Đừng để thói quen nhỏ thành nguy cơ lớn

NGUYÊN NHÂN TỪ THÓI QUEN SINH HOẠT

Những thói quen tưởng như bình thường trong sinh hoạt hằng ngày có thể góp phần làm tăng nguy cơ thừa cân, béo phì ở trẻ. Trong đó, ăn nhiều quà vặt, thức ăn nhanh, uống nước ngọt và ít vận động là những yếu tố đáng lưu ý. Như trường hợp em N.T.K., xã Vĩnh Kim, nặng 62 kg, cao 1,55 m, BMI khoảng 25,8, thuộc nhóm thừa cân. Theo gia đình, K. thường ăn cơm ít nhưng lại ăn vặt, thức ăn nhanh và uống nước ngọt nhiều. Dù gia đình thường xuyên nhắc nhở, em vẫn chưa thay đổi được thói quen ăn uống.Trong khi đó, gia đình em H.N.A.N., 24 tháng tuổi, cho biết bé nặng 18 kg, có nguy cơ thừa cân. Bé thường được cho ăn rồi ngồi chơi cùng ông bà, ít vận động vì gia đình lo bé té ngã. 

Trẻ thừa cân, béo phì có nguy cơ mắc nhiều bệnh nguy hiểm.

Hai trường hợp cho thấy phòng, chống béo phì ở trẻ không thể chỉ đặt lên vai trẻ, mà cần sự thay đổi từ môi trường ăn uống, cách chăm sóc và thói quen sinh hoạt của gia đình. Theo nghiên cứu của các bác sĩ tại Bệnh viện Đa khoa Tiền Giang công bố tháng 10-2025, trên 1.440 học sinh trung học cơ sở tại khu vực phía Tây tỉnh Đồng Tháp, gồm 720 học sinh béo phì và 720 học sinh có cân nặng bình thường, nghiên cứu xác định 4 yếu tố nguy cơ độc lập liên quan đến béo phì. Trong đó, không ăn sáng đầy đủ, tức ăn sáng dưới 5 lần/tuần, có nguy cơ cao nhất; tiếp đến là ăn ngoài thường xuyên từ 3 lần/tuần trở lên, ngủ dưới 8 giờ mỗi đêm và ăn nhanh, không nhai kỹ.

Một số thói quen khác cũng liên quan đến nguy cơ béo phì như: Thường xuyên ăn món chiên, xào; ăn kẹo; uống nước ngọt, trà sữa; vừa ăn vừa xem tivi hoặc sử dụng điện thoại và sử dụng điện thoại hơn 2 giờ/ngày. Béo phì ở trẻ không đơn giản là “ăn nhiều, lười vận động”, mà có thể hình thành từ sự kết hợp của nhiều thói quen trong ăn uống, giấc ngủ và sinh hoạt hằng ngày.

CẦN BẮT ĐẦU TỪ NHỮNG VIỆC ĐƠN GIẢN

Theo các bác sĩ, không thể đánh giá thừa cân, béo phì ở trẻ chỉ bằng ngưỡng BMI dành cho người trưởng thành. Cần căn cứ BMI theo tuổi, giới và kết hợp theo dõi biểu đồ tăng trưởng. Cha mẹ nên quan tâm tốc độ tăng cân, chiều cao và sự thay đổi BMI của trẻ qua từng giai đoạn. Khi trẻ tăng cân nhanh, BMI tăng liên tục hoặc vượt khỏi đường tăng trưởng phù hợp, cần đưa trẻ đến cơ sở y tế để được đánh giá.

Thừa cân, béo phì có thể làm tăng nguy cơ mắc các bệnh không lây nhiễm, trong đó có đái tháo đường type 2 và bệnh tim mạch ở tuổi trưởng thành; đồng thời ảnh hưởng đến sức khỏe tâm lý, chất lượng cuộc sống và có thể liên quan đến kỳ thị, bắt nạt ở trường học.

Theo Tiến sĩ, Bác sĩ Đỗ Quang Thành, Phó Giám đốc Bệnh viện Đa khoa Tiền Giang, phòng ngừa béo phì ở trẻ cần bắt đầu từ những việc đơn giản. Gia đình nên duy trì giờ ăn ổn định, ưu tiên rau, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt và nguồn đạm phù hợp; hạn chế thức ăn nhanh, thực phẩm chế biến sẵn, bánh kẹo và các món nhiều năng lượng. Nước lọc nên là lựa chọn chính thay cho nước ngọt có đường.

Trẻ từ 5 - 17 tuổi cần được tạo điều kiện vận động thường xuyên, trung bình ít nhất khoảng 60 phút mỗi ngày với hoạt động phù hợp. Gia đình có thể cùng trẻ đi bộ, chạy, đạp xe, chơi thể thao hoặc tham gia các hoạt động vận động mà trẻ yêu thích. Giấc ngủ cũng cần được quan tâm. Trẻ từ 6 - 12 tuổi thường cần khoảng 9 - 12 giờ ngủ mỗi ngày, thanh thiếu niên 13 - 18 tuổi cần khoảng 8 - 10 giờ. Việc sử dụng điện thoại, máy tính và thiết bị có màn hình cần được kiểm soát để không ảnh hưởng đến ngủ, nghỉ và vận động.

Đặc biệt, cha mẹ không nên tự ý cho trẻ nhịn ăn, sử dụng thuốc hoặc sản phẩm hỗ trợ giảm cân. Với trẻ thừa cân, béo phì, việc điều chỉnh chế độ ăn và vận động cần phù hợp với tuổi, tốc độ phát triển và tình trạng sức khỏe; trường hợp cần can thiệp chuyên sâu nên được bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng hướng dẫn.