Đưa kiến thức pháp luật thành kỹ năng tự bảo vệ cho học sinh

Từ nhận diện nguy cơ đến kỹ năng xử lý tình huống

Trước những nguy cơ về bạo lực học đường, lừa đảo trên không gian mạng, cháy, nổ và các sự cố mất an toàn, việc trang bị kiến thức pháp luật cho học sinh ngày càng đòi hỏi đổi mới về nội dung và phương pháp truyền đạt. Thay vì chỉ giới thiệu những quy định cần chấp hành, công tác tuyên truyền cần giúp học sinh nhận biết các tình huống có thể gặp phải, hiểu hậu quả và lựa chọn cách ứng xử phù hợp.

Thượng úy Nguyễn Văn Hiếu, Công an phường Yên Sở, chia sẻ. Ảnh: Thái Phương

Thượng úy Nguyễn Văn Hiếu, Công an phường Yên Sở, cho biết, để nâng cao hiệu quả phổ biến, giáo dục pháp luật trong trường học, việc đổi mới phương pháp truyền đạt gắn với những tình huống thực tế có ý nghĩa quan trọng. Thay vì chỉ phổ biến các quy định pháp luật, báo cáo viên kết hợp hình ảnh minh họa, phân tích tình huống và trao đổi trực tiếp, giúp học sinhnhận biết hành vi vi phạm, hiểu rõ hậu quả và biết cách ứng phó khi gặp nguy cơ trong cuộc sống.

Đối với nội dung phòng, chống bạo lực học đường, báo cáo viên không chỉ đề cập đến các hành vi xô xát, đánh nhau mà còn phân tích những biểu hiện bạo lực về tinh thần như chế giễu ngoại hình, đặt biệt danh xúc phạm, cô lập bạn bè, nhắn tin chửi bới hoặc lan truyền thông tin sai sự thật trên mạng xã hội. Đây là những hành vi dễ bị xem nhẹ nhưng có thể gây tổn thương tâm lý, ảnh hưởng đến danh dự, nhân phẩm và quá trình phát triển của học sinh.

Trong công tác tuyên truyền PCCC - CNCH, phường Yên Sở đã đổi mới hình thức truyền đạt thông qua tiểu phẩm. Ảnh: Thái Phương

Thông qua việc phân tích nguyên nhân, hậu quả và trách nhiệm pháp lý có thể phát sinh từ các hành vi vi phạm, báo cáo viên giúp học sinh nhận thức rõ ranh giới giữa những hành động tưởng chừng là đùa vui và hành vi xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của người khác.

Nội dung phòng, chống lừa đảo trên không gian mạng được truyền tải thông qua các tình huống gần gũi với hoạt động sử dụng điện thoại thông minh, mạng xã hội của học sinh. Những thủ đoạn như giả mạo tài khoản người thân, giả danh cơ quan chức năng, yêu cầu cung cấp thông tin cá nhân, mã xác thực hoặc chuyển tiền được phân tích cụ thể, giúp học sinh nhận diện dấu hiệu bất thường và nâng cao cảnh giác.

Đổi mới cách truyền đạt, tăng cường tương tác và đưa những tình huống thực tế vào nội dung tuyên truyền. Ảnh: Thái Phương

Với thủ đoạn được gọi là "bắt cóc online", báo cáo viên làm rõ cách các đối tượng giả danh người có thẩm quyền, sử dụng thông tin đe dọa để gây hoang mang, thao túng tâm lý, buộc nạn nhân cắt liên lạc với gia đình, tự cô lập và thực hiện các yêu cầu nhằm chiếm đoạt tài sản. Từ tình huống này, học sinh được hướng dẫn giữ bình tĩnh, không làm theo yêu cầu chuyển tiền, không cung cấp mật khẩu, mã OTP hoặc thông tin cá nhân; đồng thời báo ngay cho cha mẹ, thầy cô và cơ quan chức năng để được hỗ trợ.

Thông điệp "Dừng lại - Kiểm tra - Xác minh" được nhấn mạnh nhằm hình thành cho học sinh thói quen kiểm chứng thông tin, không vội tin và làm theo những yêu cầu từ người lạ trên không gian mạng.

