Đưa văn hóa kinh doanh vào cuộc đua năng lực cạnh tranh

Đặt trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng dựa nhiều vào chất lượng quản trị, uy tín và khả năng phát triển dài hạn, văn hóa kinh doanh đang được nhìn nhận như một nguồn lực trực tiếp tham gia vào hoạt động tạo giá trị của doanh nghiệp.

Tại Diễn đàn Quốc gia “Văn hóa với doanh nghiệp” 2026, Bộ trưởng Bộ Văn hóa, thể thao và du lịch Lâm Thị Phương Thanh nhấn mạnh, văn hóa kinh doanh là nền tảng tạo dựng niềm tin, uy tín và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp. Việc xây dựng văn hóa kinh doanh cần gắn với hệ giá trị quốc gia, đề cao tinh thần yêu nước, thượng tôn pháp luật, liêm chính, trách nhiệm và sáng tạo.

Theo Bộ trưởng, các giá trị văn hóa cần được chuyển hóa thành nguồn lực phát triển thông qua khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và hội nhập quốc tế. Văn hóa kinh doanh cần hiện diện trong năng lực quản trị, chất lượng sản phẩm, uy tín thương hiệu và trách nhiệm của doanh nghiệp đối với người lao động và cộng đồng.

Bà Lâm Thị Phương Thanh, Bộ trưởng Bộ Văn hóa, thể thao và du lịch. 

Đây cũng là định hướng xuyên suốt của Khung chương trình hành động phát triển văn hóa kinh doanh Việt Nam giai đoạn 2026 - 2035 do Ban Tổ chức 248 và Hiệp hội Phát triển văn hóa doanh nghiệp Việt Nam (VNABC) xây dựng. Thay vì dừng ở việc phổ biến các giá trị chung, chương trình hướng tới một hệ thống hành động có công cụ thực hành, phương pháp đánh giá, dữ liệu và cơ chế chuyển giao cụ thể.

Mục tiêu đến năm 2035 là hình thành hệ sinh thái văn hóa kinh doanh Việt Nam, giúp doanh nghiệp đưa các giá trị văn hóa vào quyết định quản trị, hành vi và quy trình vận hành. Doanh nghiệp được định hướng xây dựng năng lực tự đánh giá, cải thiện và duy trì kết quả, qua đó củng cố niềm tin và tạo giá trị kinh tế bền vững.

Ứng dụng văn hóa trong thực hành quản trị

Nền tảng của chương trình là Bộ giá trị văn hóa kinh doanh được công bố ngày 21/3/2026 gồm 12 giá trị chia thành ba nhóm. Nhóm cốt cách doanh nhân gồm yêu nước, tín nghĩa, phụng sự và bản sắc. Nhóm bản lĩnh doanh nghiệp gồm liêm chính, tự chủ, trí tuệ và sáng tạo. Nhóm tầm vóc toàn cầu gồm khát vọng, hội nhập, hợp tác và bền vững.

Hệ giá trị này định hướng cách doanh nhân và doanh nghiệp xác lập bản sắc, lựa chọn phương thức kinh doanh và xây dựng quan hệ với các bên liên quan. Tuy nhiên, để tạo ra tác động trong hoạt động sản xuất kinh doanh, mỗi giá trị cần được cụ thể hóa thành hành vi, tình huống và hướng dẫn phù hợp từng ngành nghề, quy mô doanh nghiệp.

Chẳng hạn, liêm chính cần được thể hiện trong hoạt động mua sắm, tuyển dụng, quản lý tài chính và quan hệ đối tác. Tinh thần phụng sự cần được phản ánh qua chất lượng phục vụ khách hàng, trách nhiệm với người lao động và đóng góp cho cộng đồng. Năng lực sáng tạo cần hiện diện trong cách doanh nghiệp giải quyết vấn đề, cải tiến sản phẩm và tổ chức hoạt động.

Điều này nhấn mạnh khả năng ứng dụng của văn hóa trong quản trị. Mỗi doanh nghiệp được khuyến khích xây dựng bản sắc riêng trên nền tảng giá trị chung, lựa chọn những vấn đề cụ thể cần cải thiện và theo dõi kết quả qua từng giai đoạn.

Theo khung chương trình, mỗi doanh nghiệp tham gia thí điểm sẽ lựa chọn 1 - 2 vấn đề ưu tiên, tiến hành khảo sát ban đầu, điều chỉnh quy trình và đánh giá thay đổi sau áp dụng. Các vấn đề được gợi ý gồm liêm chính trong mua sắm, chất lượng phục vụ, hợp tác nội bộ và quan hệ với người lao động.

Sản phẩm của quá trình này gồm công cụ tự đánh giá, kế hoạch cải thiện, hồ sơ minh chứng trước và sau áp dụng, cùng đội ngũ có khả năng tiếp nhận và hướng dẫn chuyển giao. Cách làm hướng tới việc tạo ra những thay đổi có thể quan sát trong hoạt động doanh nghiệp thay vì đánh giá văn hóa qua các tuyên bố hay cam kết chung.

Xây dựng hệ thống đo lường và củng cố niềm tin

Một trong những điểm đáng chú ý của khung chương trình là việc thiết kế hệ thống công cụ đánh giá, ghi nhận và theo dõi mức độ thực hành văn hóa kinh doanh.

