500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ – Hành trình tri ân những người con bất tử (Bài 1): Mệnh lệnh từ trái tim

Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh tổ chức lấy mẫu sinh phẩm hài cốt liệt sĩ chưa xác định được thông tin tại các nghĩa trang. Ảnh: Hoàng Lan

Mỗi phần mộ liệt sĩ chưa xác định danh tính là một câu chuyện còn dang dở. Mỗi tấm bia khắc dòng chữ “Liệt sĩ chưa biết tên” là một nỗi mong chờ kéo dài qua nhiều thế hệ. Với đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”, tỉnh Thanh Hóa đang quyết liệt triển khai Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ, để những người đã ngã xuống được trở về với tên tuổi của mình.

Người mẹ chờ con giữa hòa bình

Mái tóc đã bạc trắng theo năm tháng, đôi mắt cũng mờ dần, nhưng ngày nào mẹ Nguyễn Thị Điệp, ở xã Hoằng Giang, mẹ của liệt sĩ Lê Văn Mạnh cũng dành một khoảng lặng trước bàn thờ người con trai liệt sĩ. Hơn nửa thế kỷ kể từ ngày nhận tờ giấy báo tử, nỗi mong ngóng của mẹ chưa bao giờ vơi.

Năm tháng qua đi, nhưng chiếc hòm gỗ cất giữ những kỷ vật của người con vẫn được mẹ nâng niu như báu vật. Đó là những lá thư đã úa màu, một tấm ảnh chân dung và tờ giấy báo tử đã sờn mép và tấm bằng Tổ quốc ghi công. Các kỷ vật ấy khiến người ở lại tin rằng một nơi nào đó, con mẹ vẫn đang chờ được gọi đúng tên và trở về với quê hương.

Mang theo hy vọng tìm được nơi con yên nghỉ, mẹ cùng gia đình đã nhiều lần đi qua hết nghĩa trang này đến nghĩa trang khác, lần giở từng cuốn sổ lưu danh, hỏi thăm từng thông tin. Trước những hàng bia mộ chỉ khắc dòng chữ “Liệt sĩ chưa biết tên”, mẹ luôn dừng lại thật lâu, lặng lẽ nhìn từng phần mộ như mong một lần được gọi đúng tên con trong những hàng bia mộ tại các nghĩa trang mẹ đã đến.

Vừa qua, mẹ được cán bộ Công an xã Hoằng Giang hướng dẫn thu nhận mẫu ADN sinh phẩm phục vụ xác định danh tính hài cốt liệt sĩ. Với mẹ, đó là tia hy vọng duy nhất sau bao nhiêu năm mòn mỏi kiếm tìm và biết đâu từ những mẫu sinh phẩm hôm nay sẽ mở ra con đường để đưa con trở về. “Mẹ chỉ mong tìm được con, để có thể thắp lên mộ con một nén nhang. Chỉ cần được như thế là mẹ mãn nguyện rồi...” - mẹ Nguyễn Thị Điệp chia sẻ.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Thanh Hóa Đầu Thanh Tùng và các lực lượng đưa hài cốt liệt sĩ quân tình nguyện và chuyên gia Việt Nam hy sinh tại Lào an nghỉ tại Nghĩa trang liệt sĩ quốc tế Đồng Tâm.

Không chỉ riêng mẹ Điệp, “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ" đã nhen lên hy vọng cho hàng nghìn gia đình liệt sĩ trên cả nước. Niềm hy vọng ấy được những người mẹ nâng niu như cơ hội cuối cùng để một người lính được trở về với quê hương trong vòng tay của những người thân.

Nối lại những mạch kí ức

Toàn tỉnh hiện có 32 nghĩa trang liệt sĩ trên địa bàn 29 xã, phường, với 11.174 mộ liệt sĩ, vẫn còn hơn 2.900 mộ chưa xác định được thông tin. Thời gian trôi qua, địa hình nơi các anh nằm lại đã đổi thay, những người biết về thông tin liệt sĩ ngày một ít đi. Vì vậy công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ là nhiệm vụ vô cùng thiêng liêng, là mệnh lệnh của trái tim, là động lực để các lực lượng làm nhiệm vụ không cho phép mình dừng lại.

Tại Nghĩa trang liệt sĩ Hoằng Hóa, xã Hoằng Hóa, công việc lấy mẫu hài cốt liệt sĩ phục vụ giám định ADN được thực hiện nghiêm túc, cẩn trọng. Từng thao tác đều được tiến hành theo quy trình chặt chẽ. Đây được xác định là khâu đặc biệt quan trọng trong hành trình xác định danh tính hài cốt, để những người lính đã nằm lại nơi đất mẹ được gọi đúng tên sau nhiều thập kỷ.

Trung tá Lê Đức Vương, Đội quy tập Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh, cho biết: “Nghĩa trang liệt sĩ Hoằng Hóa có 660 mộ liệt sĩ, trong đó 38 mộ chưa xác định được thông tin. Với các thành viên trong đội quy tập, mỗi cuộc khai quật đều mang một cảm xúc rất đặc biệt. Chúng tôi luôn xác định đây không đơn thuần là công việc chuyên môn mà là một nhiệm vụ thiêng liêng, thể hiện sự cẩn trọng và tôn kính cao nhất đối với các anh hùng liệt sĩ”.

