Đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai trong nhà trường: Cần sự chuẩn bị đồng bộ

Ông Đào Xuân Hiếu, Thạc sĩ Kinh Tế tại Oxford Brookes University (Anh), cho rằng sau nhiều năm giảng dạy và hướng dẫn học sinh, sinh viên sử dụng tiếng Anh trong giao tiếp và làm việc, ông nhận thấy đề án đưa tiếng Anh vào trở thành ngôn ngữ thứ hai là chủ trương đúng đắn và cần được đẩy nhanh triển khai.

Tuy nhiên, theo ông Hiếu, quá trình này cũng đặt ra không ít vấn đề cần giải quyết. Trước hết, việc giảng dạy tiếng Anh cần được xây dựng theo một quy trình bài bản, đồng thời phải có đội ngũ giáo viên đủ năng lực và đáp ứng các tiêu chuẩn chuyên môn

Trong khi đó, để đào tạo được lực lượng giáo viên đáp ứng yêu cầu này không phải là việc đơn giản, phải mà cần rất nhiều thời gian và nguồn lực.

Ngoài ra, ông Hiếu cho rằng cần xây dựng khung năng lực riêng cho giáo viên tham gia giảng dạy trong môi trường sử dụng tiếng Anh như ngôn ngữ thứ hai

Theo đó, khung này phải đánh giá được cả năng lực tiếng Anh, kiến thức môn học và năng lực giảng dạy. Khi có chuẩn rõ ràng, chúng ta mới có cơ sở để đào tạo, tuyển dụng, bồi dưỡng và đánh giá giáo viên một cách thống nhất.

Một vấn đề khác được chuyên gia này lưu ý là yêu cầu đầu tư về thiết bị và tài liệu phục vụ việc dạy, học tiếng Anh. Bên cạnh việc chuẩn bị nguồn nhân lực, đặc biệt là đội ngũ giáo viên đáp ứng yêu cầu, cần có sự đầu tư đồng bộ về cơ sở vật chất.

“Đây sẽ là một trong những khó khăn có thể gặp phải trong quá trình triển khai. Ở các thành phố, nơi có điều kiện thuận lợi, việc thực hiện có thể dễ dàng hơn, nhưng với vùng sâu, vùng xa, đây lại là một cái bài toán khó”, ông Hiếu chia sẻ.

Ba vấn đề lớn cần giải quyết

Bà Nguyễn Thị Kim Ngân -Thạc sĩ Giáo dục, Chuyên ngành giáo dục STEM, Đại học Giáo dục Mỹ, đồng thời tham gia cố vấn xây dựng chương trình tiếng Anh tích hợp STEM/STEAM cho nhiều cấp học, cho rằng để đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trên diện rộng cần giải quyết ba vấn đề lớn.

Thứ nhất, là năng lực giáo viên. Đây có lẽ là bài toán khó nhất. Giáo viên muốn dạy một môn học bằng tiếng Anh cần có đủ ba năng lực: tiếng Anh, kiến thức môn học và phương pháp giảng dạy môn học đó bằng tiếng Anh

Ba yếu tố này không thể thay thế cho nhau. Giỏi tiếng Anh chưa có nghĩa là có thể dạy Khoa học hoặc Toán bằng tiếng Anh.

Ngược lại, một giáo viên giỏi Toán hoặc Khoa học nhưng năng lực tiếng Anh hạn chế cũng khó tổ chức một giờ học hiệu quả bằng tiếng Anh.

Quan trọng hơn, giáo viên phải biết cách giúp học sinh vừa hiểu kiến thức, vừa hiểu ngôn ngữ được sử dụng để truyền tải kiến thức đó. Vì vậy, đây không đơn giản là lấy một bài học bằng tiếng Việt rồi chuyển sang tiếng Anh.

Thứ hai, là chúng ta còn thiếu một chương trình và lộ trình thống nhất. Hiện nay Việt Nam đã có chương trình và sách giáo khoa môn Tiếng Anh, nhưng đó là chương trình để dạy tiếng Anh như một môn học.

Nếu xác định tiếng Anh là ngôn ngữ thứ hai, chúng ta cần thêm một chương trình xuyên suốt để trả lời một câu hỏi khác: học sinh sẽ sử dụng tiếng Anh trong học tập như thế nào ở từng giai đoạn?

