Đưa văn hóa thành sản phẩm du lịch cộng đồng

ĐBP - Hiện nay, việc phát triển du lịch cộng đồng đang mở ra hướng khai thác hiệu quả những giá trị văn hóa đặc sắc của các dân tộc trên địa bàn tỉnh. Từ việc gìn giữ không gian sinh hoạt, phong tục, ẩm thực, nghề truyền thống đến xây dựng các hoạt động trải nghiệm, người dân từng bước đưa văn hóa bản địa trở thành sản phẩm du lịch. Cách làm này góp phần tạo sức hút cho điểm đến, nâng cao giá trị sản phẩm và tạo thêm sinh kế cho cộng đồng.

Tại bản Ta Pô, phường Điện Biên Phủ, Homestay Minh Ngọc của bà Lò Thị Vân tạo dấu ấn với du khách bằng cách đưa những giá trị văn hóa Thái vào từng trải nghiệm. Hình thành từ năm 2024, homestay được cải tạo từ ngôi nhà sàn truyền thống, giữ lại những nét đặc trưng trong kiến trúc, không gian sinh hoạt, đồ dùng và thổ cẩm của dân tộc Thái, đồng thời bổ sung tiện nghi phù hợp với nhu cầu lưu trú hiện đại. Với 6 phòng nghỉ, Minh Ngọc lựa chọn cách để du khách bước vào chính không gian văn hóa bản địa, thay vì tạo ra một không gian du lịch tách rời đời sống cộng đồng. Tại đây, du khách được cùng chủ nhà chuẩn bị bữa ăn, đi chợ, câu cá, làm nông nghiệp, đạp xe quanh bản, tìm hiểu phong tục, tập quán và thưởng thức những món ăn truyền thống. Những công việc vốn quen thuộc với người dân địa phương được chuyển thành trải nghiệm để du khách trực tiếp tham gia, trò chuyện và cảm nhận nhịp sống của cộng đồng.

Du khách trải nghiệm tại Homestay Minh Ngọc, phường Điện Biên Phủ. Ảnh: Mai Giáp

Bà Lò Thị Vân, chủ Homestay Minh Ngọc cho biết: Điều giữ chân du khách là ở cảm giác được sống cùng người dân, được đón tiếp như một người bạn, được nghe và hiểu những câu chuyện phía sau mỗi nét văn hóa. Từ câu chuyện về hoa ban đến những phong tục, món ăn, nếp sống của người Thái, những điều tưởng như bình dị ấy lại giúp du khách hiểu sâu hơn về cuộc sống của người dân nơi đây. Có những du khách ở lại nửa tháng, có người trở lại 7 - 8 lần, thậm chí có du khách trở lại để đón Tết Việt Nam cùng gia đình chủ nhà. Dịp này, không phải cao điểm du lịch nhưng công suất phòng của homestay vẫn đạt khoảng 70%, với khách đến từ nhiều quốc gia như Pháp, Đức, Anh, Thụy Điển, Mỹ, Canada…

Có dịp trải nghiệm tại Homestay Minh Ngọc, Jodie Tang, du khách đến từ Canada chia sẻ: “Tôi đã đi qua nhiều quốc gia ở châu Á trước khi đến Việt Nam và Điện Biên là một trong những điểm đến mới nhất trong hành trình của tôi. Ngay từ khi đến Homestay Minh Ngọc, điều làm tôi bất ngờ là sự chào đón rất nồng hậu của mọi người. Tôi cảm thấy mình được đối xử như một người bạn hơn là một vị khách. Tôi rất thích đạp xe khám phá bản, nhìn thấy người dân làm việc trên đồng ruộng, trẻ em vui đùa và cảm nhận nhịp sống bình yên nơi đây. Tôi nghĩ cảnh đẹp luôn hấp dẫn du khách, nhưng con người mới là điều khiến họ muốn quay lại”.

Còn tại phường Mường Lay, từ câu chuyện của một hộ gia đình, Hợp tác xã (HTX) Du lịch cộng đồng Quan Chiêng lại đang thử sức với cách làm có quy mô rộng hơn: Liên kết những giá trị sẵn có của cộng đồng để hình thành chuỗi sản phẩm du lịch. Với 7 thành viên, mỗi người đảm nhận một thế mạnh như nông sản, sản phẩm OCOP, nghề truyền thống, homestay, vận tải... HTX trở thành đầu mối kết nối những dịch vụ vốn trước đây còn rời rạc. Du khách vì thế có thể tiếp cận nhiều trải nghiệm trong cùng một hành trình khi đến với Mường Lay.