Chín cấu phần được xác định gồm bộ 12 giá trị, bộ đo văn hóa kinh doanh doanh nghiệp, bộ đo văn hóa kinh doanh địa phương (VBCI-Local), chỉ số niềm tin (Trust Index), hộ chiếu văn hóa kinh doanh, đại sứ văn hóa kinh doanh, sách trắng văn hóa kinh doanh hằng năm, mạng lưới VBN Global và Liên minh chiến lược triển khai hành động 2026 - 2035.

Trong đó, ba công cụ đo lường đảm nhiệm những chức năng riêng. Bộ đo văn hóa kinh doanh doanh nghiệp đánh giá mức độ trưởng thành trong thực hành, giúp lãnh đạo nhận diện điểm cần cải thiện và xây dựng kế hoạch hành động. VBCI-Local đánh giá điều kiện phát triển văn hóa kinh doanh tại địa phương qua bốn tầng gồm giá trị, thể chế, hệ sinh thái, niềm tin và kết quả. Chỉ số niềm tin theo dõi niềm tin trong nội bộ doanh nghiệp, quan hệ thị trường và xã hội theo phạm vi xác định.

Bên cạnh đo lường, hộ chiếu văn hóa kinh doanh được định hướng như một hồ sơ ghi nhận quá trình thực hành, mức độ trưởng thành và các minh chứng cải thiện của doanh nghiệp. Công cụ này được kỳ vọng hỗ trợ giới thiệu năng lực và thúc đẩy hợp tác, trước mắt thông qua các chương trình thí điểm nhằm kiểm chứng giá trị sử dụng.

Dữ liệu từ các công cụ sẽ được tổng hợp trong Sách trắng văn hóa kinh doanh hằng năm. Tài liệu này dự kiến cung cấp thông tin về thực trạng, xu hướng, mô hình thực hành và kiến nghị chính sách, đồng thời công bố phương pháp để tăng tính minh bạch và khả năng đối chiếu.

Nếu được vận hành đồng bộ, hệ thống đo lường và dữ liệu sẽ giúp doanh nghiệp nhận diện những vấn đề trong quản trị, theo dõi tiến bộ và có căn cứ điều chỉnh hoạt động. Ở cấp độ rộng hơn, dữ liệu cũng hỗ trợ hiệp hội và địa phương thiết kế chương trình phát triển phù hợp nhu cầu thực tế.

Diễn đàn Quốc gia “Văn hóa với doanh nghiệp” 2026

Mở rộng hệ sinh thái, kết nối doanh nghiệp trong và ngoài nước

Khung chương trình xác định bốn chương trình ưu tiên, hướng tới các nhóm đối tượng và cấp độ triển khai khác nhau.

Ở cấp doanh nghiệp, chương trình tập trung hỗ trợ doanh nghiệp lớn và doanh nghiệp nhỏ và vừa thực hành văn hóa kinh doanh thông qua những vấn đề cụ thể trong quản trị. Ở cấp địa phương, VBCI-Local được kết nối cùng các chương trình hỗ trợ doanh nghiệp, chỉ số niềm tin và thí điểm hộ chiếu văn hóa kinh doanh. Chính quyền, hiệp hội và doanh nghiệp cùng xác định những vấn đề ưu tiên, phân công nhiệm vụ theo chức năng.

Một hướng triển khai khác là kết nối cộng đồng doanh nhân Việt Nam trên toàn cầu thông qua VBN Global. Chương trình hướng tới hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam thích ứng với môi trường đa văn hóa, chú trọng tuân thủ pháp luật sở tại, ứng xử với người lao động và khách hàng, bảo vệ bản sắc và nâng cao trách nhiệm kinh doanh. Các mô đun thực hành sẽ được xây dựng phù hợp từng địa bàn, kết nối chuyên gia trong nước cùng đội ngũ hướng dẫn tại nước ngoài.

Để điều phối các hoạt động, Ban Tổ chức 248 cũng đã ra mắt Liên minh chiến lược triển khai hành động 2026 - 2035, VNABC đảm nhiệm vai trò thường trực. Liên minh hướng tới tập hợp tập đoàn, doanh nghiệp, hiệp hội, chuyên gia và các chủ thể phù hợp, cùng xây dựng danh mục nhiệm vụ, phân công đầu mối, phối hợp nguồn lực và theo dõi cam kết.

Bên cạnh chương trình phát triển văn hóa kinh doanh trên phạm vi toàn nền kinh tế, Khung còn xác định một đề án chuyên biệt về xây dựng văn hóa kinh doanh trở thành nền tảng cho sự phát triển bền vững của các ngành công nghiệp văn hóa Việt Nam. Đề án dự kiến tập trung vào những vấn đề đặc thù như bản quyền, đạo đức sáng tạo, bản sắc, hợp tác và quản trị kinh doanh.

Theo lộ trình, giai đoạn 2026 - 2027 sẽ tập trung thiết lập lực lượng, hoàn thiện phiên bản thí điểm của các công cụ, khảo sát ban đầu và đánh giá kết quả. Giai đoạn 2028 - 2030 hướng tới chuyển giao, mở rộng mô hình qua tập đoàn, hiệp hội và địa phương. Giai đoạn 2031 - 2035 tập trung củng cố chất lượng, đánh giá tác động kinh tế, niềm tin và khả năng duy trì hệ thống.

Quy mô thí điểm đề xuất đến cuối năm 2027 gồm 20 - 30 doanh nghiệp thuộc ít nhất ba nhóm ngành, 2 - 3 địa phương và 2 - 3 đầu mối ở nước ngoài. Quy mô chính thức sẽ được xác định sau khi khảo sát, tính toán chi phí và xác nhận đối tác.