Đưa di sản và đời sống đô thị vào giảng dạy nghệ thuật

Cách tiếp cận này góp phần tạo nên một không gian đào tạo nghệ thuật gắn với thực tiễn, khuyến khích sinh viên quan sát, trải nghiệm và trực tiếp tham gia giải quyết những vấn đề văn hóa - nghệ thuật của cộng đồng.

Với những đóng góp trong đổi mới phương pháp giảng dạy, ThS. Nguyễn Thế Sơn được trao Giải thưởng “Nhà giáo đổi mới sáng tạo ĐHQGHN năm 2025”.

ThS. Nguyễn Thế Sơn

Từ nghệ thuật đến những vấn đề của đời sống

Sinh ra tại Hà Nội, ThS. Nguyễn Thế Sơn có quá trình học tập và nghiên cứu liên quan đến nhiều lĩnh vực nghệ thuật. Sau khi tốt nghiệp chuyên ngành tiếng Trung - tiếng Anh tại Trường Đại học Ngoại ngữ Hà Nội, ông tiếp tục theo học hội họa tại Trường Đại học Mỹ thuật Việt Nam và nhận bằng Thạc sĩ chuyên ngành Nhiếp ảnh nghệ thuật và Nghệ thuật thực nghiệm tại Học viện Mỹ thuật Trung ương Trung Quốc (CAFA) năm 2012.

Trong hơn một thập kỷ hoạt động nghệ thuật, Nguyễn Thế Sơn tập trung vào những vấn đề gắn với xã hội, con người và sự biến đổi của không gian đô thị. Từ tranh lụa, sơn mài đến nhiếp ảnh, điêu khắc, sắp đặt và video art, các tác phẩm của ông thường bắt đầu từ quá trình khảo sát thực tế, tìm kiếm những câu chuyện phía sau cảnh quan và đời sống.

Các tác phẩm của ThS. Nguyễn Thế Sơn

Một trong những dấu ấn trong quá trình sáng tác của Nguyễn Thế Sơn là “Nhiếp ảnh phù điêu” (Relief Photography), một cách tiếp cận kết hợp giữa nhiếp ảnh và các hình thức tạo hình, qua đó phản ánh sự thay đổi của cảnh quan đô thị cũng như những lớp ký ức của con người.

Các sáng tác và dự án nghệ thuật của ông từng được giới thiệu tại nhiều không gian nghệ thuật trong và ngoài nước. Tuy nhiên, bên cạnh hoạt động sáng tác, dấu ấn của Nguyễn Thế Sơn còn được thể hiện rõ qua vai trò giám tuyển và tổ chức các dự án nghệ thuật gắn với cộng đồng.

Đưa di sản đến gần công chúng

Trong vai trò giám tuyển, Nguyễn Thế Sơn đã tham gia nhiều dự án nghệ thuật công cộng tại Hà Nội như Phố bích họa Phùng Hưng, Con đường nghệ thuật cộng đồng Phúc Tân, Cầu vượt bộ hành Trần Nhật Duật, Chuyện Đình trong phố, Quốc Tử Giám trong nghệ thuật...

ThS. Nguyễn Thế Sơn phát biểu tại Triển lãm nghệ thuật

Các dự án này đặt nghệ thuật trong mối quan hệ trực tiếp với không gian sống, lịch sử và cộng đồng. Thay vì chỉ hiện diện trong bảo tàng hay phòng triển lãm, nghệ thuật được đưa ra đường phố, đến với những khu dân cư và không gian di sản, tạo điều kiện để người dân và du khách trực tiếp tham gia trải nghiệm.

ThS. Nguyễn Thế Sơn trong Lễ Tiếp nhận các tác phẩm nghệ thuật trưng bày tại Nhà Quốc hội

Một dấu ấn đáng chú ý khác là các dự án nghệ thuật tại những không gian có giá trị lịch sử, kiến trúc. Trong đó có không gian nghệ thuật đương đại dưới tầng hầm Nhà Quốc hội, nơi các tác phẩm được đặt trong mối quan hệ với những giá trị khảo cổ của Hoàng thành Thăng Long.

Tại Đại học Quốc gia Hà Nội, ThS. Nguyễn Thế Sơn cũng tham gia giám tuyển triển lãm “Dòng chảy kết nối” tại Hòa Lạc và các hoạt động nghệ thuật nhân kỷ niệm 120 năm truyền thống ĐHQGHN.

