Đưa hoạt động phổ biến, giáo dục pháp luật đến gần dân nhất

Thành lập Hội đồng ở cấp xã là nhu cầu khách quan

Đa số các ý kiến góp ý về nội dung này tán thành với dự thảo Luật kế thừa quy định Hội đồng phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật ở Trung ương và cấp tỉnh; giao người đứng đầu bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan, tổ chức ở trung ương và Chủ tịch UBND cấp xã quyết định việc thành lập Hội đồng của bộ, cơ quan, tổ chức và cấp xã khi cần thiết.

Trong mô hình tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp hiện nay, cấp xã trực tiếp thực hiện rất nhiều nhiệm vụ quản lý nhà nước, giải quyết thủ tục hành chính và tiếp xúc thường xuyên với người dân, doanh nghiệp; cũng là nơi phát sinh rất nhiều nhu cầu giải thích, hướng dẫn, tuyên truyền và tổ chức thi hành pháp luật.

ĐBQH Phan Thị Mỹ Dung (Tây Ninh) phát biểu. Ảnh: Hồ Long

"Trách nhiệm ở cấp xã là trách nhiệm thực tế, thường xuyên và rất lớn". Khẳng định điều này, ĐBQH Phan Thị Mỹ Dung (Tây Ninh) cũng nêu thực tế, hiện nay mỗi UBND cấp xã, phường bố trí khoảng từ 1 - 2 công chức, trực tiếp tham mưu công tác tư pháp cấp xã và công chức này thuộc Văn phòng HĐND và UBND. Cấp xã không tổ chức một phòng hoặc một bộ phận chuyên môn độc lập về công tác tư pháp.

Trong khi đó, phạm vi công việc tư pháp ở cấp xã là rất rộng, tham mưu nhiều việc như: xây dựng văn bản quy phạm pháp luật; kiểm tra, rà soát hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, hộ tịch, chứng thực, phổ biến, giáo dục pháp luật, theo dõi thi hành pháp luật, phối hợp công tác thi hành án và nhiều nhiệm vụ khác được phân công.

Do vậy, theo đại biểu Phan Thị Mỹ Dung, việc dự thảo Luật chỉ quy định “có thể thành lập” Hội đồng phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật cấp xã là chưa xác đáng vì nhu cầu hỗ trợ phối hợp ở cấp này là rất lớn.

ĐBQH Đỗ Đức Hồng Hà (TP. Hà Nội) cũng cho rằng, địa bàn cấp xã là cấp chính quyền sát dân nhất, nơi diễn ra mọi sinh hoạt, ứng xử hằng ngày. Mục tiêu của giáo dục pháp luật không chỉ là làm rõ nội hàm của những điều luật mà quan trọng hơn là phải bảo đảm việc tuân thủ pháp luật trở thành hành vi tự giác, tự thân. Nếu không có một thiết chế điều phối đủ mạnh để gắn kết chặt chẽ pháp luật với các chuẩn mực đạo đức, sẽ khó xây dựng một xã hội văn minh, an toàn từ gốc.

ĐBQH Đỗ Đức Hồng Hà (TP. Hà Nội) phát biểu. Ảnh: Hồ Long

Theo đại biểu, việc luật hóa một cách thống nhất thành lập Hội đồng trên toàn quốc, từ trung ương đến cấp tỉnh và cấp xã là nhu cầu khách quan nhằm huy động sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị cơ sở.

Trích dẫn số liệu từ báo cáo của Bộ Tư pháp, đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà cho biết, dù Luật hiện hành không quy định bắt buộc thành lập Hội đồng phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật ở cấp xã, nhưng tính đến ngày 31/7/2026, cả nước đã có 1.318/3.321 đơn vị cấp xã chủ động thành lập và duy trì mô hình này, đạt tỷ lệ gần 40%.

