Đưa công nghệ số vào hoạt động tòa án đáp ứng yêu cầu đô thị lớn

Một thẩm phán Tòa án nhân dân thành phố Đồng Nai sử dụng phần mềm Trợ lý ảo ngành tòa án trong tra cứu thông tin dữ liệu pháp luật. Ảnh: Tố Tâm

Đây là một trong những minh chứng rõ nét, cho thấy Tòa án nhân dân (TAND) 2 cấp thành phố Đồng Nai đang từng bước đổi mới phương thức hoạt động, xây dựng nền tư pháp hiện đại, minh bạch, gần dân hơn; thích nghi trước yêu cầu phát triển của một đô thị lớn.

Chuyển động số trong ngành tòa án

Tại TAND thành phố Đồng Nai, thay vì phải lật giở hàng chục cuốn sách luật hay dò tìm trong những tập tài liệu dày cộm, các thẩm phán, thư ký chỉ cần vài thao tác trên máy tính để tìm kiếm văn bản pháp luật, án lệ hoặc các hướng dẫn nghiệp vụ liên quan. Những hình ảnh ấy đang trở nên quen thuộc tại các đơn vị tòa án trên địa bàn thành phố sau khi chuyển đổi số được đẩy mạnh trong toàn ngành.

Sau khi thực hiện sắp xếp, hợp nhất và vận hành mô hình tổ chức mới, TAND 2 cấp thành phố Đồng Nai vừa phải bảo đảm hoạt động xét xử thông suốt vừa thích nghi với khối lượng công việc ngày càng lớn. Trong bối cảnh đó, công nghệ thông tin trở thành công cụ hỗ trợ đắc lực giúp nâng cao hiệu quả hoạt động.

Theo thẩm phán Đinh Kiều Lương, Phó Chánh Tòa hình sự, TAND thành phố Đồng Nai, một trong những ứng dụng được cán bộ, công chức ngành tòa án sử dụng thường xuyên là phần mềm Trợ lý ảo. Chỉ bằng một cú nhấp chuột, các quy định pháp luật, án lệ hay những hướng dẫn nghiệp vụ cần thiết có thể được tra cứu nhanh chóng.

“Phần mềm ngành tòa án đã giúp tiết kiệm đáng kể thời gian nghiên cứu hồ sơ. Đồng thời hỗ trợ người tiến hành tố tụng tiếp cận đầy đủ các quy định liên quan để áp dụng pháp luật chính xác hơn” - thẩm phán Đinh Kiều Lương cho biết.

Không chỉ hỗ trợ trong nghiên cứu chuyên môn, công nghệ còn góp phần rút ngắn khoảng cách địa lý. Cuối tháng 5 vừa qua, cuộc họp giao ban của TAND 2 cấp thành phố Đồng Nai được tổ chức hoàn toàn theo hình thức trực tuyến. Từ điểm cầu trung tâm, lãnh đạo TAND thành phố có thể kết nối đồng thời với 14 tòa án khu vực. Hình ảnh và âm thanh được truyền tải rõ nét, bảo đảm việc trao đổi công việc diễn ra thông suốt. Mọi nội dung chỉ đạo, triển khai nhiệm vụ đều có thể thực hiện nhanh chóng thông qua môi trường số.

Sự thay đổi ấy cũng đang diễn ra trong hoạt động xét xử. Những phiên tòa trực tuyến được tổ chức thời gian qua đã giúp giải quyết nhiều vụ án mà bị cáo, đương sự hoặc người tham gia tố tụng ở xa khó có điều kiện đến trực tiếp trụ sở tòa án. Việc kết nối giữa các điểm cầu không chỉ tiết kiệm thời gian, chi phí mà còn góp phần bảo đảm tiến độ giải quyết vụ việc theo quy định của pháp luật.

Thẩm phán Bùi Bá Diễn, Chánh án TAND khu vực 2 Đồng Nai cho biết: Đơn vị đã chủ động xây dựng và đưa vào vận hành phần mềm quản lý án nội bộ. Thông qua hệ thống này, lãnh đạo có thể theo dõi tiến độ giải quyết từng vụ việc, kiểm soát thời hạn tố tụng của từng hồ sơ và kịp thời nhắc nhở, đôn đốc khi cần thiết. Đồng thời, đơn vị đang từng bước hình thành quy trình làm việc điện tử, giảm dần việc sử dụng hồ sơ giấy.

Xây dựng tòa án số hiện đại

Nếu phần mềm Trợ lý ảo hay các phiên tòa trực tuyến là những hình ảnh dễ nhận thấy của chuyển đổi số thì phía sau đó là cả một quá trình xây dựng nền tảng dữ liệu, hoàn thiện hệ thống quản lý và thay đổi phương thức điều hành trong toàn ngành tòa án.

