Đưa nông sản Đồng Nai ra thế giới (Bài 3)

>>> Bài 2: Doanh nghiệp “kéo” nông dân vào chuỗi

Bài 3: Hợp tác xã nối nhịp nhà nông

Những năm qua, Ðồng Nai luôn chú trọng phát triển kinh tế tập thể, nhất là nhân rộng các mô hình hợp tác xã (HTX) kiểu mới, hoạt động hiệu quả. Theo đó, các HTX đã phát huy tốt vai trò then chốt trong việc tập hợp nông dân, ứng dụng khoa học - kỹ thuật và làm cầu nối bền vững trong chuỗi liên kết sản xuất - tiêu thụ sản phẩm.

Ông Phạm Văn Hiếu (bìa trái), Giám đốc Hợp tác xã Hoàng Anh, phường Bình Phước, giới thiệu sản phẩm chế biến từ trái điều tươi tại Triển lãm thành tựu nông nghiệp Đồng Nai năm 2025.

Để những chuỗi liên kết thật sự bền vững cần xây dựng được đội ngũ các xã viên nông dân chuyên nghiệp. Họ vừa là lực lượng trực tiếp làm ra nông sản vừa là chủ thể tham gia vào toàn bộ chuỗi giá trị nông nghiệp, từ sản xuất, chế biến đến tiêu thụ.

Hợp tác xã 4.0

Thời gian qua, khu vực kinh tế tập thể của Đồng Nai đã có những bước chuyển mình mạnh mẽ. Nổi bật, các HTX kiểu mới phát triển cả về số lượng và chất lượng. Hiện toàn thành phố có 523 HTX nông nghiệp; có 194 HTX, tổ hợp tác tham gia thực hiện dịch vụ liên kết đầu vào, đầu ra và chuỗi giá trị. Các mô hình HTX kiểu mới này đi đầu ứng dụng công nghệ cao vào sản xuất, chế biến với cách làm hay, sáng tạo. Tiêu biểu, HTX Thanh Bình (xã Bàu Hàm) đã thành công xây dựng cánh đồng mẫu lớn trồng chuối xuất khẩu. HTX đã đầu tư xưởng sơ chế, chế biến trái chuối dạt thành bột chuối khô xuất khẩu, tạo việc làm cho hàng chục lao động tại địa phương. Đặc biệt, HTX còn tận dụng thân cây chuối vốn bỏ đi làm bẹ chuối khô xuất khẩu sang Hoa Kỳ, Canada, Nhật Bản, Pháp, Malaysia… giúp nông dân tăng thêm thu nhập gần 30 triệu đồng/hécta nhờ bán thân cây chuối.

Ông Lý Minh Hùng, Giám đốc HTX Thanh Bình cho biết: Hiện chính sách hỗ trợ cho HTX xây dựng chuỗi liên kết rất thuận lợi. HTX, nông dân phải chủ động vận dụng các chính sách này vào thực tế. Trong đó, Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số (CĐS) quốc gia đã tạo luồng sinh khí mới cho nông nghiệp, mở ra cơ hội để nông dân và HTX mạnh dạn đổi mới, ứng dụng khoa học, công nghệ vào sản xuất để xuất khẩu thu về nguồn ngoại tệ lớn.

Cùng quan điểm trên, ông Phạm Văn Hiếu, Giám đốc HTX Hoàng Anh (phường Bình Phước) chia sẻ: HTX đã có các sản phẩm OCOP (Chương trình Mỗi xã một sản phẩm) 3 sao, 4 sao là bánh hạt điều, hạt điều rang muối. Trái điều có giá trị dinh dưỡng rất cao nhưng bao nhiêu năm qua đều bị đổ bỏ là điều tôi luôn trăn trở. Chính vì vậy, nhiều năm liền tôi đã kiên trì thử nghiệm và thành công làm ra các sản phẩm: nước mắm chay, nước ép, rượu… từ trái điều tươi. Hiện mỗi mùa điều, HTX thu mua từ nông dân hàng trăm tấn trái điều tươi, giúp thu nhập của họ tăng lên từ 30-40%. Khát vọng của HTX sẽ tiếp tục đầu tư hệ thống máy móc thiết bị hiện đại, vươn lên quy mô sản xuất lớn không chỉ đáp ứng tốt thị trường trong nước mà còn vươn ra thế giới.

HTX nông nghiệp điều hữu cơ Trảng Cỏ Bù Lạch (xã Thọ Sơn) đã có bước tiến đột phá trong việc tạo giá trị gia tăng cho những vườn điều già cỗi cho hiệu quả kinh tế thấp. Khai thác lợi thế bà con dân tộc thiểu số vốn có tập quán canh tác đơn giản, hầu như không chăm bón nhiều mà để cây sinh trưởng tự nhiên, HTX tiên phong chuyển đổi canh tác theo hướng sản xuất sạch, hữu cơ. Đây cũng là thuận lợi để HTX triển khai mô hình trồng rau nhíp (món ăn đặc trưng gắn bó lâu đời với người dân tộc) xen canh trong vườn điều.

