Đừng để người hiến tạng trở thành nhóm yếu thế

PGS.TS.BS Hà Phan Hải An (thứ nhất bên trái), một trong 15 cá nhân được vinh danh tại Hội nghị khoa học thường niên vào trung tuần tháng 10-2026 vì đã có nhiều đóng góp trong ghép tạng Việt Nam.

Theo PGS.TS.BS Hà Phan Hải An, một trong những khoảng trống lớn nhất hiện nay trong công tác hiến và ghép tạng là sự thiếu hụt các chính sách chăm sóc, theo dõi dài hạn cho người hiến. Dù đã có những cơ chế hỗ trợ nhất định nhưng trên thực tế, đại đa số người hiến tạng chưa được theo dõi sức khỏe định kỳ hay xử trí y tế kịp thời. Nhiều người sau khi hiến tạng thậm chí mất liên lạc với cơ sở y tế. Đây là nhóm đối tượng rất dễ bị tổn thương, nếu không có quy định bảo vệ rõ ràng, khi họ gặp biến cố sức khỏe như suy thận chẳng hạn, gánh nặng xã hội và y tế sẽ cực kỳ lớn.

Thực trạng này đòi hỏi phải có chế tài pháp lý bắt buộc, trong đó các đơn vị thực hiện kỹ thuật ghép tạng phải có trách nhiệm quản lý, theo dõi sức khỏe dài hạn đối với người hiến. Cơ sở nào không tuân thủ, không quản lý tốt thông tin và sức khỏe người hiến thì không đủ điều kiện tiếp tục thực hiện kỹ thuật này. Theo PGS.TS.BS Hà Phan Hải An, thực tế thì hiện nay chúng ta chỉ mới quan tâm đến người nhận tạng, trong khi quy trình hậu phẫu và chế độ bảo hiểm y tế thực tế cho người hiến vẫn chưa được kiểm chứng hiệu quả.

Bên cạnh đó, đối với người nhận tạng, Nhà nước cần đảm bảo nguồn cung ứng vật tư, thiết bị và thuốc chống thải ghép luôn ổn định, đạt chất lượng cao. Người bệnh đã phải chi trả chi phí rất lớn để phục hồi sức khỏe và quay lại đóng góp cho xã hội, do đó việc ngắt quãng hay thay đổi chất lượng thuốc sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến tuổi thọ của tạng ghép.

Song song với chính sách y tế, cần chú trọng đến truyền thông và giáo dục sức khỏe cho cộng đồng bởi đây là công tác đóng vai trò then chốt. Thực tế cho thấy nhiều trường hợp đáng tiếc xảy ra sau ghép tạng chỉ vì người bệnh thiếu ý thức tuân thủ điều trị như tự ý bỏ thuốc, dùng thực phẩm chức năng không rõ nguồn gốc, sinh hoạt không lành mạnh dẫn đến thải ghép. Theo PGS.TS.BS Hà Phan Hải An, ghép tạng đòi hỏi nguồn lực rất lớn về con người và kinh tế của toàn xã hội, do đó, người bệnh cần nâng cao ý thức bảo vệ thành quả y khoa mà mình may mắn nhận được.

Về định hướng phát triển mạng lưới, theo PGS.TS.BS Hà Phan Hải An, việc triển khai kỹ thuật ghép tạng tại các địa phương cần đi theo hướng tập trung nguồn lực theo khu vực, tránh đầu tư dàn trải. Việc hình thành các hạt nhân y tế chuyên sâu tại từng vùng địa lý giúp tối ưu hóa hạ tầng, trang thiết bị và nhân lực; đồng thời giải quyết bài toán chi phí, giảm thiểu rủi ro di chuyển đường dài cho bệnh nhân và chủ động điều phối theo nhu cầu thực tế của từng khu vực.

Được biết, Dự thảo Luật sửa đổi lần này tập trung vào 7 nhóm chính sách lớn, hướng tới mở rộng nguồn hiến, tăng cường tính minh bạch trong hoạt động ghép tạng và bảo vệ quyền lợi của người hiến. Một trong 7 nhóm chính sách lớn đáng chú ý đó là chính sách dành cho người hiến tạng thông qua hoạt động tri ân, cụ thể là đề xuất lấy ngày 20-5 hàng năm là Ngày hiến mô, tạng Việt Nam. Kèm theo đó là đề xuất người hiến còn sống được cấp thẻ bảo hiểm y tế, khám sức khỏe định kỳ miễn phí và cho phép thành lập quỹ hiến tạng.