Đưa nông sản vươn xa

Thành viên HTX Sản xuất chè an toàn Long Cốc thu hái chè tại vùng nguyên liệu của HTX.

Liên kết theo chuỗi sản xuất

Không chỉ cung cấp vật tư và dịch vụ đầu vào, nhiều HTX đã đứng ra tổ chức vùng nguyên liệu, hướng dẫn kỹ thuật, kiểm soát chất lượng, chế biến, kết nối tiêu thụ. Nhờ đó, nông dân không còn đơn độc trong vòng quay “tự sản xuất, tự tìm đầu ra”.

HTX Sản xuất chè an toàn Long Cốc là một ví dụ. Thành lập năm 2018, HTX hiện liên kết vùng nguyên liệu gần 40ha, trong đó, 15ha đạt chuẩn VietGAP, mỗi năm cung ứng khoảng 10 tấn chè thành phẩm. Sản xuất theo quy trình thống nhất, đầu tư chế biến, bao bì và tem truy xuất đã giúp HTX có 4 sản phẩm OCOP cấp tỉnh. Cùng với việc tiêu thụ theo các kênh truyền thống, sản phẩm còn được giới thiệu tại điểm du lịch đồi chè Long Cốc, gắn với hoạt động tham quan, trải nghiệm và thưởng trà.

Với HTX Nấm Tam Đảo, động lực tăng trưởng đến từ khoa học, công nghệ và chuyển đổi số. Từ nấm bào ngư, nấm linh chi, HTX phát triển thêm các sản phẩm chế biến sâu từ đông trùng hạ thảo; liên kết hơn 130 hộ trong và ngoài tỉnh, hỗ trợ giống, kỹ thuật, bao tiêu sản phẩm. Website, mạng xã hội, sàn thương mại điện tử cùng hệ thống siêu thị, điểm bán OCOP giúp đơn vị mở rộng thị trường. Nhờ đó, HTX chủ động nguyên liệu, đồng thời tạo thêm sinh kế cho người dân, nhất là tại khu vực miền núi. Ông Nguyễn Quốc Huy, Giám đốc HTX cho biết: Chuyển đổi số giúp đơn vị bán hàng hiệu quả hơn, kết nối nông dân và quảng bá nông sản sạch. Năm 2025, HTX đạt doanh thu trên 5 tỷ đồng, lợi nhuận khoảng 2 tỷ đồng.

Có ngành hàng và hướng đi khác nhau nhưng cả 2 mô hình trên đều cho thấy vai trò điều phối của HTX trong chuỗi sản xuất. Người dân được tham gia một quy trình có hướng dẫn kỹ thuật và đầu ra cụ thể, thay vì tự sản xuất rồi tự tìm nơi tiêu thụ. Đến hết năm 2025, toàn tỉnh có 803 HTX nông nghiệp hoạt động, thu hút khoảng 129.300 thành viên, tạo việc làm thường xuyên cho 20.600 lao động. Doanh thu bình quân của mỗi HTX ước đạt 1,715 tỷ đồng/năm, lợi nhuận bình quân khoảng 244 triệu đồng. Trong đó, 135 HTX đã liên kết với doanh nghiệp theo chuỗi giá trị và 127 HTX ứng dụng công nghệ cao.

Mở đường cho nông sản vươn xa

Muốn sản phẩm vào siêu thị, chuỗi phân phối hoặc hướng đến xuất khẩu, nông sản phải đáp ứng yêu cầu ngày càng cao về chất lượng, an toàn thực phẩm và nguồn gốc. Từ năm 2021 đến nay, nhiều HTX trong tỉnh đã được hỗ trợ áp dụng VietGAP, GlobalGAP, sản xuất hữu cơ và xây dựng mã số vùng trồng. Riêng khu vực Hòa Bình có 37 HTX được hỗ trợ tư vấn, chứng nhận chất lượng; 43 HTX, tổ hợp tác được hỗ trợ hoàn thiện tiêu chuẩn sản phẩm. Cơ quan chức năng đã cấp 21 mã số vùng trồng phục vụ xuất khẩu và 23 mã số vùng trồng phục vụ thị trường trong nước.

Cùng với chuẩn hóa vùng nguyên liệu, các HTX từng bước đầu tư chế biến và bảo quản. 26 HTX khu vực Hòa Bình được hỗ trợ hơn 25 tỷ đồng xây dựng nhà xưởng, dây chuyền chế biến, kho lạnh và điểm thu gom. Các HTX khu vực Phú Thọ, Vĩnh Phúc được hỗ trợ nhà màng, hệ thống tưới, thiết bị sơ chế và đóng gói, giảm áp lực tiêu thụ nông sản chính vụ và kéo dài thời gian cung ứng.

Cùng với chất lượng, nhận diện sản phẩm ngày càng được chú trọng. Toàn tỉnh hiện có xấp xỉ 700 sản phẩm OCOP, gồm 6 sản phẩm 5 sao và hơn 100 sản phẩm 4 sao. Giai đoạn 2021 - 2025, địa phương đã bố trí hơn 16,1 tỷ đồng hỗ trợ 31 HTX chuẩn hóa chất lượng, hoàn thiện bao bì, nhãn mác và nâng hạng sản phẩm.

Theo ông Trần Văn Tú - Chủ tịch Liên minh HTX tỉnh, 5 năm qua, có 889 lượt HTX được hỗ trợ xúc tiến thương mại với tổng kinh phí hơn 22 tỷ đồng; 17 HTX được hỗ trợ liên kết sản xuất và tiêu thụ nông sản. Qua hội chợ, triển lãm, chương trình kết nối cung - cầu và giới thiệu sản phẩm OCOP, các HTX có điều kiện gặp gỡ doanh nghiệp phân phối, tìm hiểu yêu cầu của từng kênh bán hàng và điều chỉnh sản phẩm phù hợp.

Những nỗ lực của các HTX đã mở thêm cánh cửa xuất khẩu. Năm 2025, HTX Nông nghiệp Đại Đồng duy trì hơn 31ha bưởi Diễn có mã số vùng trồng, sản lượng khoảng 800 tấn; trong đó, 35 tấn được xuất sang EU qua liên kết với doanh nghiệp. Quý I/2026, kim ngạch xuất khẩu nông sản toàn tỉnh đạt trên 347 tỷ đồng. Chè, măng, rau củ chế biến, cam, bưởi, quế và gia vị đã đến EU, Anh, Nhật Bản, Hàn Quốc, Mỹ và Trung Đông. Dù vậy, tỷ lệ HTX liên kết theo chuỗi giá trị mới đạt khoảng 16,8%; tỷ lệ ứng dụng công nghệ cao khoảng 15,8%. Thiếu vốn, hạ tầng chế biến, nhân lực quản lý và thị trường ổn định vẫn là những điểm nghẽn lớn. Vì thế, chính sách hỗ trợ cần ưu tiên các HTX có vùng nguyên liệu, phương án sản xuất khả thi và hợp đồng tiêu thụ rõ ràng.

Đến năm 2030, tỉnh đặt mục tiêu có 155 HTX nông nghiệp liên kết với doanh nghiệp, 145 HTX ứng dụng công nghệ cao; doanh thu và lợi nhuận bình quân tăng 8-10% mỗi năm. Khi đủ năng lực kiểm soát chất lượng, chế biến và bảo đảm nguồn hàng, HTX sẽ trở thành mắt xích quan trọng đưa nông sản Phú Thọ vươn xa.