Bà Thị Khưi, Giám đốc HTX nông nghiệp điều hữu cơ Trảng Cỏ Bù Lạch cho hay: Trồng rau nhíp xen canh trong vườn điều tạo sinh kế cho cộng đồng dân tộc Xtiêng, M’nông... tại địa phương. Các xã viên trồng rau nhíp xen canh dưới tán cây điều vừa góp phần tăng thu nhập vừa bảo tồn được diện tích điều - loại cây trồng chủ lực của địa phương. Rau nhíp không chỉ là món ăn ngon, đặc sắc mà còn là một loại cây thuốc quý có nhiều công dụng hỗ trợ sức khỏe, phù hợp với xu hướng chuộng thực phẩm sạch của người tiêu dùng hiện nay. Nhận thấy giá trị kinh tế cao của loại rau rừng này, HTX đã nhân rộng diện tích, từng bước đưa rau nhíp thành sản phẩm hàng hóa gắn với thị trường. Hiện HTX đang cung cấp khoảng 16 tấn rau nhíp/năm vào hệ thống các nhà hàng, cửa hàng thực phẩm an toàn tại nhiều tỉnh, thành trong cả nước với giá cao. HTX làm OCOP cho sản phẩm rau nhíp nhằm xây dựng thương hiệu đặc sản rau hữu cơ, truy xuất được nguồn gốc, hướng đến thị trường xuất khẩu.

Nông dân là trung tâm chuyển đổi số

Hiện nay, các nước nhập khẩu nông sản đều yêu cầu chặt chẽ về truy xuất nguồn gốc nông sản, đặc biệt là phải minh bạch về quy trình canh tác. Theo đó, yêu cầu số hóa từ vườn trồng rất cần thiết. Đẩy mạnh CĐS, ứng dụng AI (trí tuệ nhân tạo) mở ra hướng sản xuất nông nghiệp chính xác, minh bạch từ quản lý vùng trồng đến truy xuất nguồn gốc, tiêu thụ nông sản. Trong đó, nông dân là hạt nhân trong CĐS cũng như trong xây dựng chuỗi liên kết bền vững.

Queen Farm Việt Nam (xã Phước Sơn) là trang trại tiên phong ứng dụng công nghệ cao, CĐS để xây dựng vùng chuyên canh sầu riêng xuất khẩu. Trang trại có quy mô 55ha trồng sầu riêng, cung cấp ra thị trường hàng trăm tấn sầu riêng mỗi năm với chất lượng đạt tiêu chuẩn xuất khẩu vào những thị trường khó tính.

Ông Nguyễn Thế Tùng, Chủ tịch HĐQT, Tổng Giám đốc Queen Farm Việt Nam cho biết: “Chúng tôi lập hồ sơ cho từng cây sầu riêng. Trong đó, công nhân chăm sóc phải ghi nhật ký canh tác điện tử, cập nhật hằng ngày thông tin về quy trình chăm sóc, cây trồng được bón phân gì, thuốc gì, liều lượng sử dụng từng loại vật tư nông nghiệp… Nhờ đó, từ công nhân đến chủ trang trạng đều nắm rõ sức khỏe từng cây trồng cụ thể, biết rõ những cây nào kém hơn hoặc bị bệnh để có chế độ chăm sóc đặc biệt đến khi cây phục hồi. Công nghệ cao được ứng dụng đồng bộ từ khâu chăm sóc cây trồng đến quản lý vận hành trang trại, quản lý chất lượng nông sản”.

Chia sẻ câu chuyện hỗ trợ nông dân Đồng Nai CĐS trong xây dựng chuỗi liên kết nông sản xuất khẩu, ông Wilson Lieu, Viện trưởng Viện Ứng dụng AI và phát triển nhân lực số trực thuộc Hội Khoa học phát triển nguồn nhân lực - nhân tài Việt Nam nhấn mạnh: Để CĐS trong nông nghiệp, điều đầu tiên và quan trọng nhất là con người triển khai. Để CĐS phải từ HTX và mỗi nông dân phải biết ứng dụng. Chúng tôi sẽ hỗ trợ nông dân ứng dụng AI để họ làm việc nhẹ nhàng hơn; từ đó xây dựng năng lực vận hành CĐS cho toàn chuỗi giá trị nông sản.

Bình Nguyên - Khánh Minh

Bài cuối: Vào bếp ăn toàn cầu