Đưa 'Tình Daegu' về Cánh đồng 41

Cuộc hành quân tìm diệt bằng trực thăng năm ấy, lính Pắc-chung-hy đã giết 41 người, làm 62 phụ nữ và 25 trẻ em bị thương. Năm ấy (2000), trên chiếc tắc ráng dưới lòng kênh, tôi thật ấn tượng trước hình ảnh chị Du Thị Đông đang ngồi ngoài cầu cao chùi trắng hàng tá xoong nồi bằng mỏm tay cụt cùng cánh tay còn lại của chị. Và cũng thật ấn tượng cách chị Tư đâm xuồng vào cầu ao mừng rỡ reo lên: "Nó, con Bảy Đông đó! Thiệt may là nó có nhà”... 26 năm sau, thật may là chị còn khỏe mạnh, vẫn nhớ ra tôi. Chị mừng rỡ làm cá lóc, nấu canh chua đãi khách thuần thục chỉ bằng một cánh tay. Ngôi nhà chị giờ thay đổi quá nhiều. Đến thăm chị, tôi đi bằng đường xe hơi có định vị. Còn đang lóng ngóng nhìn dòng kênh xưa giờ nước đổ về đầy và rộng hơn, người hàng xóm sốt sắng chỉ đường: "Cô đến nhà người phụ nữ cụt tay hả? Ở đây, qua cây cầu là tới liền, chỗ bia thảm sát đó!".

Từ nỗi đau khó thể nguôi ngoai...

Thật lòng, tìm về Tân Hòa (nay thuộc xã Tân Thạnh, Tây Ninh), tôi chỉ muốn thăm chị Bảy Đông sau nhiều năm không gặp. Tôi không muốn nghe chị kể chuyện bị thảm sát trên Cánh đồng 41 nữa. Nhưng đồng lúa lao xao vẫn ùa về nỗi đau muốn quên mà vẫn khắc sâu vào tâm khảm người còn sống.

Năm ấy, nhà mẹ Phạm Thị Thạnh (Chín Liềm) bị giết chết 11 người, chỉ có chị Bảy Đông là còn sống sót. Hôm ấy, mẹ Thạnh ra đồng từ sáng sớm để cắt lúa. Cô bé Đông chơi đùa cùng hai em Thu, Mười và hai cháu Hà, Hải. Cô bé nặn hình trâu, bò, gà, vịt... bằng nắm đất sét trên tay. Từ đồng lúa, mẹ Thạnh quan sát toán quân hung hăng chui ra từ những chiếc trực thăng, tỏa về phía những ngôi nhà. Bộ dạng chúng có gì đó khang khác, hung hãn hơn thường ngày. Rồi những tràng súng nổ chát chúa, tiếng la khóc vang lên khắp cánh đồng. Một linh tính thoáng qua khiến mẹ Thạnh rùng mình ớn lạnh. Mẹ quăng lưỡi liềm, cắm đầu chạy một mạch về nhà. Trông thấy đàn con: Phụng, Hoàng, Thu, Đông, bé Mười, 2 cháu ngoại Hà, Hải và 4 đứa cháu họ đứng lố nhố trong nhà, mẹ Thạnh hốt hoảng hét lớn: "Xuống hầm, lẹ lên!".

Tác giả và chị Bảy Đông trên Cánh đồng 41 giờ phủ đầy lúa thơm...

Rồi không cần đợi lũ con cháu phản ứng, mẹ đẩy từng đứa xuống tăng-xê. Mẹ xuống sau cùng, lấy thân hình án ngữ miệng hầm, sẵn sàng che chở cho bầy trẻ. Nhưng đã muộn... Những tên lính chư hầu đã sầm sầm nện gót giày đinh càn vào mái nhà tranh bé nhỏ. Tên đi đầu trong bộ quần áo rằn ri của biệt kích, mặt lầm lì, lạnh lẽo, giương đôi mắt trắng dã hằn những tia máu đỏ ngầu quát hỏi bằng thứ ngôn ngữ xa lạ: "V.C! V.C ?!". Chúng xí xô xí xào những âm thanh man dại, rồi chĩa súng xuống miệng hầm. "Không, không, chúng tôi là thường dân! Đừng bắn, lạy các ông, đừng bắn!", mẹ Thạnh gào lên thống thiết. Có tiếng khóc của cháu Hải vang lên, rồi tiếp theo là những đứa trẻ khác. Chúng dùng súng lùa tất cả ra ngoài, cho ngồi cặp bờ đìa (ao). Lũ trẻ sợ đến nỗi không còn khóc được nữa, giương những đôi mắt trẻ thơ nhìn bọn người trong những bộ quần áo vằn vện, súng, lưỡi lê lăm lăm trên tay, lớp đeo ngang hông tua tủa. Gương mặt những tên giết người như được phủ lên lớp chì đen tối, chúng lầm lì chĩa súng. Mẹ Thạnh hốt hoảng ôm lấy đứa con nhỏ và cháu ngoại vào lòng... "Đùng, đùng...", tiếng súng vang lên. Rồi tất cả chìm trong im lặng.

