Đưa di sản văn hóa vào nền kinh tế sáng tạo bằng AI

Sáng 8/10, tại Hà Nội, Diễn đàn “Công nghệ số và AI trong kiến tạo nền kinh tế sáng tạo - Từ tài nguyên văn hóa đến năng lực cạnh tranh quốc gia” diễn ra trong khuôn khổ chuỗi chương trình Vietnam NEXT & Smart City Asia 2026.

Sự kiện do Viện Sáng tạo và Chuyển đổi số phối hợp với Cục Chuyển đổi số Quốc gia cùng các đơn vị liên quan tổ chức, tập trung thảo luận về khả năng kết nối giữa văn hóa, công nghệ số, trí tuệ nhân tạo (AI) và sở hữu trí tuệ.

Theo ban tổ chức, Việt Nam sở hữu nguồn tài nguyên phong phú gồm di sản, tri thức bản địa, các giá trị văn hóa truyền thống và sức sáng tạo của con người.

Trong bối cảnh công nghệ số và AI phát triển nhanh, những nguồn lực này có thể được nhận diện, số hóa, bảo tồn và phát triển theo những phương thức mới, qua đó tạo ra sản phẩm sáng tạo, thương hiệu và các mô hình kinh doanh mới.

Bà Nguyễn Thị Bích Lan phát biểu tại Diễn đàn. Ảnh: BTC

Phát biểu tại Diễn đàn, bà Nguyễn Thị Bích Lan - Viện trưởng Viện Sáng tạo và Chuyển đổi số, cho rằng câu chuyện không chỉ nằm ở việc AI có thể hỗ trợ văn hóa như thế nào, mà quan trọng hơn là làm thế nào để công nghệ biến tài nguyên văn hóa thành tài sản trí tuệ, tài sản trí tuệ thành sản phẩm sáng tạo và từ đó tạo ra giá trị kinh tế, thương hiệu cũng như năng lực cạnh tranh cho Việt Nam.

Theo bà Nguyễn Thị Bích Lan, đây cũng là mục tiêu của diễn đàn khi tạo không gian kết nối giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp công nghệ, nhà sáng tạo, chuyên gia văn hóa, chủ sở hữu IP và nhà đầu tư. Qua đó, các bên có thể cùng tìm kiếm những mô hình, sản phẩm và thị trường mới được hình thành từ chính các giá trị văn hóa Việt Nam.

Một trong những nội dung được nhấn mạnh tại diễn đàn là phát triển IP văn hóa. Nếu IP công nghệ thường tạo lợi thế từ các giải pháp kỹ thuật, IP văn hóa tạo dựng giá trị dựa trên bản sắc, câu chuyện, hình tượng và khả năng kết nối cảm xúc với công chúng.

Các đại biểu tham dự Diễn đàn. Ảnh: BTC

Từ một nhân vật, câu chuyện hoặc chất liệu dân gian, các chủ thể sáng tạo có thể phát triển thành nhiều sản phẩm trên các nền tảng khác nhau như phim ảnh, âm nhạc, trò chơi, xuất bản, thời trang hay thương hiệu điểm đến. Cách tiếp cận này mở ra khả năng kéo dài vòng đời của di sản, đồng thời tạo thêm giá trị kinh tế cho các sản phẩm văn hóa.

Tuy nhiên, các chuyên gia cũng lưu ý quá trình phát triển IP văn hóa cần được đặt trên nền tảng quản trị sở hữu trí tuệ rõ ràng ngay từ đầu. Việc khai thác thương mại phải đi cùng yêu cầu bảo vệ bản sắc, tôn trọng quyền lợi của cộng đồng chủ thể và bảo đảm sự cân bằng giữa đổi mới sáng tạo với gìn giữ giá trị di sản.

Nhân dịp này, Giải thưởng Văn hóa Sáng tạo - Việt Nam Rồng Xanh Awards 2026, với thông điệp “Sáng tạo trải nghiệm Việt - Sống nhịp thế giới” đã chính thức khởi động.

Theo bà Nguyễn Thị Hoàng Lan, Giám đốc Trung tâm Chuyển đổi số Văn hóa, Thể thao và Du lịch, thành viên Ban tổ chức, giải thưởng bao quát nhiều mắt xích trong hệ sinh thái văn hóa sáng tạo, từ bảo tồn di sản, phát triển trải nghiệm điểm đến, sáng tạo sản phẩm và nội dung văn hóa đến ứng dụng công nghệ, giáo dục thế hệ trẻ và những dự án tạo tác động xã hội.

Đại diện Ban tổ chức, bà Nguyễn Thanh Giang - Giám đốc Điều hành Mạng lưới Rồng Xanh Fellowship - cho biết giải thưởng hướng tới tìm kiếm, tôn vinh và kết nối các sáng kiến, sản phẩm, IP văn hóa đang làm mới di sản bằng tư duy đương đại và công nghệ.

Các dự án tham gia có thể thuộc nhiều lĩnh vực như nghệ thuật, âm nhạc, thiết kế, du lịch, giáo dục STEAM hay các mô hình ứng dụng công nghệ để số hóa và phát huy giá trị văn hóa.

Giải thưởng được đánh giá trên 4 trụ cột gồm Sáng tạo - Công nghệ - Trải nghiệm - Tạo tác động, mở rộng cho nhiều quy mô dự án, từ những thương hiệu đã được khẳng định đến các sáng kiến mới có tiềm năng phát triển.

Quang cảnh Diễn đàn “Công nghệ số và AI trong kiến tạo nền kinh tế sáng tạo - Từ tài nguyên văn hóa đến năng lực cạnh tranh quốc gia”. Ảnh: BTC

Quy trình xét chọn gồm 2 vòng: sơ khảo và chung khảo, với sự tham gia của Hội đồng Cố vấn và Giám khảo là các chuyên gia, nhà quản lý trong nước và quốc tế. Ban tổ chức cho biết việc lựa chọn nhằm bảo đảm tính chuyên môn, độc lập và minh bạch trong đánh giá.

Việt Nam Rồng Xanh Awards 2026 gồm 6 hạng mục trọng tâm: Rồng Xanh Di sản, Rồng Xanh Thương hiệu Điểm đến, Rồng Xanh Công nghiệp Văn hóa, Rồng Xanh Đổi mới Sáng tạo, Rồng Xanh STEAM và Rồng Xanh Impact.

Không chỉ dừng ở việc trao giải, chương trình hướng tới xây dựng mạng lưới kết nối lâu dài giữa nhà sáng tạo với doanh nghiệp, công nghệ, chuyên gia, nhà đầu tư, địa phương và thị trường. Đây được kỳ vọng là một bước trong quá trình hình thành nền tảng văn hóa sáng tạo, qua đó đưa các giá trị văn hóa từ nguồn tài nguyên trở thành những sản phẩm, IP và giá trị kinh tế cụ thể.

Theo Ban tổ chức, việc kết hợp công nghệ số và AI với nguồn lực văn hóa không chỉ tạo thêm phương thức bảo tồn di sản mà còn mở rộng khả năng tiếp cận công chúng, hình thành sản phẩm mới và nâng cao giá trị của văn hóa Việt Nam trong nền kinh tế sáng tạo.