Điểm tựa của chuỗi sản phẩm ấy là không gian văn hóa của đồng bào Thái trắng. Những nếp nhà sàn truyền thống bên dòng Đà giang, ẩm thực, sản phẩm thủ công và đặc sản địa phương như khẩu xén, chí chọp... được đưa vào hành trình khám phá. Các thành viên HTX còn chú trọng giới thiệu câu chuyện phía sau mỗi sản phẩm, từ nguyên liệu, cách chế biến đến quá trình tạo ra sản phẩm và những giá trị văn hóa được trao truyền qua nhiều thế hệ. Du khách có thể thưởng thức, tìm hiểu và trực tiếp trải nghiệm cách làm, qua đó hiểu hơn về đời sống của người dân địa phương.

Bà Lù Thị Toản, Chủ tịch Hội đồng quản trị HTX Du lịch cộng đồng Quan Chiêng, phường Mường Lay cho biết: “Chúng tôi xác định xây dựng các sản phẩm du lịch theo chuỗi, trong đó HTX là đầu mối kết nối. Mỗi thành viên đều có vai trò riêng, hỗ trợ lẫn nhau hướng tới mục tiêu chung là nâng cao trải nghiệm cho du khách. Từ cách làm này, những sản phẩm vốn gắn với đời sống thường ngày của người dân được đặt trong một hành trình có sự kết nối giữa lưu trú, ẩm thực, sản phẩm truyền thống, trải nghiệm văn hóa và du lịch đường thủy”.

Cùng với xây dựng sản phẩm, HTX Quan Chiêng còn chú trọng quảng bá trên môi trường số. HTX chủ động xây dựng nội dung giới thiệu cảnh quan, đời sống, ẩm thực và văn hóa địa phương, đồng thời xây dựng trang web quảng bá hoạt động của mình. Những hình ảnh về nhà sàn, món ăn, sản phẩm truyền thống, cảnh quan lòng hồ được giới thiệu trên các nền tảng số, giúp du khách tiếp cận thông tin trước khi lựa chọn hành trình.

Du khách nước ngoài trải nghiệm chế biến ẩm thực tại Homestay Minh Ngọc.

Từ những mô hình như Homestay Minh Ngọc và HTX Quan Chiêng có thể thấy, nhiều giá trị văn hóa đang được đưa vào các sản phẩm du lịch cộng đồng ở Điện Biên. Với 19 dân tộc cùng sinh sống, tỉnh ta có nguồn tài nguyên văn hóa phong phú, từ kiến trúc nhà ở, trang phục, ẩm thực, dân ca, dân vũ, lễ hội đến nghề thủ công và phong tục tập quán. Đặc biệt, Nghị quyết số 16/2026/NQ-HĐND của HĐND tỉnh về hỗ trợ phát triển sản phẩm du lịch mới được ban hành có nhiều chính sách quan tâm hỗ trợ phát triển bản du lịch cộng đồng, ẩm thực, nghề thủ công, hoạt động biểu diễn văn hóa truyền thống, đào tạo kỹ năng và quảng bá sản phẩm trên nền tảng số. Qua đó, sẽ tạo thêm điều kiện để các địa phương và hộ kinh doanh đầu tư phát triển du lịch cộng đồng gắn với khai thác hiệu quả các giá trị văn hóa.

Không chỉ vậy, việc đưa văn hóa vào du lịch còn đang tạo thêm cơ hội để người dân tham gia trực tiếp vào các hoạt động dịch vụ, từ lưu trú, ẩm thực đến sản xuất và bán sản phẩm truyền thống. Đồng thời, những giá trị văn hóa được giới thiệu thường xuyên tới du khách có thêm điều kiện được gìn giữ, trao truyền trong cộng đồng. Đây cũng là cơ sở để Điện Biên xây dựng những sản phẩm du lịch mang dấu ấn riêng, tăng sức hấp dẫn của điểm đến và đưa văn hóa trở thành một nguồn lực cho phát triển du lịch bền vững.