Đưa thông tin giả có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự

Liên tiếp các vụ đăng tin sai sự thật

Mới đây, Công an xã An Khánh xử phạt một trường hợp đăng tải thông tin sai sự thật trên mạng xã hội, gây hoang mang dư luận. Theo đó, qua công tác nắm tình hình trên không gian mạng, Công an xã An Khánh phát hiện một tài khoản Facebook có tên T.N đăng tải trên mạng xã hội với nội dung "cả làng sẽ thu hồi hết đất nông nghiệp".

Đây là thông tin chưa được kiểm chứng, gây hoang mang dư luận. Công an xã An Khánh đã cử cán bộ vào cuộc xác minh và làm rõ sự việc. Tại cơ quan Công an, người này đã thừa nhận hành vi của mình và cho biết, toàn bộ nội dung đăng tải trên là không đúng sự thật, do bản thân tự nghĩ ra. Sau khi củng cố hồ sơ, Công an xã An Khánh đã ra quyết định xử phạt hành chính đối với N.T.N số tiền 7,5 triệu đồng và yêu cầu gỡ bỏ thông tin sai sự thật đã đăng tải.

N.T.N làm việc với Công an xã An Khánh. Ảnh: Cơ quan chức năng

Tương tự, Công an phường Chương Mỹ cũng vừa ra quyết định xử phạt vi phạm hành chính đối với 1 trường hợp về hành vi cung cấp, chia sẻ thông tin giả mạo, thông tin sai sự thật, xuyên tạc, vu khống, xúc phạm uy tín của cơ quan, tổ chức, danh dự, nhân phẩm của cá nhân.

Thời gian qua, Công an thành phố Hà Nội điều tra, xử lý nhiều vụ án, vụ việc liên quan đến vệ sinh an toàn thực phẩm. Trong đó có vụ việc Công ty TNHH Thực phẩm Cường Phát bị phát hiện cung cấp thịt lợn nhiễm bệnh tả lợn châu Phi cho một số trường học trên địa bàn thành phố, gây bức xúc trong dư luận. Tuy nhiên, khi các cơ quan chức năng chưa có kết luận chính thức đầy đủ, một số cá nhân đã đăng tải, chia sẻ thông tin sai sự thật, chưa được kiểm chứng, gây hoang mang trong dư luận và ảnh hưởng đến tình hình an ninh, trật tự trên địa bàn.

Qua công tác nắm tình hình trên không gian mạng, Công an phường Chương Mỹ đã kịp thời phát hiện và lập hồ sơ xử phạt vi phạm hành chính đối với trường hợp T.Đ.Q (sinh năm 2008, trú tại phường Chương Mỹ, Hà Nội). Người này đã sử dụng tài khoản Facebook cá nhân đăng tải bài viết có nội dung sai sự thật, chưa được kiểm chứng liên quan đến vụ việc nêu trên.

Hành vi của T.Đ.Q vi phạm điểm a, khoản 1, Điều 101 Nghị định số 15/2020/NĐ-CP ngày 3-2-2020 của Chính phủ (sửa đổi, bổ sung tại Nghị định số 14/2022/NĐ-CP ngày 27-1-2022), mức phạt áp dụng là 7,5 triệu đồng.

Anh T.Đ.Q tại Công an phường Chương Mỹ. Ảnh: Cơ quan chức năng

Tiến sĩ, luật sư Đặng Văn Cường, Trưởng Văn phòng Luật sư Chính Pháp, Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội cho biết: Hiến pháp và Pháp luật Việt Nam ghi nhận bảo đảm và bảo vệ quyền tự do ngôn luận của công dân, tự do bày tỏ quan điểm, thái độ của mình đối với các vấn đề xã hội. Tuy nhiên pháp luật nghiêm cấm hành vi đăng tải các thông tin giả mạo, bịa đặt, xuyên tạc, vu khống, xúc phạm danh dự nhân phẩm của người khác hoặc những thông tin có tính chất tuyên truyền chống phá Nhà nước, xâm phạm đến lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của các tổ chức, cá nhân.

Cụ thể, Điều 7 Luật An ninh mạng quy định các hành vi bị cấm trên không gian mạng như đăng tải, phát tán thông tin có nội dung: Tuyên truyền chống Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam; xuyên tạc lịch sử, phủ nhận thành tựu cách mạng, phá hoại khối đại đoàn kết toàn dân tộc, xúc phạm tôn giáo, phân biệt đối xử về giới, phân biệt chúng tộc; bịa đặt, vu khống, thông tin sai sự thật, xâm phạm nhân phẩm, danh dự, uy tín của người khác hoặc gây thiệt hại đến quyên và lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân khác; thông tin bịa đặt, sai sự thật về sản phẩm, hàng hóa, tiền, trái phiếu, tín phiếu, công trái, séc và các loại giấy tờ có giá khác; thông tin bịa đặt, sai sự thật trong lĩnh vực tài chính, ngân hàng, thương mại điện tử, kinh doanh theo phương thức đa cấp, chứng khoán...

