Đưa dược liệu lên sàn thương mại điện tử, thêm cơ hội cho bà con dân tộc thiểu số

Mở rộng đầu ra từ lợi thế dược liệu bản địa

Với nhiều địa phương miền núi, phát triển cây dược liệu là một hướng đa dạng hóa sinh kế, khai thác lợi thế tự nhiên và nâng cao giá trị sản xuất nông nghiệp. Khi nhu cầu tìm kiếm, mua bán hàng hóa qua môi trường số ngày càng phổ biến, đưa dược liệu lên sàn thương mại điện tử có thể mở thêm kênh giới thiệu sản phẩm, kết nối người trồng với khách hàng và đối tác tiêu thụ.

Tại Lào Cai, chị Vũ Hồng Nhung, một hộ trồng đương quy cho biết, trước đây gia đình chủ yếu trồng ngô. Theo chị, sau khi trừ chi phí giống, phân bón, thu nhập từ một hecta ngô không còn nhiều, chủ yếu “lấy công làm lãi”. Khi chuyển sang trồng đương quy, lợi nhuận gia đình chị đạt khoảng 100 triệu đồng/ha/năm.

Trồng đương quy mang lại nguồn thu nhập tốt hơn cho gia đình chị Nhung.

Tùy mỗi hộ trồng, hiệu quả kinh tế còn phụ thuộc vào giống cây, điều kiện canh tác, chi phí đầu vào, năng suất, chất lượng và giá bán. Tuy nhiên, câu chuyện cho thấy cây dược liệu có thể đem lại giá trị kinh tế đáng kể khi phù hợp với điều kiện sản xuất và có đầu ra.

Hiện gia đình chị Nhung chưa bán sản phẩm qua sàn thương mại điện tử. Một phần đương quy được bán cho khách du lịch, phần còn lại tiêu thụ qua hợp tác xã (HTX). Theo chị, sản phẩm hiện có đầu ra qua các kênh này nên gia đình chưa có lượng hàng dư để bán thêm. Chị cũng cho biết mình chưa biết cách bán hàng trực tuyến và mong muốn được hướng dẫn nếu có cơ hội tiếp cận kênh tiêu thụ mới.

Từ câu chuyện này, nhu cầu đặt ra không chỉ là đưa sản phẩm lên mạng, mà còn là giúp người trồng hiểu cách giới thiệu hàng hóa, tiếp cận khách hàng và lựa chọn phương thức bán phù hợp với điều kiện thực tế. Với những hộ đang tham gia chuỗi liên kết, việc mở rộng kênh tiêu thụ cũng cần tính đến sự phối hợp với HTX và các đơn vị đang cung cấp giống, hướng dẫn kỹ thuật hoặc bao tiêu sản phẩm.

Chính sách phát triển vùng nguyên liệu tạo nền tảng

Tỉnh Lào Cai đã có các định hướng phát triển cây dược liệu gắn với vùng nguyên liệu và chuỗi giá trị. 

Theo Quyết định số 3361/QĐ-UBND ngày 17/9/2026 của UBND tỉnh, danh mục dược liệu khuyến khích, hỗ trợ phát triển gồm 8 loài dược liệu quý, hiếm và 45 loài dược liệu thông thường. Trong danh mục có một số loài như đảng sâm Việt Nam, lan kim tuyến, sâm Lai Châu, sâm Ngọc Linh, tam thất và các loại đương quy.

Quyết định giao Sở Nông nghiệp và Môi trường chủ trì triển khai, theo dõi và rà soát danh mục; đồng thời, chính quyền cấp xã có trách nhiệm tuyên truyền, hướng dẫn tổ chức, cá nhân lựa chọn loài cây phù hợp và tiếp cận chính sách hỗ trợ theo Nghị quyết số 24/2026/NQ-HĐND. Đây là cơ sở để định hướng phát triển vùng trồng; việc một hộ hoặc một mô hình cụ thể được hỗ trợ còn phụ thuộc vào điều kiện và quy định áp dụng.

Cùng với đó, Kế hoạch số 453/KH-UBND ngày 26/9/2026 của UBND tỉnh Lào Cai về triển khai chiến lược phát triển ngành dược đặt mục tiêu đến năm 2030 có trên 8.500 ha vùng dược liệu tập trung, sản lượng đạt 40.000 tấn và 70% sản lượng dược liệu được tiêu thụ thông qua các chuỗi liên kết. Kế hoạch cũng đề cập đến phát triển vùng nguyên liệu, quản lý chất lượng, ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số và đào tạo.

Các chỉ tiêu trên là mục tiêu đến năm 2030, không phải kết quả đã đạt được. Hai văn bản cũng tập trung vào phát triển dược liệu, vùng nguyên liệu và chuỗi giá trị, không phải chương trình riêng về hỗ trợ người dân bán hàng trên sàn thương mại điện tử. Dù vậy, nền tảng sản xuất có tổ chức, chất lượng được quản lý và đầu ra liên kết sẽ có ý nghĩa khi các cơ sở muốn mở rộng hoạt động giới thiệu, phân phối sản phẩm qua môi trường số.