Một phiên tòa xét xử trực tuyến tại Tòa án nhân dân thành phố Đồng Nai. Ảnh: Tố Tâm

Theo Chánh án TAND thành phố Đồng Nai Nguyễn Thị Tuyết Thanh, TAND 2 cấp thành phố xác định chuyển đổi số, số hóa hồ sơ và ứng dụng công nghệ thông tin là nhiệm vụ trọng tâm, mang ý nghĩa đột phá trong cải cách tư pháp. Các đơn vị trong ngành đang tăng cường khai thác hệ thống văn bản điều hành, chữ ký số, phần mềm quản lý án, phần mềm quản lý án nội bộ, phần mềm công khai bản án, Trợ lý ảo, hệ thống họp trực tuyến và nhiều nền tảng nghiệp vụ dùng chung của ngành.

Đối với phần mềm Trợ lý ảo, các thẩm phán, thẩm tra viên và thư ký đã từng bước khai thác hiệu quả trong việc tra cứu văn bản quy phạm pháp luật, án lệ, hướng dẫn nghiệp vụ cũng như xử lý các tình huống pháp lý phát sinh trong thực tiễn. Công cụ này góp phần hỗ trợ nghiên cứu hồ sơ, thống nhất nhận thức pháp lý và hạn chế sai sót trong quá trình áp dụng pháp luật.

Một nội dung quan trọng khác là công khai bản án, quyết định trên môi trường điện tử. Sau khi được mã hóa thông tin theo quy định, các bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật được đăng tải trên hệ thống để phục vụ nhu cầu nghiên cứu, học tập và giám sát xã hội. Qua đó góp phần nâng cao tính minh bạch của hoạt động xét xử cũng như trách nhiệm của người tiến hành tố tụng.

Trong lộ trình xây dựng tòa án điện tử, phiên tòa trực tuyến được xem là bước đi quan trọng. TAND 2 cấp thành phố Đồng Nai đã phối hợp với viện kiểm sát, cơ quan thi hành án, trại tạm giam và các đơn vị liên quan tổ chức nhiều phiên tòa trực tuyến đối với những vụ án đủ điều kiện.

Chánh án TAND thành phố Đồng Nai Nguyễn Thị Tuyết Thanh nhận định: Trong thời gian tới, TAND thành phố Đồng Nai tiếp tục bám sát chỉ đạo của TAND tối cao, tăng cường theo dõi, đôn đốc các đơn vị chuẩn hóa số liệu, đẩy nhanh tiến độ bóc tách, chuẩn bị đầy đủ hồ sơ, tài liệu theo danh mục. Đồng thời kiểm tra, đối chiếu dữ liệu sau số hóa, bảo đảm dữ liệu số hóa đúng, đủ, chính xác, trùng khớp với hồ sơ giấy gốc, phục vụ hiệu quả yêu cầu khai thác, sử dụng và xây dựng cơ sở dữ liệu số của hệ thống TAND, phấn đấu hoàn thành trong năm 2026.

Theo đánh giá của nhiều đơn vị, mô hình này đang phát huy hiệu quả rõ rệt trong việc tiết kiệm thời gian, kinh phí và giảm áp lực tổ chức xét xử.

Luật sư Hà Mạnh Tường, Phó Chủ nhiệm Đoàn Luật sư thành phố Đồng Nai cho rằng: Việc số hóa hồ sơ và xét xử trực tuyến tạo thuận lợi cho hoạt động tố tụng, góp phần giải quyết các vụ án đúng thời hạn, bảo đảm tính công khai, minh bạch và hạn chế tình trạng phải hoãn phiên tòa do không thể trích xuất bị cáo. Ông kỳ vọng thời gian tới hệ thống số hóa sẽ tiếp tục được nâng cấp đồng bộ hơn, giúp việc tra cứu hồ sơ thuận lợi và bảo đảm đường truyền ổn định trong quá trình xét xử.

Những nỗ lực đó đã để lại ấn tượng với nhiều đối tác quốc tế. Trong chuyến thăm và làm việc tại TAND thành phố Đồng Nai, thẩm phán Tom Crabtree, Giám đốc Ban Quản trị tư pháp thuộc Học viện Tư pháp quốc gia Canada đánh giá cao hệ thống xét xử trực tuyến của đơn vị. Ông bày tỏ sự ngạc nhiên khi các phòng xử được đầu tư tương đối hiện đại, đồng thời nhận định tốc độ chuyển đổi số của TAND thành phố Đồng Nai đang diễn ra nhanh chóng và có nhiều triển vọng hình thành một hệ thống tòa án hiện đại, minh bạch trong thời gian tới.