Nơi thực hiện hành vi đăng tải những thông tin hình ảnh vi phạm điều cấm của pháp luật trên không gian mạng sẽ phải chịu chế tài của pháp luật. Tùy vào tính chất, mức độ của hành vi vi phạm, tùy thuộc vào hậu quả xảy ra mà người thực hiện hành vi đăng tải những thông tin, chia sẻ những hình ảnh sai sự thật, vi phạm điều cấm của pháp luật trên không gian mạng sẽ bị xử phạt vi phạm hành chính hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

Theo khoản 1 Điều 101 Nghị định 15/2020/NĐ-CP, mức xử phạt dành cho hành vi chia sẻ thông tin sai sự thật lên mạng xã hội được quy định cụ thể như sau:

Phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng đối với hành vi lợi dụng mạng xã hội để: cung cấp, chia sẻ thông tin giả mạo, thông tin sai sự thật, xuyên tạc, vu khống, xúc phạm uy tín của cơ quan, tổ chức, danh dự, nhân phẩm của cá nhân; cung cấp, chia sẻ thông tin cổ súy các hủ tục, mê tín, dị đoan, dâm ô, đồi trụy, không phù hợp với thuần phong, mỹ tục của dân tộc; cung cấp, chia sẻ thông tin miêu tả tỉ mỉ hành động chém, giết, tai nạn, kinh dị, rùng rợn; cung cấp, chia sẻ thông tin bịa đặt, gây hoang mang trong nhân dân, kích động bạo lực, tội ác, tệ nạn xã hội, đánh bạc hoặc phục vụ đánh bạc; cung cấp, chia sẻ các tác phẩm báo chí, văn học, nghệ thuật, xuất bản phẩm mà không được sự đồng ý của chủ thể quyền sở hữu trí tuệ hoặc chưa được phép lưu hành hoặc đã có quyết định cấm lưu hành hoặc tịch thu; quảng cáo, tuyên truyền, chia sẻ thông tin về hàng hóa, dịch vụ bị cấm; cung cấp, chia sẻ hình ảnh bản đồ Việt Nam nhưng không thể hiện hoặc thể hiện không đúng chủ quyền quốc gia...

Khoản 2 Điều 101 Nghị định số 15/2020/NĐ-CP quy định: Phạt tiền từ 20.000.000 đồng đến 30.000.000 đồng đối với hành vi tiết lộ thông tin thuộc danh mục bí mật nhà nước, bí mật đời tư của cá nhân và bí mật khác mà chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự.

Trong trường hợp hành vi là xâm phạm an ninh quốc gia hoặc đến mức được xác định là nguy hiểm cho xã hội thì sẽ bị xử lý hình sự về các tội "Xâm phạm an ninh lãnh thổ", Điều 111; "Lợi dụng các quyền tự do dân chủ", Điều 331; "Đưa hoặc sử dụng trái phép thông tin mạng máy tính, mạng viễn thông", Điều 288; “Truyền bá văn hóa phẩm đồi trụy”, Điều 326 Bộ luật Hình sự, hoặc các tội danh khác tùy thuộc vào hành vi và hậu quả cụ thể.

Tiến sĩ, luật sư Đặng Văn Cường, Trưởng Văn phòng Luật sư Chính Pháp, Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội. Ảnh: NVCC

Hành vi đăng tải thông tin sai sự thật vẫn tiếp diễn?

Theo Tiến sĩ, luật sư Đặng Văn Cường, thời gian qua, mặc dù nhiều người đã bị xử phạt vi phạm hành chính, thậm chí bị truy cứu trách nhiệm hình sự nhưng những hành vi vi phạm pháp luật về việc đưa thông tin giả mạo, những thông tin bị cấm lên mạng xã hội vẫn diễn biến phức tạp.

“Có nhiều nguyên nhân dẫn đến hành vi vi phạm, trong đó có việc thiếu hiểu biết pháp luật. Một số người coi mạng xã hội là không gian riêng của mình, không nhận thức được việc đăng tải thông tin trên mạng xã hội phải tuân thủ các chuẩn mực pháp luật, không làm tổn hại đến lợi ích nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của các chủ thể khác, dẫn đến tự do đăng tải những thông tin bị cấm.

Bên cạnh đó, nhiều đối tượng thể hiện sự coi thường pháp luật. Xuất phát từ mâu thuẫn cá nhân hoặc từ nhận thức không đúng, ích kỷ cá nhân mà nhiều người đã sử dụng mạng xã hội như một công cụ để tấn công người khác, sẵn sàng dùng những lời lẽ thô tục, bạo lực để xúc phạm danh dự, nhân phẩm của người khác; sẵn sàng chia sẻ, bình luận những thông tin tiêu cực, xâm phạm đến lợi ích của nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của các tổ chức, cá nhân”, Tiến sĩ, luật sư Đặng Văn Cường phân tích.