Thực tế, sàn thương mại điện tử không tự động bảo đảm giá bán cao hơn hay giúp sản phẩm tiêu thụ nhanh hơn. Người bán còn phải tính đến chi phí đóng gói, vận chuyển, phí dịch vụ, khả năng bảo quản, quy mô đơn hàng và nhu cầu thị trường. Với dược liệu, thông tin rõ ràng về tên sản phẩm, nguồn gốc, cách sơ chế, bảo quản và quy cách đóng gói cũng là những yếu tố giúp người mua có cơ sở lựa chọn.

Cần hướng dẫn để người dân tiếp cận kênh bán hàng mới

Để thương mại điện tử trở thành một lựa chọn khả thi, người trồng cần được hướng dẫn theo cách dễ hiểu, sát với sản phẩm và điều kiện thực tế. Nội dung có thể bắt đầu từ những thao tác cơ bản như tạo tài khoản bán hàng, chụp ảnh sản phẩm, viết thông tin mô tả, niêm yết giá, tiếp nhận đơn, đóng gói, giao hàng và xử lý phản hồi của khách. Người dân cũng cần được hướng dẫn nhận biết các khoản phí, cách tính chi phí thực tế và cách phòng tránh những hình thức giao dịch không an toàn.

Với những hộ đã bán sản phẩm qua HTX, có thể xem xét cách làm phù hợp như xây dựng gian hàng chung, giới thiệu sản phẩm theo vùng trồng hoặc hỗ trợ HTX và các cơ sở đủ điều kiện đảm nhiệm khâu bán hàng trực tuyến. Mô hình cụ thể cần dựa trên nhu cầu của người trồng, thỏa thuận trong chuỗi liên kết và điều kiện của từng sản phẩm.

Liên kết sản xuất, tiêu thụ tạo đầu ra cho dược liệu địa phương.

Cách tiếp cận này cũng giúp người dân có thêm lựa chọn mà không làm gián đoạn những kênh tiêu thụ đang hoạt động. 

Trước khi triển khai, các bên có thể cùng trao đổi về sản lượng có thể cung ứng, tiêu chuẩn thu mua, giá cả, trách nhiệm khi phát sinh đơn hàng và cách phối hợp giữa người trồng với HTX. Việc bán trực tiếp hay thông qua đơn vị liên kết nên được cân nhắc trên cơ sở lợi ích, chi phí và khả năng đáp ứng của từng mô hình.

Về quy định pháp luật, Luật Thương mại điện tử số 122/2025/QH15 có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, tạo khuôn khổ pháp lý cho hoạt động thương mại điện tử. Người bán cần tìm hiểu yêu cầu áp dụng đối với hình thức kinh doanh và nền tảng mình lựa chọn, đồng thời cung cấp thông tin hàng hóa chính xác, rõ ràng. Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng số 19/2023/QH15, có hiệu lực từ ngày 1/7/2024, cũng quy định quyền của người tiêu dùng được cung cấp thông tin chính xác, đầy đủ về hàng hóa, nguồn gốc, xuất xứ và giao dịch.

Riêng với dược liệu, cần phân biệt nguyên liệu dược liệu với thuốc hoặc sản phẩm đã được đăng ký, công bố theo quy định tương ứng. Không thể chỉ dựa vào việc một loại cây được đưa vào danh mục khuyến khích phát triển để khẳng định mọi sản phẩm làm từ cây đó đều có công dụng điều trị hoặc được phép quảng cáo như thuốc. 

Nếu kinh doanh thuốc theo phương thức thương mại điện tử, cơ sở còn phải tuân thủ quy định chuyên ngành về kinh doanh dược, trong đó có Nghị định số 163/2025/NĐ-CP ngày 29/6/2025 của Chính phủ. Vì vậy, nội dung hướng dẫn cần giúp người dân xác định đúng loại hàng hóa, công khai thông tin phù hợp và không đưa ra công dụng sức khỏe vượt quá căn cứ.

Với những hộ chưa quen bán hàng trực tuyến, sự hỗ trợ có thể được triển khai thông qua các buổi hướng dẫn thực hành tại địa phương, tài liệu minh họa từng bước và hoạt động hỗ trợ sau tập huấn. HTX, đơn vị thu mua, cơ quan chuyên môn và đơn vị vận hành sàn có thể phối hợp chia sẻ kiến thức theo chức năng, điều kiện của mình. Trước khi mở rộng, nên lựa chọn sản phẩm và mô hình phù hợp để thử nghiệm, theo dõi chi phí, đơn hàng và phản hồi của khách hàng, từ đó điều chỉnh cách làm.

Đưa dược liệu vùng cao lên sàn thương mại điện tử vì thế là một hướng có thể nghiên cứu để mở rộng khả năng tiếp cận thị trường. Khi vùng nguyên liệu, chất lượng sản phẩm, chuỗi liên kết và kỹ năng bán hàng được quan tâm đồng thời, người dân sẽ có thêm thông tin và lựa chọn để cân nhắc cách tiêu thụ phù hợp với điều kiện của gia đình và địa phương.