Học sinh rất hào hứng khi tham gia tương tác trong buổi tuyên truyền PCCC - CNCH. Ảnh: Thái Phương

Cách làm này chuyển hoạt động tuyên truyền từ cung cấp kiến thức một chiều sang hướng dẫn học sinh nhận diện, phân tích và lựa chọn phương án xử lý tình huống. Việc đặt ra những câu hỏi gắn với thực tế, khuyến khích học sinh trao đổi và chủ động đưa ra cách ứng phó giúp nội dung pháp luật trở nên thiết thực, dễ vận dụng.

Nâng cao hiệu quả phổ biến, giáo dục pháp luật từ cơ sở

Trước đó, trong công tác tuyên truyền phòng cháy, chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ (PCCC - CNCH) tại Trường THCS Chu Văn An, phường Yên Sở đã đổi mới hình thức truyền đạt thông qua tiểu phẩm “Ai dễ cháy nhất?”, kết hợp tình huống thực tế, hình ảnh và câu hỏi tương tác. Việc để học sinh trực tiếp tham gia, nhận diện nguy cơ và lựa chọn phương án xử lý không chỉ tạo sự hứng thú, chủ động tiếp nhận kiến thức mà còn giúp các em hiểu sâu, nhớ lâu và biết vận dụng kỹ năng thoát nạn khi xảy ra sự cố.

Các em học sinh tham gia tiểu phẩm tuyên truyền. Ảnh: Thái Phương

Theo bà Nguyễn Thị Thanh Hòa, Trưởng phòng Nội vụ - Tư pháp phường Yên Sở, công tác phổ biến, giáo dục pháp luật luôn được địa phương quan tâm triển khai với nhiều hình thức phù hợp, trong đó chú trọng đổi mới phương pháp tuyên truyền đối với học sinh.

Trong 10 tháng đầu năm 2026, UBND phường đã tổ chức 7 hội nghị tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật với 1.539 lượt người tham dự. Đồng thời, phường phối hợp với Công an và các trường triển khai hoạt động giáo dục pháp luật, phòng ngừa vi phạm, trang bị kỹ năng an toàn cho học sinh.

Bà Nguyễn Thị Thanh Hòa cho biết, việc lựa chọn nội dung tuyên truyền phải xuất phát từ những vấn đề thực tiễn, phù hợp với đặc điểm tâm lý và khả năng tiếp nhận của từng lứa tuổi. Đối với học sinh, những tình huống gần gũi, hình ảnh và cách trao đổi, tương tác có ý nghĩa quan trọng trong việc giúp các em dễ hiểu, dễ nhớ, từ đó nâng cao khả năng nhận diện nguy cơ và chủ động phòng tránh.

Bà Nguyễn Thị Thanh Hòa, Trưởng phòng Nội vụ - Tư pháp phường Yên Sở, chia sẻ. Ảnh: Thái Phương

Đặc biệt, trước sự phát triển của công nghệ thông tin và các thủ đoạn lừa đảo ngày càng đa dạng, việc trang bị kỹ năng tự bảo vệ trên không gian mạng cần được quan tâm ngay từ môi trường học đường. Bên cạnh kiến thức pháp luật, học sinh cần được hướng dẫn cách kiểm chứng thông tin, xử lý tình huống bất thường và tìm kiếm sự hỗ trợ khi cần thiết.

Thực tiễn triển khai tại phường Yên Sở cho thấy, sự phối hợp giữa chính quyền địa phương, lực lượng Công an và nhà trường đã góp phần đa dạng hóa hình thức phổ biến, giáo dục pháp luật, gắn nội dung tuyên truyền với những vấn đề thiết thực trong đời sống học sinh.

Tuy nhiên, để hoạt động này phát huy hiệu quả lâu dài, việc tuyên truyền cần được duy trì thường xuyên, tránh hình thức, đồng thời tiếp tục cập nhật những nguy cơ, thủ đoạn vi phạm mới. Nội dung giáo dục cần phù hợp với từng cấp học, kết hợp giữa trang bị kiến thức, hướng dẫn kỹ năng và xây dựng ý thức trách nhiệm của học sinh.

Đổi mới phổ biến, giáo dục pháp luật không đơn thuần là thay đổi hình thức tổ chức mà quan trọng hơn là chuyển từ mục tiêu truyền đạt kiến thức sang hình thành năng lực nhận diện, phòng ngừa và ứng xử đúng pháp luật.