Cũng theo luật sư, đặc điểm của mạng xã hội là giao tiếp gián tiếp, có thể ẩn danh nên không ít người sử dụng mạng xã hội đã sử dụng tài khoản ảo, nick ảo để chia sẻ những thông tin bị cấm, tấn công người khác trên không gian mạng, thậm chí thực hiện các hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản. Tuy nhiên, dù mạng xã hội là ảo nhưng hậu quả, hệ lụy là thật và không ít người đã bị cơ quan chức năng phát hiện, xử lý nghiêm.

Ngoài ra, đặc điểm nổi bật của mạng xã hội là thu hút sự hiếu kỳ. Những thông tin lạ, độc, dị... thường dễ thu hút người xem. Nhiều người đã thực hiện các hành vi vi phạm pháp luật, đăng tải các thông tin bị cấm như dâm ô, đồi trụy, những thông tin về đánh bạc hoặc các thông tin giả mạo lên mạng xã hội nhằm mục đích trở nên nổi tiếng, có nhiều người theo dõi, có độ nhận diện cao, thu hút được lượng lớn tương tác, giúp thuận lợi cho hoạt động bán hàng online.

Các thế lực thù địch cũng lợi dụng mạng xã hội như một công cụ để tuyên truyền chống phá Đảng, Nhà nước ta, xâm phạm an ninh quốc gia, gây ra những nhiễu loạn trên mạng xã hội.

“Đặc điểm của mạng xã hội là hậu kiểm, không kiểm soát nội dung trước khi đăng, trong khi đó pháp luật chưa hoàn thiện, chưa gắn trách nhiệm cụ thể trực tiếp, trách nhiệm sớm đối với các đơn vị viễn thông, các đơn vị cung cấp dịch vụ mạng xã hội nên việc tra soát, quét các thông tin vi phạm tiêu chuẩn cộng đồng chậm trễ dẫn đến nhiều tin giả xuất hiện mà không được phát hiện kịp thời, không được ngăn chặn gỡ bỏ”, Tiến sĩ, luật sư Đặng Văn Cường cho biết thêm.

Làm gì để “xóa sổ” vấn nạn đăng thông tin giả?

Tiến sĩ, luật sư Đặng Văn Cường cho rằng, để kiểm soát tin giả trên mạng xã hội, đảm bảo an ninh an toàn mạng thì cần phải áp dụng đồng bộ các giải pháp về chính sách, pháp luật, kỹ thuật và gia tăng mức chế tài xử phạt.

Vấn đề đầu tiên, cần phải hoàn thiện chính sách pháp luật có liên quan đến công nghệ thông tin, các hoạt động trên không gian mạng. Những hành vi vi phạm pháp luật trên không gian mạng cần phải tăng mức chế tài như: hành vi xâm phạm lĩnh vực công nghệ thông tin, mạng viễn thông; hành vi trái phép liên quan đến hoạt động kinh doanh, giao dịch tiền ảo, tiền kỹ thuật số, tài sản ảo; hành vi thu thập, sử dụng, khai thác, chuyển nhượng, xử lý dữ liệu cá nhân trái quy định của pháp luật; hành vi lập trình và sử dụng phần mềm trí tuệ nhân tạo để thực hiện tội phạm; hành vi lừa đảo qua sàn giao dịch ảo; hành vi thao túng dữ liệu mạng xã hội để trục lợi; rửa tiền bằng tiền điện tử; hành vi xâm phạm cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư; hành vi thiết lập hệ thống để cung cấp trái phép dịch vụ phát thanh, truyền hình trên mạng internet;…

Theo luật sư, cần tăng cường lực lượng, nhân lực, phương tiện vật chất kỹ thuật để đảm bảo cho việc kiểm soát, quản lý, xử lý vi phạm trên không gian mạng, trong đó có các hành vi xâm phạm an ninh quốc gia, xâm phạm lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của các tổ chức cá nhân

Sửa đổi Bộ luật Hình sự để hình sự hóa một số hành vi liên quan đến tài sản ảo, tiền ảo, những hình ảnh giả mạo do trí tuệ nhân tạo tạo ra để thực hiện các hành vi trái pháp luật, liên quan đến bảo vệ dữ liệu cá nhân, dữ liệu ngân hàng…

Gắn trách nhiệm cho các đơn vị cung cấp dịch vụ mạng xã hội, các đơn vị viễn thông trong việc sàng lọc thông tin, phát hiện phải ngăn chặn, xử lý đối với các thông tin vi phạm điều cấm của pháp luật trên nền tảng của mình, thuộc phạm vi quản lý của mình.

Tăng cường tuyên truyền phổ biến giáo dục pháp luật để nâng cao trình độ nhận thức, ý thức chấp hành pháp luật của công dân, răn đe đối với những người nổi tiếng cố ý thực hiện các hành vi vi phạm pháp luật trên không gian mạng.