Chẳng hạn, ở mầm non, trẻ nên được tiếp xúc và sử dụng tiếng Anh ở mức độ nào? Ở tiểu học, từ thời điểm nào có thể bắt đầu đưa tiếng Anh vào một số nội dung của các môn học? Những môn nào nên triển khai trước?

Lên THCS và THPT, tỷ lệ sử dụng tiếng Anh nên tăng ra sao và học sinh cần đạt năng lực gì để có thể học một môn bằng tiếng Anh mà không ảnh hưởng đến việc tiếp thu kiến thức?

"Những câu hỏi này cần được trả lời bằng một chương trình có cơ sở khoa học và một lộ trình chung. Nếu không, mỗi địa phương, mỗi trường, thậm chí mỗi đơn vị cung cấp chương trình sẽ hiểu “tiếng Anh là ngôn ngữ thứ hai” theo một cách khác nhau. Nơi thì tăng tiết tiếng Anh, nơi thuê giáo viên nước ngoài, nơi dạy thêm một số môn bằng tiếng Anh. Làm nhiều chưa chắc đã đồng nghĩa với đi đúng hướng", bà Ngân nói.

Thứ ba, chúng ta chưa có một hệ thống đào tạo và đo lường năng lực giáo viên đủ rõ cho mục tiêu mới này. Khi yêu cầu đối với giáo viên thay đổi thì chuẩn đào tạo cũng phải thay đổi. Không thể chỉ dựa vào một chứng chỉ ngoại ngữ để kết luận một giáo viên đã sẵn sàng dạy môn học bằng tiếng Anh.

“Theo tôi, để chủ trương này thực sự đi vào trường học, trước hết Nhà nước cần xây dựng một chương trình tiếng Anh như ngôn ngữ thứ hai xuyên suốt từ mầm non đến THPT”, bà Ngân chia sẻ.

Chương trình cần xác định rõ mục tiêu của từng cấp học, mức độ sử dụng tiếng Anh, những môn học có thể triển khai bằng tiếng Anh và lộ trình tăng dần theo năng lực của học sinh. Không nhất thiết tất cả các môn đều phải dạy bằng tiếng Anh, cũng không nên triển khai đồng loạt ngay từ đầu. Điều cần thiết là một lộ trình có căn cứ, có thử nghiệm và có đánh giá.

Cùng với xây dựng chương trình dành cho học sinh, cần có một chương trình đào tạo và bồi dưỡng giáo viên tương ứng

Theo đó, việc chuẩn bị đội ngũ giáo viên nên được bắt đầu ngay từ các trường sư phạm. Sinh viên không chỉ cần nâng cao năng lực tiếng Anh mà còn phải được trang bị kiến thức chuyên môn bằng tiếng Anh, đồng thời được đào tạo phương pháp giảng dạy môn học bằng tiếng Anh.

Đối với đội ngũ giáo viên đang công tác, việc bồi dưỡng cần được thực hiện thường xuyên, liên tục và gắn với thực tế giảng dạy thay vì chỉ dừng lại ở những khóa tập huấn ngắn hạn.

Bên cạnh đó cần xây dựng khung năng lực riêng dành cho giáo viên giảng dạy trong môi trường sử dụng tiếng Anh như ngôn ngữ thứ hai.

"Tôi cho rằng đây là một chủ trương đúng, nhưng để đi đến đích, cần nhìn nhận đây là một thay đổi mang tính cả hệ thống của toàn ngành giáo dục, chứ không chỉ là nhiệm vụ của riêng môn Tiếng Anh", Thạc sĩ Ngân cho hay.

Điều quan trọng cuối cùng là thay đổi cách đánh giá hiệu quả học tiếng Anh. Bởi lẽ, theo bà Ngân: “Không nên chỉ đo bằng số năm học, số tiết hay chứng chỉ mà học sinh đạt được.

Điều quan trọng là các em có thể sử dụng tiếng Anh để đọc, tìm hiểu vấn đề, tiếp thu kiến thức mới, trao đổi và trình bày suy nghĩ hay không. Khi đó tiếng Anh mới thực sự trở thành ngôn ngữ thứ hai trong nhà trường”.