Nghệ sĩ Nguyễn Thế Sơn giới thiệu về dấu ấn nghệ thuật của VNU-SIS

ThS. Nguyễn Thế Sơn là giảng viên tiêu biểu với những đóng góp cho các hoạt động nghệ thuật của Đại học Quốc gia Hà Nội

Biến không gian thực tế thành “giảng đường mở”

Tại Trường Khoa học liên ngành và Nghệ thuật, Nguyễn Thế Sơn lựa chọn phương pháp giảng dạy dựa nhiều vào thực hành và trải nghiệm. Sinh viên không chỉ tiếp nhận kiến thức trong lớp học mà còn được tiếp cận các không gian di sản, triển lãm, đường phố và những vấn đề thực tế của đời sống đô thị.

Trong đào tạo nhiếp ảnh, ông đưa kỹ thuật chụp ảnh analog thủ công bằng giấy ảnh trực tiếp từ Arles (Pháp) về Hà Nội trong khuôn khổ Biennale Photo Hanoi. Kỹ thuật này sau đó được tích hợp vào học phần “Thực hành các kỹ thuật nhiếp ảnh analog” tại VNU-SIS.

Thông qua việc trực tiếp thực hành, sinh viên được tiếp cận đầy đủ hơn với quy trình nhiếp ảnh analog, từ khâu tạo ảnh đến xử lý trong buồng tối, đồng thời rèn luyện khả năng quan sát và tư duy hình ảnh.

Điểm đáng chú ý trong phương pháp của Nguyễn Thế Sơn là quá trình học tập không kết thúc ở sản phẩm của một học phần. Sinh viên còn được tạo cơ hội tham gia các hoạt động nghệ thuật thực tế, trực tiếp phục vụ công chúng và du khách tại các triển lãm.

Qua đó, người học vừa được rèn luyện kỹ năng nghề nghiệp, vừa có cơ hội hiểu rõ hơn mối quan hệ giữa nghệ thuật, di sản và cộng đồng.

Phương pháp này cũng tạo điều kiện để sinh viên hình thành tư duy độc lập, mạnh dạn thử nghiệm và tìm kiếm tiếng nói riêng. Không gian học tập vì thế được mở rộng từ lớp học sang xưởng thực hành, không gian triển lãm và đời sống xã hội.

Lấy thực hành xã hội làm phương pháp đào tạo

Với VNU-SIS - đơn vị đào tạo theo định hướng liên ngành, việc kết nối nghệ thuật với các lĩnh vực văn hóa, xã hội và đời sống có ý nghĩa quan trọng trong quá trình hình thành năng lực cho người học.

Từ thực tiễn giảng dạy, Nguyễn Thế Sơn cho rằng người học nghệ thuật cần được đặt trước những vấn đề thật để tự quan sát, phân tích và tìm kiếm giải pháp bằng ngôn ngữ sáng tạo của mình.

Cách làm này cũng phù hợp với xu hướng đào tạo nghệ thuật hiện nay, khi ranh giới giữa nghệ thuật, thiết kế, công nghệ, văn hóa và đời sống xã hội ngày càng được mở rộng.

ThS. Nguyễn Thế Sơn cùng sinh viên trong tiết học thực hành

Thầy Nguyễn Thế Sơn là điều phối viên chương trình Nhiếp ảnh mỹ thuật, Khoa Nghệ thuật và Thiết kế VNU-SIS

Việc đưa di sản vào giảng dạy không chỉ giúp sinh viên hiểu hơn về lịch sử và văn hóa mà còn tạo cơ hội để các em nhìn nhận di sản dưới những góc độ mới, từ đó tìm kiếm những phương thức sáng tạo để kết nối quá khứ với đời sống hiện tại.

Những đóng góp trong đổi mới phương pháp đào tạo đã giúp ThS. Nguyễn Thế Sơn được trao Giải thưởng “Nhà giáo đổi mới sáng tạo ĐHQGHN năm 2025”. Đây là một trong những giải thưởng nhằm ghi nhận những nỗ lực của đội ngũ nhà giáo trong nâng cao chất lượng giảng dạy và thúc đẩy đổi mới sáng tạo trong giáo dục.

Từ câu chuyện của một giảng viên nghệ thuật, có thể thấy đổi mới giáo dục không nhất thiết bắt đầu từ những thay đổi lớn về chương trình hay công nghệ. Đổi mới đôi khi bắt đầu từ việc mở rộng không gian học tập, đưa người học đến gần hơn với thực tiễn và trao cho họ cơ hội được trải nghiệm, sáng tạo, thử nghiệm và đóng góp cho cộng đồng.

Với Nguyễn Thế Sơn, những con phố, công trình kiến trúc, ký ức đô thị hay các không gian di sản của Hà Nội không chỉ là đối tượng của nghệ thuật mà còn trở thành những “giảng đường mở”, nơi sinh viên có thể học nghề, học cách quan sát xã hội và từng bước hình thành trách nhiệm của người làm nghệ thuật đối với cộng đồng.