Đưa sông Hồng trở thành biểu tượng phát triển mới của Thủ đô

Tổ chức không gian tích hợp giữa đô thị, lịch sử và đời sống cộng đồng

Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội vừa tiến hành tổ chức Tọa đàm trực tuyến với chủ đề “Sông Hồng - Biểu tượng phát triển mới của Thủ đô”, với sự tham gia của các chuyên gia, nhà khoa học, kiến trúc sư trong nhiều lĩnh vực. Tọa đàm tập trung phân tích những cơ hội, yêu cầu đặt ra khi Hà Nội hướng tới đưa sông Hồng từ một ranh giới tự nhiên trở thành trục không gian trung tâm, gắn phát triển đô thị với an toàn phòng, chống lũ, bảo vệ hệ sinh thái, gìn giữ bản sắc văn hóa và nâng cao chất lượng sống của người dân.

Phát biểu đề dẫn tọa đàm, Phó Giám đốc Thường trực Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội Nguyễn Minh Đức nhấn mạnh, trong lịch sử hình thành và phát triển của Thăng Long - Hà Nội, sông Hồng đã bồi đắp nên những vùng đất, tạo lập nhiều xóm làng, bến bãi, không gian giao thương và các lớp trầm tích văn hóa đặc biệt của Thủ đô. Từ dòng sông, Hà Nội đã hình thành, phát triển và mở rộng qua nhiều thế kỷ. Việc Hà Nội nghiên cứu Điều chỉnh tổng thể Quy hoạch phân khu đô thị sông Hồng, tỷ lệ 1/5000, không đơn thuần là điều chỉnh một đồ án quy hoạch, mà là sự thay đổi trong cách nhìn nhận vị trí của dòng sông đối với cấu trúc phát triển của Thủ đô.

Phó Giám đốc Thường trực Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội Nguyễn Minh Đức phát biểu tại tọa đàm. Ảnh: Quang Thái

Đây là bước chuyển từ tư duy coi sông Hồng chủ yếu như một ranh giới tự nhiên sang xác lập dòng sông là trục không gian trung tâm; từ đô thị “quay lưng ra sông” sang “quay mặt vào sông”; từ khai thác không gian đơn thuần sang tổ chức một không gian tích hợp giữa đô thị, sinh thái, văn hóa, lịch sử và đời sống cộng đồng.

Theo ông Nguyễn Minh Đức, với trách nhiệm của cơ quan báo chí Thủ đô, Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội mong muốn tọa đàm không chỉ cung cấp thông tin về quy hoạch mà trở thành diễn đàn trao đổi chuyên môn, nơi những cơ hội được nhận diện đầy đủ, những thách thức được nhìn nhận thẳng thắn và các vấn đề đặt ra từ thực tiễn được phân tích trên cơ sở khoa học.

Tại tọa đàm, các chuyên gia tập trung trao đổi về quá trình thay đổi tư duy quy hoạch sông Hồng, yêu cầu bảo đảm an toàn phòng, chống lũ, tổ chức không gian đô thị, cảnh quan và tăng khả năng kết nối người dân với dòng sông.

Quang cảnh buổi toạ đàm. Ảnh: Quang Thái

Các ý kiến tại tọa đàm cho rằng, tư duy quy hoạch không gian sông Hồng đang có bước chuyển quan trọng: từ một hành lang xanh, không gian cảnh quan trở thành trục chiến lược, trục phát triển quan trọng của Thủ đô. Đây không đơn thuần là sự thay đổi về tổ chức không gian, mà còn mở ra dư địa phát triển mới, tạo động lực tái cấu trúc đô thị hai bên sông. Tuy nhiên, khai thác tiềm năng sông Hồng phải được đặt trên nền tảng bảo đảm an toàn phòng, chống lũ. Không gian bãi sông, bãi giữa, hệ thống cây xanh và các khu vực có khả năng thấm, chứa nước cần được nhìn nhận như một bộ phận hữu cơ của dòng sông, thay vì chỉ là quỹ đất dành cho phát triển đô thị. Việc xác định mật độ xây dựng, bố trí công trình, hạ tầng giao thông phải được tính toán đồng bộ với khả năng thoát lũ, phân bố dòng chảy và những biến động ngày càng rõ nét của điều kiện tự nhiên.

