Đưa lớp nghề về bản, mở hướng sinh kế vùng biên

Một buổi thực hành ngoài thực địa của các học viên.

Đào tạo nghề theo nhu cầu từng địa bàn

Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp - Giáo dục thường xuyên 4 thực hiện nhiệm vụ trên địa bàn 9 xã biên giới gồm Nà Bủng, Nà Hỳ, Mường Chà, Chà Tở, Quảng Lâm, Nậm Kè, Mường Toong, Mường Nhé và Sín Thầu.

Địa bàn rộng, dân cư phân tán, giao thông cách trở khiến nhiều lao động khó có điều kiện đến học tập trung tại trụ sở Trung tâm ở xã Mường Nhé. Vì vậy, các lớp đào tạo nghề được tổ chức tại điểm bản, đưa hoạt động học nghề đến gần người dân.

Cách làm này giúp học viên giảm thời gian, chi phí đi lại, đồng thời có thể vừa học, vừa duy trì sản xuất và chăm lo gia đình. Quan trọng hơn, lớp học được tổ chức ngay tại cơ sở tạo thuận lợi để nội dung thực hành gắn với điều kiện lao động, sản xuất của từng địa bàn.

Trước khi xây dựng kế hoạch đào tạo, Trung tâm lấy ý kiến UBND các xã về danh mục nghề dự kiến mở cho lao động nông thôn. Từ nhu cầu đăng ký của người dân, đặc điểm sản xuất và định hướng phát triển kinh tế - xã hội, đơn vị lựa chọn nghề, xây dựng kế hoạch tuyển sinh và bố trí lớp học.

Ông Trần Thanh Hà, Phó Giám đốc Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp - Giáo dục thường xuyên 4 cho biết, việc khảo sát từ cơ sở giúp hoạt động đào tạo sát hơn với nhu cầu thực tế. Trung tâm không chỉ căn cứ vào khả năng tổ chức lớp mà còn phối hợp với chính quyền xã để xác định người dân cần học nghề gì, khả năng áp dụng sau khóa học ra sao.

Các nghề được lựa chọn trong năm 2026 gồm dệt thủ công truyền thống, cắt may, tạo mẫu, giới thiệu sản phẩm; nề hoàn thiện; chăn nuôi, phòng trị bệnh cho lợn; trồng, chăm sóc và chế biến cà phê. Đây là những nghề gắn với hoạt động sản xuất, xây dựng và sinh kế đang hiện hữu tại địa phương.

Với nghề chăn nuôi lợn, trồng và chế biến cà phê, người học có thể áp dụng kiến thức, kỹ thuật vào sản xuất của gia đình. Nghề dệt thủ công truyền thống, cắt may, tạo mẫu giới thiệu sản phẩm tạo thêm cơ hội làm ra sản phẩm phục vụ nhu cầu tại chỗ và đáp ứng nhu cầu thị trường lao động may mặc. Trong khi đó, nghề nề hoàn thiện đáp ứng nhu cầu lao động trong xây dựng dân dụng tại địa bàn và các khu vực lân cận.

Việc đưa lớp nghề về bản vì thế không chỉ giải quyết trở ngại về khoảng cách mà còn hướng đến mục tiêu giúp người dân lựa chọn kỹ năng phù hợp với điều kiện đất đai, nguồn nguyên liệu, sức lao động và nhu cầu việc làm.

Mỗi lớp đào tạo nghề được khai giảng lại mở ra thêm nhiều cơ hội việc làm cho người dân vùng biên.

Từ lớp học đến cơ hội tạo sinh kế

Năm 2025, Trung tâm tổ chức 27 lớp đào tạo nghề với 945 học viên, hoàn thành 100% chỉ tiêu được giao. Năm 2026, đơn vị được giao đào tạo 735 học viên; đến thời điểm tổng hợp, đã mở 6 lớp với 210 học viên, gồm 3 lớp nghề thường xuyên và 3 lớp sơ cấp, đạt 28,6% kế hoạch.

