'Đưa tiếng Anh vào trường học, cần thiết kế chương trình riêng cho hiệu trưởng'

Theo thông tư quy định về tiêu chuẩn, tiêu chí và đánh giá mức độ thực hiện đề án “Đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học” do Bộ GD-ĐT ban hành, có hiệu lực từ ngày 19/12, Bộ chia việc triển khai thành 3 mức độ. 

Các trường sẽ căn cứ vào bộ tiêu chuẩn, tiêu chí để tự đánh giá mức độ triển khai đề án phù hợp với mục tiêu, điều kiện và lộ trình của nhà trường. Kết quả không được sử dụng làm căn cứ trực tiếp để đánh giá, xếp loại thi đua đối với cơ sở giáo dục.

Không yêu cầu tất cả hiệu trưởng, hiệu phó phải biết tiếng Anh

Đối với yêu cầu về năng lực ngoại ngữ của đội ngũ cán bộ quản lý trường phổ thông, ở mức độ 1 và 2, nhà trường phải có ít nhất một lãnh đạo (hiệu trưởng hoặc hiệu phó) sử dụng được tiếng Anh để làm việc trực tiếp với người nước ngoài. Ở mức độ 3 – mức cao nhất, số lượng này tăng lên ít nhất 2 người.

Giai đoạn 2025-2030, đề án đặt mục tiêu ít nhất 20% cơ sở giáo dục phổ thông trên cả nước đạt mức độ 1; 5% đạt mức độ 2 và 2% đạt mức độ 3.

PGS.TS Nguyễn Việt Khoa, khoa Ngoại ngữ, Đại học Bách khoa Hà Nội, nhìn nhận dù đây không phải là điều kiện bắt buộc với từng hiệu trưởng, hiệu phó, nhưng cũng là thách thức đối với đội ngũ cán bộ quản lý giáo dục.

Theo ông Khoa, nhiều cán bộ quản lý vốn được đào tạo từ các chuyên môn khác nhau, có người đã lâu không sử dụng tiếng Anh hoặc chưa có môi trường giao tiếp quốc tế. Tuy nhiên, khi nhà trường trở thành môi trường sử dụng tiếng Anh, người lãnh đạo cũng cần có khả năng trực tiếp trao đổi, kết nối với các đối tác quốc tế.

“Mục tiêu không phải biến hiệu trưởng, hiệu phó thành những chuyên gia ngôn ngữ, giỏi tiếng Anh học thuật mà là giúp họ sử dụng được tiếng Anh một cách tự tin trong công việc quản lý”, ông Khoa nói.

Chuyên gia cho rằng hiệu trưởng, hiệu phó cũng cần được bồi dưỡng ngoại ngữ. Ảnh: Hoàng Hà

Chuyên gia giáo dục Bùi Khánh Nguyên cho rằng thách thức lớn nhất nằm ở sự chênh lệch về trình độ ngoại ngữ giữa các cán bộ quản lý. Nhiều người trưởng thành và tích lũy kinh nghiệm nghề nghiệp trong bối cảnh ngoại ngữ chưa phải yêu cầu thiết yếu đối với công việc điều hành nhà trường. Vì vậy, việc bắt đầu học lại một ngoại ngữ ở độ tuổi trung niên, trong khi vẫn phải đảm đương khối lượng công việc lớn, là điều không dễ dàng.

Tuy nhiên, ông cũng cho rằng cần phân biệt năng lực giao tiếp tiếng Anh thông thường, năng lực sử dụng tiếng Anh trong công việc quản lý và năng lực tiếp cận tri thức chuyên môn bằng tiếng Anh.

“Với hiệu trưởng, điều quan trọng không nhất thiết là sử dụng tiếng Anh như người bản ngữ mà là đủ khả năng đọc hiểu tài liệu quản trị giáo dục, tiếp cận mô hình trường học tiên tiến, tham gia các chương trình trao đổi và làm việc với chuyên gia, đối tác quốc tế khi cần thiết”, ông Nguyên nói.

Cần chương trình tiếng Anh riêng cho lãnh đạo nhà trường

Để đội ngũ hiệu trưởng, hiệu phó đáp ứng yêu cầu, PGS.TS Nguyễn Việt Khoa cho rằng cần có lộ trình bồi dưỡng bài bản, linh hoạt và sát với nhu cầu công việc, thay vì chỉ tổ chức các khóa học tiếng Anh giao tiếp thông thường.

Theo ông, trước hết, cần khảo sát, phân loại năng lực đầu vào để thiết kế chương trình phù hợp với từng nhóm đối tượng. Ông đề xuất xây dựng chương trình tiếng Anh dành riêng cho lãnh đạo và nhà quản lý giáo dục (English for Educational Leadership and Management).

Nội dung cần tập trung vào những tình huống thực tế như giới thiệu nhà trường, cơ sở vật chất, tiếp đón khách quốc tế, chủ trì hoặc tham gia cuộc họp, trao đổi chuyên môn, thảo luận về hợp tác giáo dục và định hướng phát triển nhà trường.

Theo ông Khoa, quá trình bồi dưỡng có thể triển khai theo ba bước, gồm: khảo sát năng lực và củng cố kiến thức nền tảng; bồi dưỡng chuyên sâu theo tình huống nghề nghiệp; thực hành và đánh giá khả năng giao tiếp thực tế. Các chương trình có thể kéo dài 3-9 tháng, tùy năng lực đầu vào của từng người.

Bên cạnh đó, cần có sự hỗ trợ thực chất từ Bộ GD-ĐT và các Sở GD-ĐT về kinh phí, thời gian học tập, đội ngũ giảng viên và môi trường thực hành. Các nền tảng số và công cụ trí tuệ nhân tạo (AI) cũng có thể được tận dụng để giúp cán bộ quản lý luyện nghe, nói và phản xạ giao tiếp thường xuyên.

Ông Bùi Khánh Nguyên cũng đồng tình với việc cần thiết kế các chương trình bồi dưỡng linh hoạt theo trình độ và nhu cầu thực tế. Chẳng hạn, người mới bắt đầu cần được hỗ trợ từ tiếng Anh căn bản, trong khi người đã có nền tảng có thể học tiếng Anh chuyên ngành giáo dục, quản trị nhà trường và giao tiếp quốc tế. 

Các chương trình nên kết hợp học trực tuyến với thực hành, giúp cán bộ quản lý chủ động học tập mà không ảnh hưởng quá nhiều đến công việc điều hành. AI cũng có thể hỗ trợ cá nhân hóa quá trình học, từ luyện nghe, nói, phản xạ giao tiếp đến dịch thuật và tiếp cận tài liệu chuyên môn.

Ông cũng cho rằng cần xây dựng một hệ thống đánh giá năng lực lãnh đạo toàn diện, trong đó ngoại ngữ là một thành tố quan trọng nhưng không phải thành tố duy nhất. 

“Việc đánh giá cần gắn với khả năng vận dụng thực tế, hiệu quả quản trị và mức độ đóng góp vào sự phát triển của nhà trường, thay vì chỉ dựa vào chứng chỉ hay một ngưỡng điểm ngoại ngữ”, ông Nguyên chia sẻ.