Dùng cây xương khỉ thế nào để không mất chất?

1. Tác dụng của cây xương khỉ

Trong các tài liệu Đông y, cây xương khỉ thường được mô tả dưới tên gọi ưu độn thảo, vị ngọt, đắng nhẹ, tính mát; có tác dụng thanh nhiệt lợi thấp, thông lạc tiêu thũng, tán ứ chỉ thống, tục cốt liệu thương. Cây xương khỉ thường được sử dụng làm thuốc uống trong điều trị nhiều loại bệnh lý khác nhau:

Trị viêm gan, vàng da do thấp nhiệt.
Trị viêm dạ dày, đau dạ dày do nhiệt uất.
Hỗ trợ điều hòa kinh nguyệt trong các trường hợp kinh nguyệt không đều, bế kinh, thống kinh do huyết nhiệt, huyết ứ.

Bên cạnh đó, cây xương khỉ cũng có thể dùng dưới dạng thuốc đắp ngoài trong điều trị các chứng gãy xương, ung nhọt, rắn cắn… Các nghiên cứu khoa học hiện đại cũng tìm thấy nhiều nhóm hoạt chất có tác dụng sinh học trong cây xương khỉ như nhóm flavonoid, hợp chất chứa lưu huỳnh, dẫn xuất diệp lục, terpenoid, phytosterol, glycoglycerolipid và cerebroside…

Cây xương khỉ chứa nhiều nhóm hoạt chất có lợi cho sức khỏe.

Bên cạnh đó, hàm lượng khoáng chất hòa tan trong dịch chiết cây xương khỉ cũng vô cùng phong phú, bao gồm kali với tỷ lệ cao, canxi, magie, natri, sắt, kẽm, mangan… Ngoài ra, trong lá tươi của cây xương khỉ cũng chứa hàm lượng vitamin C tương đối cao.

Nhờ các thành phần trên, cây xương khỉ có nhiều tác dụng nổi bật như điều trị zona, herpes, giúp tiêu sưng, giảm đau, hạ men gan, giải độc, tăng sinh tế bào xương, nhanh lành vết thương hở…

2. Cách chế biến cây xương khỉ

2.1 Dùng xương khỉ tươi

Dùng cây tươi là cách chế biến tốt nhất để giữ lại nguyên vẹn các dẫn xuất diệp lục trong cây xương khỉ, có tác dụng kháng virus Herpes, Zona và giữ lại tối ưu các vitamin C, E dễ bị nhiệt phân hủy.

Để sử dụng cây xương khỉ tươi vừa dễ ăn, vừa giữ được hoạt chất, có một số cách chế biến sau:

Sinh tố lá cây xương khỉ

Cách làm: Dùng 30 - 50g lá xương khỉ tươi, rửa sạch, ngâm nước muối loãng, xay sinh tố cùng với 1 quả táo xanh hoặc dứa và một ít nước lọc hoặc nước dừa.

Cách dùng: Uống ngay trong vòng 15 phút sau khi xay.

Lá tươi khi xay trực tiếp thường có vị hơi nhớt và mùi hăng nhẹ của cỏ tươi, có thể gây khó uống với người nhạy cảm. Acid hữu cơ trong táo xanh, dứa vừa giúp át mùi hăng, vừa đóng vai trò là chất chống oxy hóa tự nhiên, ngăn chặn quá trình sẫm màu và phân hủy của các flavonoid khi tiếp xúc với không khí. Sự kết hợp này sẽ tạo thành món sinh tố vừa dễ uống, vừa giữ được nguyên vẹn các hoạt chất quý trong cây xương khỉ.

Canh lá xương khỉ, thịt bằm

Cách làm: Lá cây xương khỉ rửa sạch, vò nhẹ để hoạt chất dễ giải phóng; nấu nước dùng với thịt bằm. Khi nước sôi bùng lên, nêm nếm gia vị vừa ăn, sau đó cho lá xương khỉ vào; chỉ nấu chín tái trong vòng 1 - 2 phút, thấy lá chuyển sang màu xanh đậm là tắt bếp ngay.

Lưu ý: Không đậy vung sau khi tắt bếp để tránh hiện tượng nồng và làm úa lá, gây mất đi lượng vitamin và các chất chứa lưu huỳnh tự nhiên.

Lá xương khỉ tươi nấu với thịt bằm là cách chế biến đơn giản nhưng giữ được hoạt chất của dược liệu.

Trứng chiên lá xương khỉ tươi

Cách làm: Thái nhỏ lá xương khỉ tươi, đánh đều cùng trứng gà, một chút hành tím và gia vị, chiên trên lửa vừa đến khi chín vàng hai mặt. Vị béo của trứng sẽ hoàn toàn che lấp vị nhạt của lá, rất thích hợp cho trẻ nhỏ hoặc người già cần phục hồi vết thương, liền xương.

2.2 Dùng xương khỉ khô

Cách chế biến cây xương khỉ khô: Sấy lạnh là phương pháp tối ưu để giữ được màu xanh lục nguyên bản của lá, bảo toàn nguyên vẹn hệ thống enzyme, vitamin và cấu trúc C-glycosid trong cây xương khỉ, tuy nhiên cách làm này đòi hỏi kỹ thuật cao và tủ sấy chuyên dụng.

Bên cạnh sấy lạnh, phơi âm can cũng là phương pháp thường được sử dụng trong chế biến cây xương khỉ, giúp giữ được màu sắc và các hoạt chất quý trong cây.

Cách phơi âm can: Cây xương khỉ rửa sạch băm nhỏ thành từng đoạn 3 - 5cm; rải đều trên mẹt; phơi ở nơi khuất nắng nhưng thoáng gió, nhiều ánh sáng khuếch tán.

Cách sử dụng cây xương khỉ khô - trà xương khỉ: Dùng 15 - 20g xương khỉ khô, khoảng 500ml nước nóng 85°C - 90°C, hãm trong bình giữ nhiệt đóng kín khoảng 15 - 20 phút là có thể dùng. Trà xương khỉ thành phẩm sẽ có màu xanh vàng nước rất đẹp, vị ngọt hậu, tính mát, không bị nồng đỏ.

3. Một số lưu ý khi dùng cây xương khỉ

Cây xương khỉ có nhiều tác dụng tốt cho sức khỏe, tuy nhiên khi sử dụng vẫn cần một số lưu ý:

Không dùng cho người có thể trạng hư hàn, tỳ vị hư hàn, phụ nữ có thai, đang cho con bú, người huyết áp thấp, người sắp phẫu thuật, người có rối loạn đông máu.
Thận trọng khi sử dụng cho người đang điều trị phác đồ hóa trị, xạ trị ung thư.
Không dùng cây xương khỉ với liều quá cao, dùng thường xuyên, liên tục trong thời gian dài.
Không dùng chung với các loại thực phẩm có tính lạnh khác.