Đưa thương mại điện tử về xã, tạo động lực tăng trưởng từ cơ sở

Hội nghị Xã thương mại điện tử toàn quốc lần thứ nhất năm 2026 với chủ đề “Công thương đưa thương mại điện tử về xã, bệ phóng tăng trưởng hai con số”. (Ảnh: KIM DUNG)

Chiều 11/11, tại Hà Nội, Bộ Công thương tổ chức Hội nghị Xã thương mại điện tử toàn quốc lần thứ nhất năm 2026 với chủ đề “Công thương đưa thương mại điện tử về xã, bệ phóng tăng trưởng hai con số”.

Hội nghị kết nối trực tuyến tới các Sở Công thương, chính quyền xã, phường tại 34 tỉnh, thành phố, tập trung bàn giải pháp đưa hoạt động kinh doanh trực tuyến đến gần hơn với người dân, nhất là tại khu vực nông thôn.

Thu hẹp khoảng cách phát triển thương mại điện tử giữa các địa phương

Phát biểu tại hội nghị, Thứ trưởng Công thương Nguyễn Việt Sơn nhấn mạnh, đưa thương mại điện tử về xã là một trong những giải pháp cụ thể hóa mục tiêu tăng trưởng kinh tế bình quân từ 10%/năm trở lên trong giai đoạn 2026-2030, đồng thời góp phần thực hiện mục tiêu kinh tế số đạt khoảng 30% GDP theo Nghị quyết Đại hội XIV.

Thứ trưởng Công thương Nguyễn Việt Sơn phát biểu tại hội nghị. (Ảnh: KIM DUNG)

Theo Kế hoạch tổng thể phát triển thương mại điện tử quốc gia giai đoạn 2026-2030, đến năm 2030, cả nước phấn đấu có 60% doanh nghiệp nhỏ và vừa kinh doanh trên nền tảng thương mại điện tử; 60% số xã và đơn vị hành chính tương đương có thương nhân bán hàng hóa hoặc cung ứng dịch vụ trực tuyến. Đáng chú ý, các địa phương ngoài Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh được kỳ vọng đóng góp 50% giá trị giao dịch thương mại điện tử B2C cả nước.

Những mục tiêu này đặt ra yêu cầu thu hẹp khoảng cách phát triển thương mại điện tử giữa các vùng, miền. Năm 2025, quy mô thương mại điện tử Việt Nam đạt khoảng 31 tỷ USD, tăng 25,5%, chiếm khoảng 11% tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng. Tuy nhiên, mức độ phát triển giữa các địa phương còn chênh lệch đáng kể. Theo Chỉ số thương mại điện tử Việt Nam 2026 của Hiệp hội thương mại điện tử Việt Nam, Thành phố Hồ Chí Minh đạt 91,1 điểm, Hà Nội đạt 87,5 điểm, trong khi ba địa phương đứng tiếp theo chỉ đạt từ 17,9 đến 22,3 điểm.

Trình bày tham luận tại hội nghị, Tổng Biên tập Báo Công thương Nguyễn Văn Minh cho biết, qua rà soát cổng thông tin của 3.321 xã, phường, đặc khu, với 2.497 đơn vị có đủ dữ liệu, chỉ có 587 xã có hoạt động thương mại điện tử do chính xã tổ chức; 178 xã (chiếm 7,1%) nêu được kết quả và chỉ 18 xã công khai được số đơn hàng, doanh thu hoặc số hộ kinh doanh trực tuyến.

Ông Nguyễn Văn Minh lưu ý, đây là thông tin do chính quyền các xã công khai, chưa phải số liệu đo lường doanh số chính thức. Tuy nhiên, kết quả rà soát cho thấy việc triển khai thương mại điện tử ở cơ sở vẫn còn khoảng cách lớn giữa chủ trương và thực tiễn.

Ông Nguyễn Văn Minh, Tổng Biên tập Báo Công thương. (Ảnh: KIM DUNG)

Theo ông Nguyễn Văn Minh, muốn phát triển xã thương mại điện tử cần quan tâm những yếu tố nền tảng, gồm một sản phẩm có lợi thế, một người dẫn dắt, một đầu mối chịu trách nhiệm, một điểm hỗ trợ chung và một cơ chế theo dõi kết quả. Đặc biệt, không thể chỉ đánh giá hiệu quả qua số phiên livestream hay đơn hàng trong những ngày đầu ra mắt mà phải nhìn vào khả năng duy trì hoạt động kinh doanh sau hỗ trợ.

Lấy người dân làm trung tâm, lấy hiệu quả kinh tế làm thước đo

Một trong những sáng kiến được giới thiệu tại hội nghị là mô hình “Xã, phường thương mại điện tử” do TikTok Shop phối hợp Cục thương mại điện tử triển khai từ tháng 1/2026.

Theo bà Trần Thị Tân, Giám đốc Trách nhiệm xã hội và Hợp tác chiến lược TikTok Shop, mô hình được xây dựng trên cơ sở nhận diện sáu điểm nghẽn trong hoạt động kinh doanh trực tuyến ở cơ sở, như đào tạo thiếu tính liên tục và thực hành; hộ kinh doanh hoạt động riêng lẻ; thiếu lực lượng hỗ trợ tại chỗ; sản phẩm chưa được chuẩn hóa thông tin, hình ảnh, nguồn gốc; nguồn cung và logistics chưa ổn định.