Khi những thân hình đổ gục, chúng bỏ đi. Gót giày đinh của chúng dẫm nát luống rau trước nhà, dẫm lên những con trâu, bò, gà, vịt mà cô bé Đông vừa nặn lúc nãy. Chốc chốc, từng tràng súng vang lên từ những mái nhà tranh ở ấp Tây, hòa trong tiếng thét gào. Rồi im lặng. Rồi từng tràng súng lại vang lên... Điệp khúc đầy mùi tử khí ấy ngự trị khắp cánh đồng Tân Hòa trong buổi sáng định mệnh năm ấy. Tàn cuộc: 41 người bị giết, 62 phụ nữ và 25 trẻ em bị thương. Riêng ngôi nhà mẹ Thạnh, 11 người bị sát hại; may mắn thay, cô bé Đông là người duy nhất còn sống sót trong số đó.

Hàng chục năm sau ngày tang tóc ấy, chị Bảy Đông nhìn mỏm tay cụt của mình, ngậm ngùi nói: "Lẽ ra với điều kiện y học thời đó, bàn tay tôi không đến nỗi bị cắt. Nhưng... cha tôi bị địch lùng sục, không thể đưa tôi đi bệnh viện. Bác Tư tôi bị đặt ngoài vòng pháp luật của chính quyền cũ nên khi đưa tôi đến Bệnh viện Mỹ Tho, ông phải trốn đi. Vết thương nhiễm trùng, không người thăm nuôi, vậy là...". Chiến tranh đã cướp đi tuổi thơ, cướp đi một phần thân thể, tước đoạt tất cả những người thân của chị. Vào ngày giỗ mẹ, chén cơm thơm ngát mùi gạo mới đặt lên bàn thờ cúng mẹ ướt đẫm nước mắt của chị Đông. Năm ấy, mẹ Thạnh ngã xuống, ôm con và đứa cháu nhỏ vào lòng mà bụng còn đói vì ra đồng cắt lúa mà chưa kịp ăn bữa cơm sáng. Mẹ Thạnh ngã xuống, quá bất ngờ, quá tức tưởi trước họng súng đen ngòm, không hề nghĩ mấy mươi năm sau mình trở thành Bà mẹ Việt Nam Anh hùng.

Chị Bảy Đông cùng con trai út Huỳnh Đông Hồ, dâu và cháu nội... trước Bia tưởng niệm Cánh đồng 41

Cha hy sinh, chị đi dân công hỏa tuyến mang vác đạn ra chiến trường. Hòa bình, chị trở về cánh đồng thấm máu năm xưa, chỉ với một cánh tay trồng lúa, xây lại ngôi nhà đổ nát... Vì quá thiếu tình cảm, cô gái mồ côi Du Thị Đông đã dồn hết tình thương cho chồng, cho con. Nhưng hạnh phúc không mỉm cười với chị, người chồng bỏ đi, để lại hai con còn thơ dại. Với cánh tay còn lại và trái tim tan nát, chị đã dũng cảm đứng lên bằng nghị lực phi thường để bám trụ lại mảnh đất đau thương này. Chị cột lưỡi liềm vào bàn tay cụt cắt lúa. Bàn tay chị thoăn thoắt như múa trên cánh đồng. Chị chăm sóc, vỗ về, cho con bú bằng cánh tay còn lại và bầu sữa dạt dào tình mẫu tử. Chị chùi xoong nồi ngoài cầu ao bằng một cánh tay. Gian bếp nhà chị, xoong nồi sạch bóng như gương mà khi nhìn vào, ngay cả những phụ nữ lành lặn hai tay còn phải hổ thẹn... Cứ như vậy, chị bước đi giữa cuộc đời, chân bám chặt vào cánh đồng ấp Tây, đạp bằng những đổ nát, gai góc để một lần nữa vượt lên đói nghèo, để có được ngôi nhà khang trang, để nuôi con khôn lớn. Nghe nói trước đó chị có làm tay giả, nhưng nó vướng víu, chị quẳng sang một bên, cứ mỏm tay cụt mà làm lụng...

