Đưa chính sách đến gần đồng bào dân tộc thiểu số bằng cách thức phù hợp

Dù các phương tiện truyền thông ngày càng đa dạng, vai trò của những người trực tiếp sống trong cộng đồng vẫn khó thay thế.  Ảnh: Thảo Chi

Với Quyết định số 344/QĐ-BDTTG vừa ban hành, Bộ Dân tộc và Tôn giáo chính thức khởi động Kế hoạch tuyên truyền, vận động vùng dân tộc thiểu số và miền núi (DTTS&MN)  năm 2026. Sự kiện này đánh dấu bước chuyển quan trọng trong việc triển khai Hợp phần 2 của Chương trình mục tiêu quốc gia (MTQG) giai đoạn 2026-2035, đưa chính sách giảm nghèo bền vững đến tận từng bản làng.

Kế hoạch đặt ra yêu cầu cao đối với chất lượng và hiệu quả thực tế, tạo sức lan tỏa sâu rộng, cuốn hút sự tham gia chủ động của chính người dân  những chủ thể trực tiếp của Chương trình MTQG: Thông tin phải trúng, đúng và kịp thời; cách làm phải linh hoạt, sáng tạo, đi đôi với việc siết chặt kỷ cương tài chính, bảo đảm từng đồng vốn chính sách được sử dụng tiết kiệm và phát huy hiệu quả tối đa.

Đưa thông tin đến đúng người, đúng cách

Các nhóm nội dung được xác định bao quát khá rộng những vấn đề gắn trực tiếp với đời sống đồng bào. Bên cạnh tuyên truyền các chủ trương, chính sách lớn về công tác dân tộc và Chương trình MTQG, nội dung còn đi vào những vấn đề cụ thể như: phòng, chống ma túy, HIV/AIDS, mại dâm, mua bán người; hạn chế tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống; bảo đảm an toàn giao thông; phòng, chống tác hại của thuốc lá, rượu bia.

Một lớp nội dung khác hướng vào gìn giữ tiếng nói, chữ viết, trang phục, lễ hội, ẩm thực và các giá trị văn hóa truyền thống, đồng thời gắn bảo tồn văn hóa với phát triển sinh kế và du lịch cộng đồng. Những mô hình tốt, cá nhân tiêu biểu trong phát triển kinh tế, giảm nghèo, bảo vệ an ninh, giữ gìn bản sắc văn hóa cũng được xác định là chất liệu cho công tác truyền thông.

Cách tiếp cận này khẳng định tuyên truyền không còn là “đưa văn bản xuống cơ sở”, mà phải bắt trúng những trăn trở thường nhật của bà con: Từ sinh kế, nước sạch, tái định cư sau thiên tai đến ngăn chặn tảo hôn, mua bán người hay giữ nghề truyền thống để tăng thu nhập. Khi thấy rõ lợi ích gắn với mình, người dân mới chủ động nhập cuộc.

Từ yêu cầu đó, Kế hoạch lựa chọn nhiều hình thức truyền tải khác nhau. Các chương trình phát thanh chuyên đề, tọa đàm, podcast, video clip được xây dựng để chuyển tải những câu chuyện từ cộng đồng, từ người có uy tín, già làng, chức sắc tôn giáo đến những mô hình sản xuất, phát triển kinh tế, giữ gìn an ninh biên giới và bảo tồn văn hóa.

Đáng chú ý, một số sản phẩm âm thanh được biên dịch sang 5 thứ tiếng DTTS gồm Mông, Thái, Ê Đê, Gia Rai và Khmer. Nội dung sau đó được chuyển về địa phương thông qua mã QR để phát trên hệ thống loa truyền thanh xã, bản hoặc đăng tải trên cổng thông tin điện tử.

Với những địa bàn mà người dân chưa có điều kiện thường xuyên tiếp cận báo chí điện tử hay mạng xã hội, việc kết hợp truyền thông số với hệ thống truyền thanh cơ sở giúp mở rộng khả năng tiếp nhận thông tin. Đây cũng là cách để cùng một nội dung có thể được sử dụng nhiều lần, trên nhiều nền tảng, thay vì mỗi hoạt động tuyên truyền lại phải xây dựng sản phẩm riêng.

Phát huy lực lượng tại chỗ

Dù các phương tiện truyền thông ngày càng đa dạng, vai trò của những người trực tiếp sống trong cộng đồng vẫn khó thay thế. Vì vậy, Kế hoạch xác định tổ chức tập huấn kỹ năng tuyên truyền, vận động tại ba khu vực miền núi phía Bắc, Tây Nguyên và Tây Nam Bộ cho cán bộ làm công tác dân tộc, tôn giáo; già làng, trưởng thôn, người có uy tín; chức sắc, chức việc tôn giáo. Đây là lực lượng am hiểu ngôn ngữ, phong tục và có uy tín trong cộng đồng, có thể giúp chuyển tải chủ trương, chính sách bằng cách gần gũi, dễ tiếp nhận hơn, đồng thời phản ánh những vấn đề phát sinh từ cơ sở.

Cùng với lực lượng tại chỗ, báo chí tiếp tục được xác định là kênh quan trọng để mở rộng phạm vi tuyên truyền. Các chuyên mục về vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi (DTTS&MN) dự kiến được triển khai trên nhiều cơ quan báo chí, tập trung phản ánh chính sách dân tộc, tôn giáo, mô hình phát triển và đời sống của đồng bào.

Tuy nhiên, số lượng chương trình, tin, bài hay sản phẩm truyền thông chỉ là một phần của kết quả. Điều quan trọng hơn là thông tin có đến đúng đối tượng, phù hợp với nhu cầu tiếp nhận và tạo được chuyển biến trong nhận thức, hành vi hay không. Vì vậy, yêu cầu “đúng quy định, tiết kiệm, hiệu quả” được đặt song song với việc đa dạng hóa hình thức truyền thông. Một chương trình phát thanh bằng tiếng dân tộc hay một lớp tập huấn chỉ thực sự có ý nghĩa khi người dân có thể tiếp nhận, còn người có uy tín, cán bộ cơ sở có thể vận dụng kiến thức để tuyên truyền, giải thích và hỗ trợ cộng đồng.

Nội dung tuyên truyền cũng hướng vào những vấn đề thiết thực như nước sạch vùng cao, nhà ở cho hộ nghèo, ổn định dân cư vùng thiên tai, sinh kế gắn với bảo vệ rừng, phát triển sản xuất và nâng cao vị thế phụ nữ DTTS. Qua đó, công tác truyền thông không tách rời các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội của Chương trình MTQG.

Từ sản phẩm truyền thông bằng tiếng dân tộc, hệ thống truyền thanh cơ sở đến tập huấn người có uy tín và mở rộng tuyên truyền trên báo chí, Kế hoạch cho thấy trọng tâm đang được đặt vào khả năng tiếp cận và mức độ phù hợp, thay vì chỉ tăng số lượng hoạt động; qua đó góp phần nâng cao hiệu quả tuyên truyền và thực hiện các mục tiêu phát triển vùng DTTS&MN./.