Đưa chuyển đổi số đến từng hộ kinh doanh

Người dân sử dụng ví điện tử để thanh toán thay cho tiền mặt ngày càng phổ biến. (Ảnh: Phạm Việt)

Tuy nhiên, để các chính sách hỗ trợ thật sự phát huy hiệu quả, vẫn cần tiếp tục thu hẹp khoảng cách giữa chủ trương và thực tiễn.

Từ chủ trương đến thực tiễn

Nếu như vài năm trước, chuyển đổi số chủ yếu được nhắc đến trong các cơ quan nhà nước hay doanh nghiệp lớn, thì nay đang dịch chuyển xuống từng cửa hàng, hộ kinh doanh và cơ sở bán lẻ. Việc bán hàng trên nền tảng số, thanh toán QR hay hóa đơn điện tử đang trở thành yêu cầu mới của hoạt động kinh doanh. Xu hướng này xuất phát từ những định hướng lớn về phát triển kinh tế số của Việt Nam.

Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị xác định kinh tế số là một trong những động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng nhanh và bền vững. Vừa qua, Thủ tướng Chính phủ ban hành Chương trình phát triển kinh tế số và xã hội số giai đoạn 2026-2030, đặt mục tiêu đến năm 2030 kinh tế số đóng góp khoảng 30% GDP, hỗ trợ tối thiểu 500.000 doanh nghiệp nhỏ và vừa chuyển đổi số, đào tạo kỹ năng số cơ bản cho ít nhất 10 triệu lượt người trong độ tuổi lao động.

Chuyển đổi số hiện không còn là câu chuyện riêng của cơ quan quản lý hay doanh nghiệp công nghệ mà đang được mở rộng tới khu vực kinh tế cơ sở, nơi tập trung hàng triệu hộ kinh doanh, cửa hàng bán lẻ và cơ sở dịch vụ trên cả nước. Đây là lực lượng có vai trò quan trọng trong lưu thông hàng hóa và tiêu dùng nội địa nhưng vẫn còn nhiều hạn chế về kỹ năng số, năng lực quản trị và khả năng tiếp cận công nghệ.

Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố Đồng Nai Lê Trường Sơn cho biết, với hơn 105 nghìn hộ kinh doanh đang hoạt động, địa phương xem đây là lực lượng có vai trò quan trọng đối với tăng trưởng kinh tế. Nếu được tiếp cận và ứng dụng công nghệ số một cách bài bản, khu vực này sẽ tạo thêm động lực cho phát triển kinh tế địa phương, đồng thời góp phần hình thành cộng đồng hộ kinh doanh số.

Hiện nay, nhiều chương trình hỗ trợ chuyển đổi số đang được triển khai tại các địa phương. Sau kết quả bước đầu tại Thái Nguyên, Đà Nẵng và Đồng Nai tiếp tục được lựa chọn thí điểm hỗ trợ hộ kinh doanh chuyển đổi số theo mô hình phối hợp “Nhà nước-doanh nghiệp-hộ kinh doanh”.

Theo đó, các hộ kinh doanh được hỗ trợ tiếp cận các giải pháp số thiết yếu như phần mềm quản lý bán hàng, hóa đơn điện tử, chữ ký số, thanh toán không dùng tiền mặt, thương mại điện tử và ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong hoạt động kinh doanh. Đồng thời, chương trình hỗ trợ tập huấn kỹ năng số, quản lý dữ liệu và tư vấn lộ trình chuyển đổi từ hộ kinh doanh lên doanh nghiệp.

Các chương trình này còn hướng tới mục tiêu hình thành cộng đồng hộ kinh doanh số, từng bước chuẩn hóa hoạt động quản trị, tài chính và dữ liệu. Đây được xem là bước đi quan trọng để đưa các mục tiêu phát triển kinh tế số từ cấp chiến lược đi vào thực tiễn đời sống, bắt đầu từ những chủ thể kinh tế đông đảo nhất của nền kinh tế.

Chuyển đổi số bắt đầu từ nhu cầu thực tế

Những năm gần đây, hệ thống thể chế phục vụ chuyển đổi số liên tục được hoàn thiện. Nhiều đạo luật quan trọng như Luật Chuyển đổi số, Luật Công nghiệp công nghệ số, Luật Dữ liệu, Luật AI cùng hàng loạt nghị định, chương trình hành động đã tạo nền tảng pháp lý tương đối đầy đủ cho tiến trình chuyển đổi số quốc gia. Việt Nam đã hình thành hạ tầng số quy mô lớn với mạng 5G phủ rộng, các cơ sở dữ liệu quốc gia, nền tảng định danh điện tử VNeID và nhiều nền tảng số dùng chung phục vụ người dân, doanh nghiệp.