Điểm đáng chú ý của mô hình là không chỉ hỗ trợ người dân đưa sản phẩm lên sàn hay tổ chức các phiên livestream, mà hướng tới xây dựng nền tảng để người bán có thể tự vận hành và duy trì kinh doanh lâu dài. Trong đó, chính quyền cấp xã chủ động kết nối nguồn lực, lựa chọn sản phẩm đặc trưng; nền tảng thương mại điện tử hỗ trợ nội dung, kỹ năng và công cụ phù hợp với năng lực người bán, điều kiện từng địa phương.

Bà Trần Thị Tân, Giám đốc Trách nhiệm xã hội và Hợp tác chiến lược TikTok Shop. (Ảnh: KIM DUNG)

Thực tế triển khai tại ba địa bàn thí điểm gồm Bình Lư (Lai Châu), Phượng Dực (Hà Nội) và Chợ Lách (Vĩnh Long) cho thấy mô hình có thể điều chỉnh theo lợi thế từng địa phương, từ miến dong, nông sản vùng cao đến cây giống, hoa kiểng và sản phẩm làng nghề.

Tại hội nghị, bà Nguyễn Thị Minh Huyền, Phó Cục trưởng Cục thương mại điện tử, ghi nhận sáng kiến của TikTok Shop đã đạt những kết quả tích cực bước đầu, góp phần trang bị kiến thức, kỹ năng để người dân trực tiếp kinh doanh trực tuyến, tận dụng cơ hội từ kinh tế số. Tuy nhiên, theo bà Nguyễn Thị Minh Huyền, để đạt mục tiêu 60% số xã có thương nhân bán hàng trực tuyến, các địa phương cần chủ động lựa chọn địa bàn, xác định nhóm sản phẩm có lợi thế, khảo sát nhu cầu của người kinh doanh và bố trí đầu mối hỗ trợ tại chỗ. Sở Công thương có trách nhiệm hướng dẫn, kết nối nguồn lực, theo dõi kết quả; các nền tảng và đơn vị dịch vụ hỗ trợ kỹ năng, công cụ, giao nhận và tiếp cận thị trường.

Từ thực tiễn triển khai, các đại biểu cũng chỉ ra những khó khăn cần sớm tháo gỡ, nhất là năng lực vận hành của người bán, chuẩn hóa chất lượng và thông tin sản phẩm, ổn định nguồn cung, chi phí giao nhận chặng đầu tại vùng cao và cơ chế hỗ trợ thường xuyên ở cấp xã.

Bà Nguyễn Thị Minh Huyền, Phó Cục trưởng Cục thương mại điện tử. (Ảnh: KIM DUNG)

Kết luận hội nghị, Thứ trưởng Nguyễn Việt Sơn đề nghị các Sở Công thương đưa thương mại điện tử vào kịch bản tăng trưởng của tỉnh, tham mưu Ủy ban nhân dân cấp tỉnh xác định số liệu ban đầu theo từng nhóm xã, xây dựng chỉ tiêu, công khai kế hoạch và tổ chức theo dõi, kiểm tra kết quả thực hiện. Đối với chính quyền cấp xã, cần bố trí đầu mối phụ trách, xác định nhiệm vụ hằng năm và báo cáo bằng những chỉ số cụ thể như số hộ đang bán hàng trực tuyến, số đơn hàng, doanh thu có nguồn đối chiếu.

Bộ Công thương cũng giao Cục thương mại điện tử nghiên cứu, hướng dẫn cụ thể việc thống kê xã thương mại điện tử, tiếp tục tổ chức đào tạo đến cấp xã gắn với thực hành; Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước phối hợp chuẩn hóa sản phẩm OCOP cấp xã, truy xuất nguồn gốc và phòng, chống hàng giả mạo danh đặc sản địa phương.

Đối với các nền tảng và doanh nghiệp bưu chính, Thứ trưởng đề nghị công khai biểu phí, lộ trình phí sau ưu đãi, phối hợp với địa phương giảm chi phí giao hàng chặng đầu ở vùng cao, đồng thời cung cấp số liệu tổng hợp theo địa bàn phục vụ công tác quản lý, đánh giá.

Có thể thấy, phát triển xã thương mại điện tử không đơn thuần là mở thêm một kênh bán hàng, mà còn là quá trình thay đổi phương thức sản xuất, phân phối và tiếp cận thị trường của người dân. Muốn vậy, cần chuyển từ hỗ trợ theo từng đợt sang đồng hành thường xuyên, từ đánh giá hoạt động sang đo lường hiệu quả kinh tế thực tế.

Như nhấn mạnh của Thứ trưởng Nguyễn Việt Sơn, thước đo cuối cùng không nằm ở số phiên livestream được tổ chức, mà ở từng xã có thêm bao nhiêu người dân tự bán được hàng, bao nhiêu sản phẩm có đầu ra ổn định và thu nhập người dân tăng lên bao nhiêu. Đây cũng là cơ sở để thương mại điện tử thực sự trở thành động lực tăng trưởng từ cơ sở.