100% học viên được cấp chứng chỉ sau khi hoàn thành khóa học. Kết quả này cho thấy nhu cầu học nghề của lao động tại khu vực biên giới tương đối lớn, nhất là khi lớp học được tổ chức gần nơi cư trú và nội dung đào tạo gắn với công việc hằng ngày.

Để tuyển sinh, Trung tâm phối hợp với chính quyền 9 xã tuyên truyền, tư vấn và rà soát nhu cầu học nghề. Chính quyền cơ sở giữ vai trò kết nối, thông tin về lớp học, lựa chọn đối tượng và vận động người dân đăng ký.

Theo ông Hà, hoàn thành số lượng học viên là yêu cầu quan trọng, nhưng mục tiêu lâu dài phải là giúp người học sử dụng được nghề trong thực tế. Bởi vậy, danh mục đào tạo cần tiếp tục được điều chỉnh theo nhu cầu lao động, sản xuất và khả năng tạo việc làm tại từng xã.

Trung tâm cũng phối hợp với hợp tác xã, cơ sở sản xuất để tổ chức thực hành và từng bước giới thiệu việc làm sau đào tạo. Sự tham gia của các đơn vị sản xuất giúp học viên tiếp cận môi trường làm việc thực tế, hiểu yêu cầu kỹ thuật và cách tổ chức công việc.

Mối liên kết giữa cơ sở giáo dục nghề nghiệp với hợp tác xã, cơ sở sản xuất hiện mới ở bước đầu, song đây là nền tảng để hoạt động đào tạo không dừng lại ở việc truyền đạt kiến thức. Khi nghề đào tạo gắn với sản phẩm, thị trường và nhu cầu tuyển dụng, người học có thêm cơ hội tự tạo việc làm hoặc tham gia các tổ, nhóm sản xuất tại địa phương.

Các giảng viên và học viên chụp ảnh lưu niệm.

Gỡ khó để mở rộng các lớp nghề

Dù đạt những kết quả bước đầu, hoạt động đào tạo nghề tại khu vực biên giới vẫn đối mặt nhiều khó khăn. Tiến độ thực hiện chỉ tiêu năm 2026 mới đạt 28,6%, chủ yếu do nguồn vốn thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia phải chờ phân bổ lại. Việc giải ngân còn chậm, trong khi thủ tục thanh toán, quyết toán tương đối phức tạp.

Đội ngũ giảng dạy cũng chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu. Trung tâm hiện thiếu 3 giáo viên dạy nghề. Một số giáo viên phải dạy vượt định mức từ 50 đến 180 giờ mỗi năm. Cơ sở vật chất và thiết bị phục vụ giảng dạy, thực hành còn hạn chế, ảnh hưởng đến khả năng mở rộng quy mô và nâng cao chất lượng đào tạo.

Để các lớp nghề phát huy hiệu quả, nguồn lực cần được phân bổ kịp thời, đồng thời có chính sách phù hợp đối với giáo viên làm nhiệm vụ tại vùng đặc biệt khó khăn. Cơ sở đào tạo cũng cần tiếp tục được bổ sung thiết bị, tăng cường liên kết với doanh nghiệp, hợp tác xã và theo dõi kết quả việc làm của học viên sau khóa học.

Trung tâm đặt mục tiêu hoàn thành chỉ tiêu đào tạo 735 học viên trong năm 2026. Năm 2027, đơn vị dự kiến tổ chức 21 lớp với 735 học viên, tiếp tục lựa chọn nghề trên cơ sở nhu cầu thực tế của từng địa bàn.

Từ những lớp học được đưa về tận bản, lao động vùng biên có thêm cơ hội tiếp cận kỹ năng, thay đổi cách sản xuất và tìm hướng phát triển sinh kế. Để cơ hội ấy chuyển thành việc làm, thu nhập ổn định, đào tạo nghề phải tiếp tục đi cùng nhu cầu thị trường và sự đồng hành của chính quyền, hợp tác xã, doanh nghiệp.