Tuy nhiên, theo các chuyên gia, khoảng cách giữa chính sách và thực tiễn vẫn còn khá lớn. Không ít hộ kinh doanh, doanh nghiệp nhỏ và vừa vẫn loay hoay trong việc xác định cần bắt đầu chuyển đổi số từ đâu, lựa chọn giải pháp nào phù hợp, làm thế nào để khai thác hiệu quả dữ liệu trong hoạt động kinh doanh. Phó Vụ trưởng Vụ Kinh tế và Xã hội số (Bộ Khoa học và Công nghệ) Nguyễn Phú Tiến cho rằng, để chuyển đổi số thật sự đi vào cuộc sống, trước hết cần giúp người dân và hộ kinh doanh nhận thức rõ lợi ích của chuyển đổi số, đồng thời đánh giá đúng hiện trạng của mình để lựa chọn lộ trình phù hợp.

Theo ông Nguyễn Phú Tiến, bên cạnh công tác truyền thông, Bộ Khoa học và Công nghệ đã ban hành Bộ tiêu chí đánh giá mức độ chuyển đổi số doanh nghiệp, đồng thời xây dựng công cụ đánh giá trực tuyến tại địa chỉ rdx.gov.vn nhằm hỗ trợ các cửa hàng, hộ kinh doanh. Thông qua các tiêu chí về quản lý bán hàng, thanh toán điện tử và quản trị dữ liệu khách hàng, hệ thống sẽ đánh giá “sức khỏe số” của từng cơ sở và đưa ra các khuyến nghị phù hợp. Trên cơ sở đó, các cơ quan quản lý và doanh nghiệp công nghệ tiếp tục hỗ trợ hộ kinh doanh tiếp cận các nền tảng, công cụ số phù hợp với nhu cầu thực tế.

Từ góc độ quản lý nhà nước, Thứ trưởng Khoa học và Công nghệ Bùi Hoàng Phương cho rằng, nhiều người vẫn nhìn nhận chuyển đổi số chủ yếu là đầu tư thêm máy móc, phần mềm hay cơ sở dữ liệu. Đây là những điều kiện cần, nhưng chưa phải yếu tố quyết định. Quan trọng hơn là phải xuất phát từ những khó khăn, vướng mắc trong thực tiễn để tìm ra cách làm mới, quy trình mới dựa trên công nghệ số. Mục tiêu của chuyển đổi số không phải đơn thuần đưa các công việc cũ lên môi trường số, mà là thực hiện những công việc đó nhanh hơn, đơn giản hơn, minh bạch hơn và hiệu quả hơn. Khi người dân và doanh nghiệp cảm nhận được những lợi ích thiết thực, họ sẽ chủ động tham gia và trở thành động lực của quá trình chuyển đổi số.

Tinh thần này được nhấn mạnh tại Diễn đàn Quốc gia Số Việt Nam 2026: “Chuyển đổi số không phải là số hóa quy trình cũ, đó là tạo ra cách làm mới bằng công nghệ số với hiệu quả vượt trội”. Tuy nhiên, rào cản lớn nhất hiện nay nhiều khi không nằm ở công nghệ mà ở thói quen và tư duy vận hành. Không ít hộ kinh doanh vẫn quen với phương thức quản lý thủ công, chưa sẵn sàng thay đổi hoặc chưa thấy rõ lợi ích của việc số hóa dữ liệu, quản lý khách hàng hay thanh toán điện tử.

Trong bối cảnh Chính phủ đặt mục tiêu đến năm 2030 kinh tế số đóng góp khoảng 30% GDP, yêu cầu đặt ra là tiếp tục hoàn thiện thể chế, đầu tư hạ tầng số và mở rộng các chương trình hỗ trợ chuyển đổi số tới khu vực kinh tế cơ sở. Với khoảng cách giữa chính sách và thực tiễn được thu hẹp, chuyển đổi số sẽ trở thành động lực nâng cao năng suất, tạo giá trị mới và mở rộng không gian phát triển cho hàng triệu hộ kinh doanh trên cả nước.