Đưa kiến thức tiêu dùng thông minh đến sinh viên ngay từ giảng đường

Hiểu để bảo vệ quyền lợi của chính mình

Chỉ với một chiếc điện thoại, sinh viên có thể đặt mua hàng hóa, thanh toán trực tuyến và tiếp cận hàng loạt chương trình khuyến mại. Tuy nhiên, thành thạo công nghệ không đồng nghĩa với việc người trẻ đã hiểu rõ quyền lợi của mình khi giao dịch. Trước những rủi ro ngày càng đa dạng trên thị trường số, đưa kiến thức tiêu dùng thông minh đến sinh viên từ giảng đường là yêu cầu thiết thực, góp phần hình thành kỹ năng tự bảo vệ trong đời sống hiện đại.

Khi thương mại điện tử phát triển, kiến thức về tiêu dùng an toàn, nhận diện quảng cáo và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng ngày càng cần thiết đối với sinh viên.

Trên thực tế, người trẻ có thể sử dụng thành thạo các ứng dụng mua sắm, thanh toán không dùng tiền mặt hay mạng xã hội nhưng vẫn lúng túng khi gặp tình huống hàng hóa không đúng mô tả, sản phẩm có dấu hiệu bất thường hoặc người bán không thực hiện đúng cam kết. Không ít người chưa có thói quen đọc kỹ điều kiện giao dịch, tìm hiểu chính sách đổi trả hay lưu giữ bằng chứng mua hàng để sử dụng khi cần khiếu nại.

Nguyễn Hữu Nhật Quang, sinh viên Trường đại học Hà Nội chia sẻ: “Em thường xuyên mua hàng trên các sàn thương mại điện tử nhưng trước đây chủ yếu quan tâm đến giá cả, đánh giá của người mua và thời gian giao hàng. Khi gặp sản phẩm không đúng mô tả, em khá lúng túng, không biết cần lưu lại những bằng chứng hay phải phản ánh qua kênh nào. Em nghĩ nhiều sinh viên cũng chưa thực sự hiểu rõ quyền lợi của mình khi mua hàng trực tuyến”.

Khoảng trống kiến thức còn thể hiện ở khả năng nhận diện thông tin quảng cáo. Những video giới thiệu sản phẩm, nội dung đánh giá của người có ảnh hưởng hoặc chương trình khuyến mại trên mạng xã hội có thể tác động trực tiếp đến quyết định mua sắm. Nếu thiếu kỹ năng kiểm chứng, sinh viên dễ nhầm lẫn giữa thông tin quảng bá và đánh giá khách quan, từ đó đưa ra lựa chọn chưa phù hợp.

Bên cạnh đó, tiêu dùng thông minh không chỉ dừng ở việc mua được sản phẩm tốt với giá hợp lý. Người tiêu dùng cần biết cân đối khả năng tài chính, bảo vệ dữ liệu cá nhân, nhận diện dấu hiệu lừa đảo và hiểu cách xử lý khi quyền lợi bị xâm phạm. Đây đều là những kỹ năng có giá trị lâu dài, không chỉ trong thời gian học đại học mà cả khi sinh viên bước vào thị trường lao động.

Vì vậy, giáo dục tiêu dùng cần được nhìn nhận như một nội dung gắn với đời sống, thay vì chỉ là kiến thức pháp luật mang tính lý thuyết. Khi được trang bị từ sớm, sinh viên có thể chủ động hơn trước các quyết định mua sắm, đồng thời hình thành thói quen tìm hiểu thông tin và chịu trách nhiệm với lựa chọn của mình.

Đưa kiến thức vào tình huống thực tế

Hiện nay, nhiều trường đại học ngày càng chú trọng tuyên truyền, phổ biến kiến thức bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng đến sinh viên thông qua các buổi sinh hoạt chuyên đề, tọa đàm, hoạt động ngoại khóa và lồng ghép vào chương trình học. Những nội dung thiết thực như nhận diện quảng cáo gây hiểu nhầm, kiểm tra độ tin cậy của người bán, bảo vệ thông tin cá nhân và xử lý khiếu nại khi mua hàng trực tuyến được truyền tải bằng nhiều hình thức gần gũi với người trẻ.

Không chỉ dừng ở phổ biến quy định pháp luật, các hoạt động còn hướng đến trang bị kỹ năng xử lý tình huống thực tế. Sinh viên được hướng dẫn cách lưu giữ bằng chứng khi nhận hàng không đúng mô tả, tìm kiếm kênh phản ánh phù hợp hoặc kiểm tra thông tin trước khi tham gia chương trình khuyến mại.

Bản thân sinh viên cần chủ động tìm hiểu quyền lợi, nghĩa vụ của mình và cập nhật các kỹ năng cần thiết khi tham gia thị trường.

Bên cạnh đó, nhà trường có thể phối hợp với cơ quan quản lý, tổ chức bảo vệ người tiêu dùng và chuyên gia tổ chức các cuộc thi, hoạt động trải nghiệm; phát huy vai trò của Đoàn Thanh niên, Hội Sinh viên trong lan tỏa thông tin. Việc lồng ghép kiến thức tiêu dùng vào các môn học phù hợp cũng góp phần giúp sinh viên nâng cao nhận thức, chủ động bảo vệ quyền lợi và hình thành thói quen tiêu dùng có trách nhiệm.

Trần Thái Anh, sinh viên Trường Đại học Thủ đô cho biết, một số nội dung liên quan đến pháp luật, quyền lợi người tiêu dùng và kỹ năng giao dịch an toàn đã được lồng ghép trong các môn học. “Qua các bài học và tình huống thảo luận, em hiểu hơn về việc kiểm tra thông tin hàng hóa, tìm hiểu điều kiện giao dịch và cách xử lý khi quyền lợi bị ảnh hưởng. Những kiến thức này khá gần với đời sống hằng ngày, giúp sinh viên biết cần chú ý điều gì thay vì chỉ quan tâm đến giá bán”, Trần Thái Anh chia sẻ.

Bên cạnh vai trò của nhà trường, sinh viên cần chủ động tìm hiểu quyền lợi, nghĩa vụ của mình và cập nhật các kỹ năng cần thiết khi tham gia thị trường. Mỗi người có thể bắt đầu từ những việc đơn giản như kiểm tra thông tin sản phẩm, đọc điều kiện giao dịch, cân nhắc ngân sách và lưu giữ chứng từ mua hàng. Khi gặp vấn đề, sinh viên nên tìm hiểu kênh phản ánh phù hợp, cung cấp bằng chứng rõ ràng thay vì chia sẻ thông tin chưa được kiểm chứng trên mạng xã hội.

Về lâu dài, giáo dục tiêu dùng thông minh cần có sự phối hợp giữa nhà trường, cơ quan quản lý, tổ chức xã hội và các đơn vị kinh doanh. Trong đó, nhà trường tạo môi trường học tập, cơ quan chuyên môn cung cấp kiến thức chính xác, còn sinh viên là chủ thể trực tiếp thực hành và lan tỏa những thói quen tiêu dùng tích cực.