Đừng để AI thành đặc quyền của doanh nghiệp lớn

Phát biểu khai mạc tại Hội thảo APEC về thúc đẩy chuyển đổi số cho MSME trong bối cảnh phát triển của AI ngày 30/7, ông Nguyễn Minh Vũ - Thứ trưởng thường trực Bộ Ngoại giao cho biết, trí tuệ nhân tạo (AI) có tiềm năng thay đổi năng suất lao động, tái định hình các mô hình kinh doanh và mở ra các động lực tăng trưởng mới.

Nghiên cứu kinh tế toàn cầu chỉ ra rằng, riêng AI tạo sinh đã có thể đóng góp hàng nghìn tỷ USD mỗi năm cho nền kinh tế thế giới nhờ việc thúc đẩy hiệu suất vượt trội trên nhiều ngành công nghiệp.

Thứ trưởng thường trực Bộ Ngoại giao Nguyễn Minh Vũ phát biểu tại Hội thảo. Ảnh: Hiền Thảo.

Nhận thức được tầm quan trọng của AI trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh và hiệu quả sản xuất, nhiều MSME đang từng bước ứng dụng AI trong quá trình sản xuất, kinh doanh của mình. Dù vậy, các MSME vẫn gặp nhiều khó khăn trong quá trình đưa AI vào ứng dụng thực tế.

Ông Ichwan Makmur Nasution - Chủ tịch Nhóm điều phối kinh tế số (DESG thuộc APEC) dẫn nguồn số liệu thống kê gần đây từ Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) cho thấy, 39% doanh nghiệp vừa và nhỏ (SMEs) đã tiếp cận và sử dụng các ứng dụng AI. 26% doanh nghiệp trong nhóm này đã bắt đầu áp dụng các công cụ AI tạo sinh. Thế nhưng, chỉ có vỏn vẹn 8% doanh nghiệp thực sự tích hợp hoàn toàn AI vào toàn bộ bộ máy vận hành và hoạt động kinh doanh cốt lõi của họ.

Nguyên nhân của nghịch lý tích hợp "nhỏ giọt" này đến từ các rào cản mang tính hệ thống mà các MSME phải đối mặt.

"Các doanh nghiệp MSME trong APEC đang thực sự chật vật với cách sử dụng AI và đối mặt với các rào cản đáng kể bao gồm: năng lực số hạn chế, thiếu hụt các kỹ năng liên quan đến AI, thiếu các chuyên gia, nguồn tài chính hạn hẹp, dữ liệu phân mảnh và sự không chắc chắn về cách công nghệ này tạo ra giá trị kinh doanh", ông Nguyễn Minh Vũ nhận định.

Khi các tập đoàn lớn với nguồn lực tài chính dồi dào nhanh chóng tích hợp AI để tối ưu hóa chi phí và nâng hiệu suất lên nhiều lần, khoảng cách năng suất giữa họ và các doanh nghiệp nhỏ vốn đang loay hoay với phương thức truyền thống sẽ ngày càng bị nới rộng. AI, thay vì trở thành bệ phóng giúp bình đẳng hóa cơ hội kinh doanh, lại có nguy cơ trở thành một "hố sâu ngăn cách" mới, khiến bất bình đẳng kỹ thuật số trở nên nghiêm trọng hơn giữa các doanh nghiệp với quy mô khác biệt, giữa các vùng miền và giữa các nền kinh tế. Khi đó, AI sẽ vô tình biến thành đặc quyền riêng của các "ông lớn" sở hữu tiềm lực tài chính khổng lồ.

Bà Trịnh Thị Hương - Phó Cục trưởng Cục Phát triển doanh nghiệp tư nhân và kinh tế tập thể (Bộ Tài chính). Ảnh: Hiền Thảo.

"Nếu khoảng cách này không được giải quyết, AI có nguy cơ làm trầm trọng thêm sự chênh lệch về năng suất và khả năng cạnh tranh hiện có", bà Trịnh Thị Hương - Phó Cục trưởng Cục Phát triển doanh nghiệp tư nhân và kinh tế tập thể, Bộ Tài chính nhận định.

Vì vậy, AI đang đặt ra cho các nền kinh tế APEC một thách thức mới.

"Thách thức trước mắt chúng ta không phải là liệu AI có làm thay đổi các MSME hay không, mà là làm thế nào để đảm bảo sự chuyển đổi này mang tính toàn diện, đáng tin cậy và dễ tiếp cận đối với các doanh nghiệp trên khắp các nền kinh tế APEC", ông Ichwan Makmur Nasution cho biết.

Để AI thực sự trở thành một công cụ mang tính đột phá cho phép hàng triệu MSME đổi mới, nâng cao năng suất và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu, các nền kinh tế cần đồng lòng chuyển hướng cách tiếp cận với AI.

Trước hết, theo ông Nguyễn Minh Vũ, cần ngừng coi AI như một công cụ kỹ thuật số thông thường. Thay vào đó, phải định vị AI là một yếu tố sản xuất mới, có khả năng định hình lại hoàn toàn mô hình kinh doanh, chuỗi cung ứng và năng lực cạnh tranh cốt lõi của doanh nghiệp.

Tiếp đó, cần xây dựng giải pháp ứng dụng AI để đáp ứng nhu cầu thực tế của MSME.

Ngoài ra, cần thúc đẩy hệ sinh thái hỗ trợ ứng dụng AI và chuyển đổi số toàn diện. Việc áp dụng AI đòi hỏi một nền tảng vững chắc bao gồm hạ tầng số tin cậy, khả năng tiếp cận nguồn tài chính ưu đãi, đào tạo kỹ năng số cho người lao động, thiết lập các quy định quản trị dữ liệu an toàn và an ninh mạng.

Đây cũng là hướng hành động của Lộ trình Internet và Kinh tế số của APEC (AIDER).

Chương trình làm việc của AIDER nhấn mạnh việc tăng cường cơ sở hạ tầng số hóa, thúc đẩy khả năng tương tác, phát triển các kỹ năng và năng lực số hóa, tạo điều kiện cho sự tham gia toàn diện vào nền kinh tế số và thúc đẩy hợp tác về các công nghệ mới nổi của doanh nghiệp. Chuyển đổi số dựa trên trí tuệ nhân tạo (AI) cho MSME chính là một trong những ưu tiên của AIDER.

"Khi có quyền truy cập vào cơ sở hạ tầng số, các dịch vụ số đáng tin cậy, hệ sinh thái số có khả năng tương tác và năng lực AI được cải thiện, các MSME sẽ trở nên năng suất hơn, kiên cường hơn và kết nối tốt hơn với các chuỗi giá trị khu vực và toàn cầu", ông Ichwan Makmur Nasution khẳng định.