bộ hài cốt được tìm thấy là sự trở về của một người con với Tổ quốc, với quê hương và gia đình; là niềm an ủi đối với những người mẹ, người cha, người vợ, người con đã mòn mỏi chờ đợi trong suốt nhiều thập kỷ. Đưa một liệt sĩ trở về không chỉ là tìm lại một con người, mà còn là nối lại một mạch nguồn tình cảm, trả lại tên tuổi cho một số phận và làm đầy đặn hơn ký ức của dân tộc.

Thông điệp sâu sắc từ Công viên Lê Thị Riêng là: Đảng, Nhà nước và Nhân dân ta không bao giờ quên những người đã hy sinh vì đất nước. “Uống nước nhớ nguồn”, “Đền ơn đáp nghĩa” không chỉ là những lời nhắc nhở về đạo lý, mà phải được chuyển hóa thành trách nhiệm chính trị, chính sách cụ thể và kết quả thực chất.

Lịch sử đã được viết bằng máu, nước mắt và sự hy sinh của biết bao thế hệ. Lịch sử ấy chỉ thực sự rạng rỡ khi được gìn giữ bằng lòng biết ơn, bằng sự tri ân chân thành và bằng hành động có trách nhiệm của các thế hệ hôm nay và mai sau. Tìm kiếm các anh hùng liệt sĩ là cách chúng ta xây dựng một tương lai có nền tảng đạo đức, có chiều sâu văn hóa và có sức mạnh tinh thần. Một đất nước biết trân trọng từng sự hy sinh cho độc lập, tự do sẽ là một đất nước có đủ niềm tin và phẩm giá để bước tới những mục tiêu lớn lao hơn.

Biến lòng biết ơn thành quyết tâm chính trị, phương pháp đúng đắn

Điểm nổi bật trong bài phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm là lòng tri ân, từ cảm xúc được chuyển hóa thành những yêu cầu rất cụ thể về tổ chức lực lượng, cơ chế phối hợp, phương pháp khoa học và trách nhiệm thực thi.

Những kết quả bước đầu tại Công viên Lê Thị Riêng cho thấy, dù chiến tranh đã lùi xa gần sáu thập kỷ, dù địa hình, cảnh quan và đời sống đô thị đã có nhiều thay đổi, chúng ta vẫn có cơ sở để tiếp tục tìm kiếm và hy vọng. Khi có quyết tâm chính trị cao, phương pháp đúng đắn, sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị và sự đồng lòng của nhân dân, những dấu tích tưởng như đã chìm sâu trong thời gian vẫn có thể được tìm thấy.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm thực hiện nghi thức tại Nhà quàn hài cốt các liệt sỹ. Ảnh: BTC

Trong nhiệm vụ đặc biệt này, một tấm bản đồ cũ, một trang nhật ký, một bức ảnh, một hồ sơ lưu trữ, một ký ức còn sót lại của nhân chứng hay một dấu hiệu bất thường dưới lòng đất đều có thể trở thành mắt xích quan trọng để xác định vị trí chôn cất liệt sĩ. Việc kết hợp tư liệu lịch sử, lời kể của nhân chứng, khảo sát thực địa với công nghệ địa vật lý, công nghệ ADN, chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo đã mở ra một hướng đi mới. Đây là sự gặp gỡ giữa đạo lý truyền thống và sức mạnh của thời đại; giữa ký ức con người với năng lực xử lý dữ liệu; giữa trái tim biết ơn với trí tuệ khoa học.

Yêu cầu xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung, chia sẻ thông tin giữa các lực lượng, các địa phương và các cơ quan chức năng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Trong nhiều năm, thông tin về liệt sĩ còn phân tán ở các đơn vị, địa phương, nghĩa trang, cơ quan lưu trữ và trong chính các gia đình. Nếu không có một hệ thống dữ liệu thống nhất, liên thông và thường xuyên được cập nhật, những mảnh ghép lịch sử sẽ rất khó được kết nối.

Cùng với nguồn tư liệu trong nước, việc mở rộng hợp tác quốc tế để khai thác hồ sơ chiến tranh, bản đồ, hình ảnh và thông tin từ các quốc gia từng tham chiến là một yêu cầu cần thiết. Những tài liệu ấy có thể cung cấp các tọa độ, địa danh, diễn biến trận đánh hoặc danh sách mà chúng ta chưa có điều kiện tiếp cận đầy đủ. Hợp tác để tìm kiếm những người đã ngã xuống trong chiến tranh chính là một biểu hiện của tinh thần hòa giải, khép lại những vết thương lịch sử bằng sự thật, lòng nhân ái và trách nhiệm đối với con người.

