Đề xuất thi lớp 10 chuyên theo khối: Có thể bỏ sót học sinh vượt trội ở một môn?

Dự thảo của Bộ GD&ĐT đề xuất tuyển sinh lớp 10 chuyên theo ba khối Khoa học tự nhiên, Khoa học xã hội và Ngoại ngữ thay vì từng môn đang thu hút nhiều ý kiến trái chiều.

Theo các chuyên gia, đổi mới trường chuyên không thể chỉ bắt đầu và kết thúc ở phương thức tuyển sinh. Điều quan trọng hơn là xác định đúng năng lực cần phát hiện, mục tiêu đào tạo và cơ hội phát triển dành cho học sinh.

Điểm thi chung có thể làm mờ sở trường

Theo dự thảo quy định về tổ chức và hoạt động của trường THPT chuyên, học sinh dự tuyển theo ba khối, sau một học kỳ trải nghiệm mới lựa chọn các môn chuyên sâu.

TS Trần Nam Dũng, Phó Hiệu trưởng Trường Phổ thông Năng khiếu (Đại học Quốc gia TP.HCM), cho rằng phương án này cần được cân nhắc kỹ. Tuyển sinh theo khối có thể khiến học sinh đặc biệt giỏi một môn nhưng không đạt kết quả tốt ở bài thi đánh giá năng lực chung của khối bị mất cơ hội vào trường chuyên.

“Chẳng hạn, học sinh giỏi Vật lý, Hóa học, Sinh học nhưng không đạt kết quả tốt ở bài thi đánh giá năng lực chung của khối Khoa học tự nhiên có thể không trúng tuyển”, ông nói.

Ông cũng lưu ý, sau khi trúng tuyển, học sinh tiếp tục được theo dõi, đánh giá trong học kỳ I lớp 10 để lựa chọn môn chuyên sâu. Điều này có thể tạo ra “một lần tuyển chọn nữa” ngay sau khi các em đã vào trường. Vì vậy, nhà trường phải có tiêu chí đánh giá rõ ràng, theo dõi đủ dài và chuẩn bị tốt phương án tổ chức dạy học.

TS Đặng Minh Tuấn - Giảng viên Đại học Giáo dục (Đại học Quốc gia Hà Nội) cũng cho rằng chúng ta cần xem xét kỹ cách tuyển sinh trường chuyên.

Có những em học đều nhiều môn, rất xuất sắc; cũng có những em đặc biệt giỏi một lĩnh vực, say mê đến mức có thể dành hàng giờ suy nghĩ về một bài toán, một hiện tượng vật lý, một tư liệu lịch sử hay một vấn đề ngôn ngữ. “Đừng để những tài năng như vậy bị bỏ sót chỉ vì các em không giỏi đều tất cả các môn”, ông nói.

Thí sinh dự thi vào lớp 10 chuyên. (Ảnh minh họa)

TS Hoàng Ngọc Vinh, nguyên Vụ trưởng Vụ Giáo dục chuyên nghiệp (Bộ GD&ĐT), đồng tình đề xuất đổi mới quy định tuyển sinh góp phần “nhìn lại sứ mệnh” của trường chuyên trong bối cảnh đất nước đặt ra yêu cầu phát triển nhân tài.

Theo ông, Nghị quyết 71 của Bộ Chính trị yêu cầu đổi mới mô hình trường chuyên, trường năng khiếu để tập trung ươm tạo nhân tài quốc gia, mở rộng các lớp chuyên khối STEM/STEAM. Điều đó đòi hỏi trường chuyên không chỉ tuyển chọn học sinh giỏi và bồi dưỡng thành tích thi cử, mà phải phát hiện, nuôi dưỡng những năng lực khác biệt, giúp học sinh phát triển khả năng sáng tạo và đóng góp cho đất nước.

“Sứ mệnh ấy đòi hỏi trường chuyên vừa bồi dưỡng tài năng chuyên sâu, vừa tạo điều kiện để học sinh vận dụng kiến thức giải quyết những vấn đề vượt ra ngoài phạm vi một môn học. Chương trình đào tạo vì thế cần giúp học sinh đào sâu sở trường, tiếp cận các lĩnh vực có liên quan và tham gia nghiên cứu thực chất”, ông nói.