Các ý kiến đặc biệt nhấn mạnh yêu cầu tổ chức không gian theo mức độ an toàn. Theo đó, từ lòng sông chính đến vùng thường xuyên ngập, vùng ít ngập và khu vực đô thị cần có những phương thức khai thác khác nhau. Những khu vực thấp có thể ưu tiên bảo tồn tự nhiên, cây xanh thích ứng với lũ; vùng ít ngập hơn có thể bố trí nông nghiệp, công viên, vui chơi, giải trí với mật độ công trình phù hợp. Cách tiếp cận này vừa tạo dư địa phát triển, vừa bảo đảm khả năng thích ứng lâu dài của đô thị ven sông.

Xây dựng các hành lang kết nối giữa văn hóa và cảnh quan

Một vấn đề được nhiều ý kiến quan tâm là tổ chức giao thông và khả năng tiếp cận sông Hồng. Việc hình thành các tuyến giao thông mới cần tránh tạo thêm những “bức tường” ngăn cách đô thị phía trong đê với dòng sông. Thay vào đó, cần xây dựng các hành lang kết nối, kết hợp hợp lý giao thông công cộng, phương tiện cơ giới nhẹ, xe đạp và đi bộ, qua đó đưa người dân đến gần hơn với không gian mặt nước.

Theo các ý kiến tại tọa đàm, mục tiêu “quay mặt ra sông” vì thế không nên chỉ được hiểu theo nghĩa kiến trúc, với những công trình hướng ra mặt nước. Điều quan trọng hơn là người dân có thể tiếp cận dòng sông, sinh hoạt, vui chơi, trải nghiệm không gian văn hóa, cảnh quan và trực tiếp thụ hưởng những giá trị mà quá trình phát triển mang lại.

Các ý kiến cũng cho rằng, sông Hồng không chỉ là một thực thể tự nhiên mà còn là không gian kết tinh những lớp trầm tích lịch sử, văn hóa của Thăng Long - Hà Nội. Vì vậy, tái cấu trúc không gian hai bên sông phải giải quyết hài hòa mối quan hệ giữa bảo tồn và phát triển; tránh cách tiếp cận cực đoan, hoặc đóng băng những giá trị cũ, hoặc phát triển mới bằng mọi giá.

Các đại biểu tham dự toạ đàm. Ảnh: Quang Thái

Đặc biệt, đối với hệ thống làng cổ, làng nghề ven sông, di sản không chỉ nằm ở đình, chùa hay từng công trình kiến trúc riêng lẻ, mà là cả một “hệ sinh thái” bao gồm không gian cư trú, nghề truyền thống, sinh kế, tập quán và quan hệ cộng đồng. Bởi vậy, quá trình tái thiết cần giữ được “chất” riêng của những làng ven sông, đồng thời tạo điều kiện để các giá trị truyền thống được chuyển hóa thành nguồn lực văn hóa, du lịch và kinh tế của không gian đô thị mới.

Từ những góc nhìn khác nhau, các ý kiến tại tọa đàm cùng gặp nhau ở yêu cầu về sự hài hòa, đó là hài hòa giữa con người với thiên nhiên; giữa phát triển hiện đại với gìn giữ giá trị truyền thống; giữa không gian đô thị mới với cấu trúc của một đô thị nghìn năm bên sông Hồng; giữa yêu cầu phát triển với quyền lợi, sinh kế và chất lượng sống của người dân.

Phát biểu bế mạc tọa đàm, Phó Giám đốc Thường trực Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội Nguyễn Minh Đức trân trọng cảm ơn các chuyên gia, nhà khoa học đã dành nhiều tâm huyết, đóng góp những ý kiến sâu sắc từ những góc nhìn quy hoạch, kiến trúc, thủy lợi, văn hóa, lịch sử và đời sống xã hội.

“Các ý kiến tại tọa đàm tập trung vào 4 chủ đề lớn: Đưa sông Hồng trở thành trục không gian trung tâm của Thủ đô; phát triển gắn với an toàn, sinh thái và phòng, chống lũ; kiến tạo đô thị mới gắn với bảo tồn, phát huy các giá trị lịch sử, văn hóa và bản sắc; giải quyết hài hòa chỉnh trang, giải phóng mặt bằng, tái định cư, bảo đảm sinh kế và chất lượng sống của người dân”, ông Nguyễn Minh Đức nhấn mạnh.

Theo ông Nguyễn Minh Đức, hiện thực hóa tầm nhìn lớn đối với sông Hồng đòi hỏi cách tiếp cận tổng thể, khoa học và sự phối hợp của nhiều lĩnh vực. Đặc biệt, những định hướng lớn chỉ thực sự có ý nghĩa khi được cụ thể hóa trong thực tiễn và nhận được sự đồng thuận của người dân.