Đưa cải lương đến gần thế hệ trẻ qua nghệ thuật học đường

Chương trình do Hội đồng Lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật TPHCM - Ban Tuyên giáo Thành ủy TPHCM phối hợp Đài Phát thanh và Truyền hình TPHCM - Hãng phim TFS tổ chức.

Dự chương trình có các đồng chí: Phạm Quý Trọng, Phó Vụ trưởng Vụ Địa phương 3, Ban Tuyên giáo Trung Ương; Phạm Phương Thảo, nguyên Phó Bí thư Thành ủy, nguyên Chủ tịch HĐND TPHCM, Thành viên Ban Tham vấn Hội đồng Lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật Thành phố; Đinh Thị Thanh Thủy, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo Thành ủy TPHCM…

Âm nhạc là hạt nhân của sân khấu cải lương

Tại tọa đàm, các nhà nghiên cứu, đạo diễn và nghệ sĩ thống nhất cải lương là loại hình nghệ thuật tổng hợp, trong đó âm nhạc giữ vai trò hạt nhân, tạo nên bản sắc và khác biệt với các loại hình sân khấu khác.

Các đại biểu chia sẻ tại chương trình Lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật TPHCM với chủ đề “Nghệ thuật Cải lương - Ký ức lịch sử và Mã văn hóa dân tộc”, chiều 4-9. Ảnh: HOÀNG TRIỀU

Theo TS Mai Mỹ Duyên, âm nhạc, với trung tâm là vọng cổ và hệ thống bài bản của Đờn ca tài tử - cải lương, tạo nên trục cảm xúc thẩm mỹ của vở diễn. Khi xung đột kịch lên cao trào, tiếng ca không chỉ minh họa lời thoại mà còn trực tiếp dẫn dắt cảm xúc, hành động của nhân vật.

Đạo diễn, TS Lê Nguyên Đạt (Bí thư Đảng ủy Trường Đại học Sân khấu - Điện ảnh TPHCM) nhấn mạnh, nếu không có âm nhạc thì không thể hình thành sân khấu cải lương. Từ nền tảng Đờn ca tài tử, cải lương phát triển qua hơn một thế kỷ, không ngừng cập nhật hơi thở thời đại nhưng vẫn giữ những đặc trưng về bài bản, hơi điệu và niêm luật.

TS Lê Nguyên Đạt chia sẻ tại chương trình. Ảnh: HOÀNG TRIỀU

TS Võ Thị Yến (Trường Đại học Nguyễn Tất Thành) cho rằng, kịch bản chuyển tải cốt truyện, sự kiện, tính cách nhân vật và tư tưởng tác phẩm, còn diễn xướng đưa hình tượng vào đời sống sân khấu. Vì vậy, “ca trong diễn, diễn trong ca” là yếu tố quan trọng tạo nên sức hấp dẫn riêng của cải lương.

Tính tổng hợp và khả năng tiếp biến là lợi thế của cải lương trong quá trình phát triển. Theo các ý kiến tại tọa đàm, cải lương có thể tiếp nhận phương thức biểu đạt, công nghệ sân khấu và ngôn ngữ nghệ thuật đương đại, nhưng đổi mới phải dựa trên sự am hiểu bản chất bộ môn, tránh làm mất các giá trị cốt lõi.

Hướng tới đưa cải lương vào đời sống học đường

Một trong những vấn đề được quan tâm tại chương trình là làm thế nào để cải lương trở thành một phương thức tiếp cận lịch sử và văn hóa phù hợp với học sinh, sinh viên.

Lãnh đạo, đại biểu, khách mời cùng đông đảo học sinh, sinh viên tham dự chương trình. Ảnh: HOÀNG TRIỀU

Các đại biểu cho rằng nghệ thuật không thay thế việc học và nghiên cứu lịch sử, nhưng có thể giúp sự kiện, nhân vật và giá trị lịch sử trở nên gần gũi, sinh động hơn qua âm nhạc, hình tượng sân khấu và cảm xúc. Với tác phẩm lịch sử, các yếu tố về sự kiện, niên đại, công trạng nhân vật cần được tôn trọng; những khoảng trống tư liệu có thể được hư cấu hợp lý để tăng sức hấp dẫn.

Từ thực tế tiếp cận học sinh, ThS Vũ Thị Thanh Huyền, Giám đốc Trường THCS - THPT Phạm Ngũ Lão, khẳng định học sinh không quay lưng với nghệ thuật truyền thống mà cần cơ hội và cách thức phù hợp để tiếp cận. Sau khi xem các chương trình cải lương thể nghiệm, nhiều em chủ động tìm hiểu những vở diễn phù hợp với lứa tuổi.

Bà Huỳnh Lê Như Trang, Phó Giám đốc Sở GD-ĐT TPHCM, cho biết, ngành giáo dục đang phối hợp Sở VH-TT TPHCM triển khai xây dựng Đề án Nghệ thuật học đường giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn 2045. Mục tiêu được đặt ra là 100% cơ sở giáo dục trên địa bàn thành phố được tiếp cận, thưởng thức các loại hình nghệ thuật truyền thống ít nhất một lần mỗi năm.

Bà Huỳnh Lê Như Trang, Phó Giám đốc Sở GD-ĐT TPHCM chia sẻ tại chương trình. Ảnh: HOÀNG TRIỀU

Theo ông Nguyễn Tấn Kiệt, Trưởng phòng Nghệ thuật, Sở VH-TT TPHCM, Đề án “Nghệ thuật học đường” được xây dựng theo 4 cấp độ: nhận biết, hiểu, trải nghiệm qua “Học kỳ nghệ thuật” và sáng tạo. Sở VH-TT và Sở GD-ĐT TPHCM đang lấy ý kiến, hướng tới thí điểm trong năm học 2026-2027.

Học sinh chia sẻ cảm nhận về cải lương tại chương trình. Ảnh: HOÀNG TRIỀU

Đạo diễn, TS Lê Nguyên Đạt cho rằng muốn cải lương đến gần người trẻ cần lắng nghe nhu cầu, tâm lý tiếp nhận và bảo đảm chất lượng nghệ thuật. Ông cam kết mở lớp nhập môn cải lương miễn phí tại Trường Đại học Sân khấu - Điện ảnh TPHCM, đồng thời tổ chức các suất diễn cải lương lịch sử học đường miễn phí khi trường có nhu cầu.

Chương trình đề xuất tăng cường phối hợp giữa ngành văn hóa, giáo dục và các nhà hát, tạo cơ hội để học sinh trải nghiệm, giao lưu nghệ sĩ, tập hát, tập diễn, qua đó hình thành công chúng trẻ và góp phần phát huy cải lương.

Trích đoạn vở cải lương “Khúc tráng ca thành Gia Định”. Ảnh: HOÀNG TRIỀU

Chương trình khép lại với vở cải lương “Khúc tráng ca thành Gia Định” của Nhà hát Nghệ thuật Cải lương Trần Hữu Trang, tiếp tục khẳng định khả năng lưu giữ ký ức lịch sử, chuyển tải giá trị văn hóa dân tộc và kết nối di sản với đời sống hôm nay.