Tuy nhiên, TS Hoàng Ngọc Vinh lưu ý, tuyển sinh theo khối không đồng nghĩa với từ bỏ bồi dưỡng tài năng chuyên biệt. Vấn đề là chương trình mới có đủ thời gian, giáo viên và điều kiện giúp các em tiến xa theo sở trường hay không. Không nên buộc tất cả vào cùng lộ trình, bất kể năng lực và nhu cầu khác nhau.

Thi theo môn giúp nhận diện năng lực chuyên biệt, nhưng có thể “bỏ sót” những em chưa được ôn luyện theo dạng đề quen thuộc. Thi theo khối có thể đánh giá phạm vi năng lực rộng hơn, song cũng có nguy cơ “làm mờ năng khiếu nổi trội ở một môn” nếu điểm tổng hợp quyết định tất cả.

Đổi mới phải đồng bộ, lộ trình

TS Trần Nam Dũng đề xuất cần tổ chức hội thảo chuyên sâu để thảo luận sâu về phương án đổi mới tuyển sinh trường chuyên. Việc lấy ý kiến không nên chỉ dừng ở hình thức góp ý dự thảo mà cần có sự trao đổi thực chất giữa nhà quản lý, chuyên gia, đại diện trường chuyên và giáo viên trực tiếp giảng dạy.

Theo ông, chỉ nên triển khai khi các bên hiểu rõ phương án, có sự thống nhất và chuẩn bị đầy đủ điều kiện thực hiện. Thay đổi cách tuyển sinh sẽ kéo theo thay đổi về chương trình, phương pháp giảng dạy, tổ chức lớp học và cả cách đánh giá học sinh.

Ở góc độ đánh giá năng khiếu, PGS.TS Phạm Mạnh Hà (Đại học Bách khoa Hà Nội) đặt vấn đề: Một kỳ thi tuyển sinh cần tạo cơ hội để học sinh bộc lộ khả năng gì? Bài thi không nên chỉ kiểm tra mức độ nắm kiến thức và khả năng giải quyết những dạng bài quen thuộc. Bài thi cần có cách đánh giá ghi nhận tư duy, khả năng phát hiện vấn đề và những hướng tiếp cận riêng, kể cả khi học sinh chưa hoàn thành trọn vẹn lời giải.

Từ đó, ông cho rằng việc đổi mới tuyển sinh trường chuyên cần bắt đầu bằng xác định năng lực mà nhà trường muốn phát hiện, sau đó thiết kế đề thi và hướng dẫn chấm phù hợp. “Nếu chỉ thay đổi từ thi theo môn sang thi theo khối mà cách đánh giá vẫn thiên về kết quả và kỹ thuật làm bài, những học sinh có tiềm năng chưa được rèn luyện nhiều vẫn có nguy cơ bị bỏ sót”, ông Hà chia sẻ.

Các chuyên gia cho rằng, đổi mới tuyển sinh trường chuyên cần xem xét kỹ lưỡng, có lộ trình chuyển tiếp để tránh gây bị động cho học sinh, phụ huynh. (Ảnh minh họa)

TS Hoàng Ngọc Vinh cho rằng, muốn biết phương án nào phù hợp hơn, cần nghiên cứu cấu trúc bài thi, đối sánh khả năng nhận diện từng nhóm học sinh. Việc đổi mới phải công bằng với học sinh đang chuẩn bị theo quy định hiện hành. Lộ trình chuyển tiếp cần được công bố rõ ràng, đi cùng sự chuẩn bị về chương trình, giáo viên và điều kiện học chuyên sâu.

Sau cùng, câu hỏi quan trọng không chỉ là học sinh sẽ thi vào trường chuyên theo môn hay theo khối, mà là nhà trường sẽ làm gì để mỗi học sinh có năng lực nổi trội được phát hiện, nuôi dưỡng và phát triển thành tài năng thực sự. Đó mới là thước đo căn bản của một mô hình trường chuyên trong giai đoạn mới.