Đưa nghiên cứu ứng dụng vào dạy học tiếng Trung

Các đại biểu chụp ảnh lưu niệm tại hội thảo.

Hội thảo do Khoa Tiếng Trung, Trường ĐH Sư phạm TPHCM phối hợp với Đại học Sư phạm Thiên Tân (Trung Quốc) tổ chức, là hoạt động chào mừng kỷ niệm 50 năm Ngày truyền thống Trường ĐH Sư phạm TPHCM (27-10-1976 – 27-10-2026).

Theo Ban tổ chức, hội thảo quy tụ 148 tác giả cùng 16 chuyên gia, khách mời đến từ 5 quốc gia và vùng lãnh thổ, với sự tham gia của nhiều cơ sở đào tạo, nghiên cứu trong và ngoài nước. Từ 82 bài viết gửi về, 75 công trình được tuyển chọn đưa vào kỷ yếu hội thảo.

TS Cao Anh Tuấn, Phó Hiệu trưởng Trường ĐH Sư phạm TPHCM, phát biểu.

Phát biểu khai mạc, TS Cao Anh Tuấn, Phó Hiệu trưởng Trường ĐH Sư phạm TPHCM, cho rằng sự phát triển nhanh chóng của khoa học công nghệ và AI đang mở ra cơ hội mới cho nghiên cứu, giảng dạy ngôn ngữ, đồng thời đặt ra yêu cầu đổi mới nội dung, phương pháp, học liệu, kiểm tra đánh giá và năng lực của đội ngũ giảng viên.

Điểm đáng chú ý, theo TS Cao Anh Tuấn, là nhiều nghiên cứu đã hướng trực tiếp đến người học Việt Nam và thực tiễn giảng dạy tiếng Trung Quốc tại Việt Nam. Những vấn đề như lỗi ngôn ngữ, động cơ học tập, giáo trình bản địa hóa, HSK 3.0, ứng dụng AI, chatbot và học liệu số ngày càng được quan tâm.

“Theo tôi, đây cũng chính là một trong những giá trị quan trọng của Hội thảo: đưa nghiên cứu đến gần hơn với lớp học, đồng thời đưa những vấn đề từ thực tiễn lớp học trở thành những câu hỏi có giá trị cho nghiên cứu khoa học”, TS Cao Anh Tuấn nhấn mạnh.

Phiên toàn thể buổi sáng gồm 4 báo cáo về giảng dạy tiếng Trung Quốc dựa trên ngữ nghĩa học tri nhận; ứng dụng và đánh giá AI trong dạy học; phương pháp dạy dịch thành ngữ Hán Việt sang tiếng Hán; xây dựng hệ thống hỗ trợ dạy học số cấp THCS.

PGS-TS Liêu Linh Chuyên trình bày tham luận tại hội thảo.

Từ góc độ người học Việt Nam, PGS-TS Liêu Linh Chuyên, Trường ĐH Ngoại ngữ thuộc Đại học Huế, phân tích vai trò hai mặt của âm Hán Việt trong học tập và dịch thuật. Sự gần gũi về âm đọc có thể giúp sinh viên nhận diện từ ngữ, liên tưởng nghĩa và phản ứng nhanh khi phiên dịch. Tuy nhiên, nếu quá dựa vào âm đọc, người học dễ ghép chữ máy móc, nhầm chữ đồng âm hoặc tạo ra cách diễn đạt không phù hợp trong tiếng Hán.

Tham luận sử dụng bộ ngữ liệu 348 thành ngữ bốn chữ và khảo sát 400 sinh viên năm thứ ba, thứ tư theo hướng biên dịch, phiên dịch tại Trường ĐH Ngoại ngữ thuộc Đại học Huế. Từ việc phân tích các dạng tương ứng giữa thành ngữ Hán Việt và tiếng Hán, tác giả đề xuất tổ chức giảng dạy theo từng nhóm, từ những trường hợp tương đồng đến các trường hợp khác biệt về trật tự, yếu tố cấu tạo và cách biểu đạt.

Một giải pháp có thể áp dụng trong lớp học là quy trình 3 bước: kiểm tra chữ Hán, đối chiếu các yếu tố cấu tạo và kiểm chứng ngữ cảnh. Người học cần xác định đúng chữ viết, hiểu nghĩa của từng yếu tố và đặt thành ngữ vào câu cụ thể để kiểm tra tính phù hợp, thay vì chỉ suy đoán từ âm Hán Việt.

Tác giả cũng đề xuất tăng cường luyện nghe và khả năng diễn đạt linh hoạt cho sinh viên biên dịch; chú trọng chữ viết và phân biệt chữ đồng âm đối với sinh viên phiên dịch. AI có thể hỗ trợ tìm kiếm cách diễn đạt tương ứng, tạo bài tập và phát hiện lỗi, nhưng kết quả vẫn cần được người học, giảng viên kiểm tra.

Ở hướng ứng dụng trong giáo dục phổ thông, TS Trần Khai Xuân, Trường ĐH Sư phạm TPHCM, trình bày công trình xây dựng hệ thống hỗ trợ dạy học số môn Tiếng Trung Quốc cấp THCS theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018. Công trình hướng đến hỗ trợ triển khai môn học trong nhà trường phổ thông Việt Nam.

Hai báo cáo còn lại do GS Yang YuLing (Đại học Ngôn ngữ Bắc Kinh) và GS Lu FuBo (Đại học Nam Khai) trình bày, lần lượt đề cập việc ứng dụng, đánh giá AI trong dạy học và phương pháp giảng dạy dựa trên đặc điểm ngữ nghĩa học tri nhận của tiếng Trung Quốc.

Theo Ban tổ chức, tại phiên tham luận buổi chiều có 32 báo cáo tại 4 tiểu ban, tập trung vào ngôn ngữ học và đối chiếu Trung - Việt; phương pháp dạy học; chương trình, giáo trình, kiểm tra đánh giá và công nghệ số; người học, văn hóa và liên văn hóa. Trường ĐH Sư phạm TPHCM đóng góp 1 báo cáo toàn thể cùng 10 tham luận tại các tiểu ban.