Năm nhiệm vụ trọng tâm được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đề ra đã hình thành một định hướng hành động toàn diện: xác định đây là nhiệm vụ chính trị đặc biệt quan trọng; phát huy vai trò nòng cốt của lực lượng quân đội và chính quyền địa phương; xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung; hoàn thiện cơ chế, chính sách, ứng dụng mạnh mẽ khoa học, công nghệ; mở rộng hợp tác quốc tế và đẩy mạnh giáo dục truyền thống.

Đáng chú ý, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước thống nhất chủ trương tiếp tục triển khai Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính liệt sĩ với “quyết tâm cao hơn, quy mô lớn hơn và hiệu quả thiết thực hơn”. Đây là một cam kết chính trị mạnh mẽ. “Quyết tâm cao hơn” đòi hỏi trách nhiệm của người đứng đầu, sự phối hợp thực chất giữa các cấp, các ngành và việc tháo gỡ kịp thời những điểm nghẽn về cơ chế, thông tin, nguồn lực.

“Quy mô lớn hơn” có nghĩa là không chỉ tìm kiếm tại Công viên Lê Thị Riêng hay trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh và Quân khu 7, mà cần rà soát toàn diện những địa điểm từng diễn ra chiến sự trên phạm vi cả nước; từng bước tổng kết, chuẩn hóa và nhân rộng những mô hình hiệu quả.

“Hiệu quả thiết thực hơn” phải được đo bằng số lượng địa điểm được xác minh, hài cốt được tìm thấy, danh tính được xác định và số liệt sĩ được trở về với gia đình, quê hương. Với nhiệm vụ thiêng liêng này, kết quả cuối không chỉ nằm trong những bản báo cáo, mà phải được thể hiện trong niềm xúc động của mỗi cuộc đoàn tụ, trong sự an lòng của những gia đình đã chờ đợi suốt nhiều năm.

Bên cạnh tìm kiếm, quy tập, việc bảo tồn những địa điểm tìm thấy mộ liệt sĩ tiêu biểu cũng là một định hướng có ý nghĩa sâu sắc. Những địa điểm ấy cần được gìn giữ như những chứng tích lịch sử, những không gian tưởng niệm và giáo dục truyền thống, để thế hệ hôm nay và mai sau hiểu rằng, mỗi tấc đất bình yên đều được đánh đổi bằng biết bao máu xương của các thế hệ đi trước.

Những câu chuyện về hành trình đi tìm đồng đội, về sự tận tụy của cán bộ, chiến sĩ, nhà khoa học, nhân chứng và người dân cần được kể lại chân thực, xúc động và có sức lan tỏa. Đó không chỉ là câu chuyện về chiến tranh, mà còn là câu chuyện về lòng trung thành, nghĩa đồng đội, tình yêu quê hương và sức mạnh của đạo lý Việt Nam.

Thông điệp từ Công viên Lê Thị Riêng vì thế là lời nhắc nhở về cách một dân tộc ứng xử với lịch sử của mình; về trách nhiệm của hiện tại đối với quá khứ và về nền tảng tinh thần cần có để bước vào tương lai. Đất nước đang đứng trước một giai đoạn phát triển mới với những khát vọng lớn lao. Muốn đi xa, chúng ta càng phải nhớ rõ mình đã đi từ đâu, ai đã mở đường và ai đã nằm lại để thế hệ hôm nay được sống, được xây dựng, được mơ ước.

Đưa các anh hùng liệt sĩ trở về với quê hương, gia đình chính là đưa lịch sử trở về đúng vị trí trang trọng trong đời sống dân tộc; là biến lòng biết ơn thành trách nhiệm, biến đạo lý thành hành động và biến những thành tựu của khoa học, công nghệ thành những giá trị nhân văn cụ thể.

Không một sự hy sinh nào được phép bị lãng quên. Không một người con nào của Tổ quốc bị bỏ lại. Đó không chỉ là lời hứa trước anh linh các anh hùng liệt sĩ, mà còn là thước đo lương tri, phẩm giá và sức mạnh văn hóa của Việt Nam trong kỷ nguyên mới.