Đến niềm vui ngày trở lại

26 năm sau, tôi về Cánh đồng 41, ngỡ ngàng trước bao điều thay đổi. Năm 2018, chị Bảy Đông hiến 1 công đất xây Bia tưởng niệm Cánh đồng 41. Chị kể về nỗi đau của mình khi dịch Covid-19 cướp đi đứa con trai đầu: "Cái thằng em chụp ảnh mấy mươi năm trước đó, nó chết, chị buồn đau, đổ bệnh cả năm trời, giờ mới đỡ hơn chút". May mắn chị còn đứa con trai út Huỳnh Đông Hồ hiếu thảo, siêng năng. Vườn mít quanh nhà em trĩu quả. Tôi hỏi chị: "Bờ xôi ruộng mật vầy, hiến 1 công đất chị có tiếc không?". Chị thật thà nói: "Đất quý vì thấm mồ hôi và máu. Nhưng không tiếc vì bia tưởng niệm đó nhắc cháu con chuyện 41 người đã ngã xuống để giữ đất. Chú Trương Tấn Sang vận động Binh đoàn 16 xây tấm bia tưởng niệm này. Hồi xưa phía Tiền Giang xây bia căm thù ở Hậu Mỹ Bắc, nhưng giờ ở đây, chú nói nên đề Bia tưởng niệm cho bớt nặng nề...". Chị ôm tôi, nước mắt chảy tràn vì quá bất ngờ khi tôi xuất hiện trước ngôi nhà chị. Tôi nghẹn ngào nói với chị rằng tôi cám ơn cuộc sống biết bao. Những chuyến đi đã cho tôi gặp những nhân chứng chiến tranh, những con người lạ lùng, kỳ diệu để có được những trang viết thấm đầy số phận con người.

Tôi kể năm 2019, khi được sang thành phố Daegu, Hàn Quốc giới thiệu tập thơ "Cây tâm hồn", gồm 30 nhà thơ Hàn và Việt, có ngài thị trưởng đến dự, Đoàn Việt Nam được các bạn Hàn đón tiếp nồng nhiệt, đưa đi thăm nhiều nơi, rất nhiệt tình. Lúc ấy, câu chuyện thảm sát ở Cánh đồng 41 cùng hình ảnh chị Du Thị Đông chùi xoong nồi ngoài cầu ao bằng cánh tay cụt của mình hiện về khiến tôi viết nên bài thơ "Tình Daegu". Buổi chia tay, tôi đọc bài thơ cho những người bạn Hàn nghe. Tôi đã khóc vì xúc cảm dâng trào. Giờ tôi lại rơi nước mắt vì hạnh phúc khi mang "Tình Daegu" về Cánh đồng 41 đọc cho chị Bảy Đông nghe...

"... Tôi biết đằng sau sức mạnh chiến tranh cuốn đi nhiều thứ

Là lời tạ lỗi cánh đồng

Giờ phủ đầy lúa thơm..."

Chị nói những người bạn Hàn Quốc của Quỹ Hòa bình Hàn - Việt đã đến Cánh đồng 41 thắp hương. Các bạn hứa sẽ xây đường, xây cầu, nói lời tạ lỗi quá khứ. Tôi lại rưng rưng nhìn chị chùi xoong nồi ngoài cầu ao bằng mỏm tay cụt của mình. Vâng, vẫn như 26 năm trước tôi tìm về Cánh đồng 41, chị Bảy Đông vẫn với chất giọng trầm ấm, điềm tĩnh, đôn hậu kể chuyện ngày ấy và hôm nay. Bây giờ, nhiều đoàn Hàn Quốc đến thăm Cánh đồng 41 này, nên việc di dời những người bị thảm sát chôn ở đây từ nhiều năm trước về gần nhà là việc chị phải làm. Gia đình không còn ai, chị sống thay những người nằm xuống, quyết phủ lên cánh đồng Tân Hòa này màu xanh no ấm.