Thực tế cũng cho thấy, địa phương nào đã chủ động vận hành Hội đồng cấp xã, công tác phổ biến, giáo dục pháp luật đạt hiệu quả rõ rệt nhờ cơ chế điều phối liên ngành thuận lợi, huy động được sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị cơ sở. Ngược lại, địa phương nào không lập Hội đồng, công tác này thường bị “khoán trắng” cho cán bộ tư pháp xã, dẫn đến có tình trạng tuyên truyền mang tính hình thức, không thực chất và thiếu hiệu quả.

Bảo đảm tinh gọn, không tăng bộ máy, không tăng biên chế

Bày tỏ hoàn toàn nhất trí với nội dung tiếp thu, giải trình của cơ quan soạn thảo về việc thành lập Hội đồng ở cấp xã không làm “phình” bộ máy, không tuyển thêm người mới, cũng không thành lập bộ máy chuyên trách mà Hội đồng này hoạt động hoàn toàn theo chế độ kiêm nhiệm, đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà cũng nhấn mạnh vai trò, chức năng của Hội đồng là cơ chế phối hợp liên ngành để phân công rõ ràng trách nhiệm, định hướng triển khai các nhiệm vụ trọng tâm, tránh chồng chéo công việc.

Với những lý do nêu trên, đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà đề nghị, cần quy định bắt buộc thành lập Hội đồng phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật ở cấp xã trong dự thảo Luật.

ĐBQH Hoàng Thị Thu Trang (Nghệ An) phát biểu. Ảnh: Hồ Long

Cùng chung quan điểm này, ĐBQH Hoàng Thị Thu Trang (Nghệ An) khẳng định, cần phải có quy định cứng về việc thành lập Hội đồng phổ biến, giáo dục pháp luật ở cấp xã bởi bản chất của hội đồng này là cơ chế phối hợp liên ngành, không phải là một tổ chức hành chính. Song, để tổ chức thực hiện có hiệu quả công tác phổ biến, giáo dục pháp luật, đại biểu Hoàng Thị Thu Trang cũng cho rằng, phải là trách nhiệm của tất cả các cấp ủy đảng, chính quyền và toàn hệ thống chính trị, nhất là khi Hội đồng không có bộ máy chuyên trách hay biên chế riêng. Hội đồng phải có quy chế phân công rõ ràng, điều phối, huy động các cơ quan, tổ chức, đoàn thể cấp xã nhịp nhàng và hiệu quả.

ĐBQH Phạm Thị Minh Huệ (TP Cần Thơ) phát biểu. Ảnh: Quang Khánh

Công tác phổ biến giáo dục pháp luật không phải là nhiệm vụ của riêng một cơ quan mà là nhiệm vụ liên ngành, cần có sự phối hợp của chính quyền, Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị - xã hội và các cơ quan có liên quan. Nhấn mạnh điều này, ĐBQH Phạm Thị Minh Huệ (Cần Thơ) cũng đề nghị thiết kế quy định về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn, cơ chế hoạt động của Hội đồng này phải đảm bảo thống nhất với Trung ương và cấp tỉnh.

Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng phát biểu giải trình, làm rõ một số vấn đề đại biểu Quốc hội nêu. Ảnh: Phạm Thắng

Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng phát biểu giải trình, làm rõ một số vấn đề đại biểu Quốc hội nêu. Ảnh: Phạm Thắng

Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng phát biểu giải trình, làm rõ một số vấn đề đại biểu Quốc hội nêu. Ảnh: Quang Khánh

Tiếp thu các ý kiến góp ý của ĐBQH về nội dung này, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, Bộ Tư pháp sẽ báo cáo Chính phủ trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội quyết định cho phép quy định cứng việc thành lập Hội đồng phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật ở cấp xã để đảm bảo thực hiện thống nhất trong cả nước; trong đó, cơ quan chủ trì soạn thảo cũng tiếp thu ý kiến của đại biểu về thành lập Hội đồng phải đảm bảo tinh gọn, không tăng bộ máy, không tăng biên chế, thành phần hội đồng linh hoạt, phù hợp với điều kiện thực tiễn địa phương, đảm bảo hoạt động hiệu quả.