Mỗi lần một mẫu hài cốt liệt sĩ được khai quật và lấy mẫu, không khí tại hiện trường lặng đi một cách rất đặc biệt, trang nghiêm và biết ơn. Từng thao tác khi khai quật đều trở nên chậm rãi hơn, cẩn trọng hơn, như một khoảnh khắc lặng thầm để “gặp lại” một con người đã khuất, hy vọng một ngày nào đó, một cái tên sẽ được gọi lại, một gia đình sẽ được đoàn tụ theo cách đặc biệt nhất, dù muộn màng, để nối lại những mạch ký ức bị đứt gãy bởi thời gian.

Thực hiện chiến dịch bằng tinh thần "6 rõ"

Xác định công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ không chỉ là nhiệm vụ chính trị mà còn là trách nhiệm, đạo lý đối với những người đã hy sinh vì Tổ quốc, Thanh Hóa đã triển khai Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ với quyết tâm cao, huy động sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị. Từ cấp tỉnh đến cơ sở, từ các lực lượng quân sự, công an, ngành nội vụ đến các tổ chức đoàn thể và chính quyền địa phương đều chung một mục tiêu đưa các liệt sĩ trở về với quê hương, trả lại tên tuổi cho những người đã ngã xuống.

Mẹ Nguyễn Thị Điệp, ở xã Hoằng Giang - mẹ của liệt sĩ Lê Văn Mạnh bên di ảnh con trai.

Điểm nhấn trong quá trình triển khai là việc quán triệt và thực hiện nghiêm phương châm “6 rõ”: rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ thẩm quyền, rõ thời gian, rõ kết quả. Theo đó, từng nhiệm vụ được phân công cụ thể đến từng cơ quan, đơn vị và cá nhân phụ trách; từng nguồn thông tin về liệt sĩ được rà soát, kiểm chứng; từng địa bàn nghi có mộ liệt sĩ được khảo sát, xác minh; từng mốc thời gian được xây dựng với lộ trình và kết quả cụ thể. Cách làm bài bản, khoa học không chỉ nâng cao hiệu quả thực hiện mà còn tránh chồng chéo, bỏ sót thông tin và phát huy tối đa trách nhiệm của từng cấp, từng ngành.

Không chỉ tập trung vào công tác tìm kiếm trên thực địa, Thanh Hóa còn đẩy mạnh rà soát hồ sơ, số hóa dữ liệu, đối chiếu thông tin với cơ sở dữ liệu quốc gia về liệt sĩ, phối hợp chặt chẽ với các đơn vị quân đội, các địa phương trong và ngoài tỉnh, đồng thời vận động cựu chiến binh, nhân chứng lịch sử và Nhân dân cung cấp thông tin. Mỗi manh mối, dù nhỏ nhất, đều được tiếp nhận, xác minh với tinh thần trách nhiệm cao nhất.

Với quyết tâm chính trị cao, sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị và tinh thần trách nhiệm được cụ thể hóa bằng phương châm “6 rõ”, Thanh Hóa đang nỗ lực từng ngày để không bỏ sót bất kỳ thông tin nào về liệt sĩ, không để sự hy sinh cao cả của các anh chìm vào quên lãng. Bởi mỗi người lính được tìm thấy là thêm một gia đình được đoàn tụ, thêm một lời hứa của hôm nay được thực hiện trọn vẹn với quá khứ.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Đầu Thanh Tùng, Trưởng Ban Chỉ đạo tỉnh, cho biết: “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ với khối lượng công việc rất lớn, yêu cầu cao, trong khi quy trình lấy, quản lý, bàn giao mẫu và xác minh thông tin phải tuyệt đối chặt chẽ, nghiêm ngặt, đúng quy định. Điều kiện thời tiết bước vào mùa mưa sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ và kết quả thực hiện. Để hoàn thành nhiệm vụ, các cơ quan, đơn vị, địa phương tiếp tục phát huy tinh thần trách nhiệm; đẩy mạnh tuyên truyền, huy động nhân chứng lịch sử, cựu chiến binh, thân nhân liệt sĩ và Nhân dân cung cấp thông tin; tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, giám định ADN, số hóa cơ sở dữ liệu phục vụ công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ. Với quyết tâm chính trị cao, sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị và tinh thần trách nhiệm của những người làm nhiệm vụ, Thanh Hóa đang nỗ lực để từng bước hiện thực hóa mục tiêu không để thông tin về liệt sĩ bị mai một, không để những người đã hy sinh bị lãng quên. Đó không chỉ là nhiệm vụ hôm nay mà còn là lời tri ân sâu sắc đối với những người con đã hiến dâng trọn tuổi xuân cho độc lập, tự do của dân tộc”.

Hoàng Lan

(Còn nữa)